ସଂସାରହାରମ୍ ଅରତିଃ କାଲଵ୍ଯାଲଵିଭୂଷଣମ୍ । ତ୍ରୋଟଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ ଅକ୍ରୂରାଂ ଵାଗୁରାମ୍ ଇଵ କେସରୀ
ଏହି ନିର୍ଦୟ ସଂସାରର ଜାଳ—ଅସନ୍ତୋଷ, ଯାହା ସମୟର ସର୍ପର ହାର ଭଳି, ମୁଁ ସିଂହ ଭଳି ଏହାକୁ ଛିରି ଦେବି।
ନୀହାରଂ ହୃଦଯାଟଵ୍ଯାଂ ମନସ୍ତିମିରମ୍ ଆଶୁ ମେ । କେନଚିଜ୍ ଜ୍ଞାନଦୀପେନ ଭିନ୍ଦ୍ଧି ତତ୍ତ୍ଵଵିଦାଂ ଵର
ହେ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, କୌଣସି ଜ୍ଞାନର ଦୀପ ଦ୍ୱାରା ମୋ ହୃଦୟ ଅଟାରୀର ଧୂସରତା ଓ ମନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କର।
ଵିଦ୍ଯନ୍ତ ଏଵେହ ନ ତେ ମହାତ୍ମନ୍ ଦୁରାଧଯୋ ନ କ୍ଷଯମ୍ ଆପ୍ନୁଵନ୍ତି । ଯେ ସଙ୍ଗମେନୋତ୍ତମମାନସାନାଂ ନିଶାତମାଂସୀଵ ନିଶାକରେଣ
ହେ ମହାନ ଆତ୍ମା, ଯେଉଁମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ କେବେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ମାଂସ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ କ୍ଷୟ ପାଉନାହିଁ, ସେପରି ଦୁଃଖ ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ନଷ୍ଟ କରିପାରେନାହିଁ।
ଆଯୁର୍ ଵାଯୁଵିଘଟ୍ଟିତାବ୍ଜପଟଲୀଲମ୍ବାମ୍ବୁଵଦ୍ ଭଙ୍ଗୁରଂ ଭୋଗା ମେଘଵିତାନମଧ୍ଯଵିଲସତ୍ସୌଦାମିନୀଚଞ୍ଚଲାଃ । ଲୋଲୋ ଯୌଵନଲାଲନାଜଲରଯଶ୍ ଚେତ୍ଯ୍ ଆକଲଯ୍ଯ ଦ୍ରୁତଂ ମୁଦ୍ରୈଵାଦ୍ରିଦୃଢାର୍ପିତା ନନୁ ମଯା ଚିତ୍ତେ ଚିରଂ ଶାନ୍ତଯେ
ଏହି ଜୀବନ ପବନରେ ହଲୁଣି ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମମାଳା ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନଶ୍ୱର; ସୁଖ ସବୁ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଚମକୁଥିବା ବିଜୁଳି ପରି ଅସ୍ଥିର; ଯୁବାବସ୍ଥା, ମମତା ଓ ଆସକ୍ତିର ତରଙ୍ଗ ସବୁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚଞ୍ଚଳ। ଏହି ସତ୍ୟ ଜାଣି, ମୁଁ ମୋର ମନକୁ ପାହାଡ଼ରେ ମୋହର ଲଗାଇଦେଇଥିବା ପରି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଧାରଣ କରିଛି।
ଏଵମ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତାନର୍ଥସାର୍ଥସଙ୍କଟକୋଟରମ୍ । ଜଗଦ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ନିର୍ମଗ୍ନଂ ମନୋ ମନନକର୍ଦମେ
ଏପରି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦରେ ଭରିଥିବା ଏହି ସଂସାରକୁ ଦେଖି, ମୋର ମନ ଚିନ୍ତାର କାଦିରେ ଡୁବିଯାଇଛି।
ମନୋ ମେ ଭ୍ରମତୀଵେଦଂ ସମ୍ଭ୍ରମଶ୍ ଚୋପଜାଯତେ । ଗାତ୍ରାଣି ପରିକମ୍ପନ୍ତେ ପତ୍ତ୍ରାଣୀଵ ଜରତ୍ତରୋଃ
ମୋର ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଏପଟେ ସେପଟେ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଛି, ଭୟ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଛି; ମୋର ଶରୀର ଜରା ଗଛର ପତ୍ର ପରି କମ୍ପିଉଛି।
ଅନାପ୍ତୋତ୍ତମସନ୍ତୋଷଚର୍ଯୋତ୍ସଙ୍ଗାକୁଲା ମତିଃ । ଶୂନ୍ଯାସ୍ପଦା ବିଭେତୀହ ବାଲେଵାଲ୍ପବଲେଶ୍ଵରା
ଉତ୍ତମ ସନ୍ତୋଷର ସାଙ୍ଗ ନ ମିଳିବାରୁ, ମୋର ଚିନ୍ତା ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି; ଏଠାରେ ଏହି ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖି ଭୟ କରେ, ଯେପରିକି ଅପରିପକ୍ୱ ଶକ୍ତି ଥିବା ଶିଶୁ ରାଜା ଭୟଭୀତ ହୁଏ।
ଵିକଲ୍ପେଭ୍ଯୋ ଲୁଠନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତାଶ୍ ଚାନ୍ତଃକରଣଵୃତ୍ତଯଃ । ଶ୍ଵଭ୍ରେଭ୍ଯ ଇଵ ସାରଙ୍ଗ୍ଯସ୍ ତୁଚ୍ଛାଲମ୍ବଵିଡମ୍ବିତାଃ
ମନର ଭିତରେ ଥିବା ଏହି ଚଳାଚଳ ଅନେକ ସନ୍ଦେହରେ ଆଘାତିତ ହେଉଛି, ଯେପରିକି ଶୂନ୍ୟ କୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ହରିଣ ମଜା କରାଯାଏ।
ଅଵିଵେକାସ୍ପଦଭ୍ରଷ୍ଟାଃ କଷ୍ଟେ ରୂଢା ନ ସତ୍ପଦେ । ଅନ୍ଧକୂପମ୍ ଇଵାପନ୍ନା ଵରାକାଶ୍ ଚକ୍ଷୁରାଦଯଃ
ବିବେକର ଭୂମିରୁ ଖସିଯାଇ, ଦୁଃଖରେ ଆସି ଥିବା ଏହି ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ସତ୍ମାର୍ଗରେ ନୁହଁନ୍ତି; ଏହା ଅନ୍ଧା କୂଆଁରେ ପଡିଥିବା ଦୁଃଖୀ ଲୋକମାନଙ୍କ ପରି।
ନାଵସ୍ଥିତିମ୍ ଉପାଯାତି ନ ଚ ଯାତି ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ଚିନ୍ତା ଜୀଵେଶ୍ଵରାଯତ୍ତା କାନ୍ତେଵାପ୍ରିଯସଦ୍ମନି
ଚିନ୍ତା ନ ଶାନ୍ତି ହୁଏ, ନ ଚାହିଁଥିବା ଦିଗରେ ଯାଏ; ଏହା ଜୀବନର ଅଧିପତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଯେପରିକି ପ୍ରିୟା ଅପ୍ରିୟ ଘରରେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ରହିଥାଏ।
ଜର୍ଜରୀକୃତ୍ଯ ଵସ୍ତୂନି ତ୍ଯଜନ୍ତୀ ବିଭ୍ରତୀ ତଥା । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷାନ୍ତଵଲ୍ଲୀଵ ଧୃତିର୍ ଵିଧୁରତାଂ ଗତା
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଜୀବନର ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି, ତଥାପି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆଉ ଧରି ରଖିଛି, ମୋର ଧୃତି ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସର ଶେଷର ଲତା ପରି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଛି।
ଅପହସ୍ତିତସର୍ଵାର୍ଥମ୍ ଅନଵସ୍ଥିତିର୍ ଆସ୍ଥିତା । ଗୃହୀତ୍ଵୋତ୍ସୃଜ୍ଯ ଚାତ୍ମାନମ୍ ଅଵସ୍ଥିତିର୍ ଅଵସ୍ଥିତା
ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ଅସ୍ଥିରତା ଆସିଛି; ମୁଁ ନିଜକୁ ଧରି ଆଉ ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ଏହିପରି ମୋର ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ରହିଛି।
ଚଲିତାଚଲିତେନାନ୍ତର୍ ଅଵଷ୍ଟମ୍ଭେନ ମେ ମତିଃ । ଦରିଦ୍ରାଚ୍ଛିନ୍ନଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ମୂଲେନେଵ ଵିଡମ୍ବ୍ଯତେ
ମୋର ମନ ନିଜର ଭିତରର ଆଶ୍ରୟ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ କେବେ ଚଞ୍ଚଳତା ଆଉ କେବେ ନିଶ୍ଚଳତା ରହିଛି, ଏହା ଦରିଦ୍ରତାରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଗଛର ମୂଳ ପରି।
ଚେତଶ୍ ଚଞ୍ଚଲମ୍ ଆଭୋଗି ଭୁଵନାନ୍ତର୍ଵିହାରି ଚ । ସମ୍ଭ୍ରମଂ ନ ଜହାତୀଦଂ ସ୍ଵଵିମାନମ୍ ଇଵାମରଃ
ମନ ଚଞ୍ଚଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଲଗ୍ନ, ଏହା ନିଜେ ନିଜେ ବିଭିନ୍ନ ଜଗତରେ ଘୁରୁଛି, ଏବଂ ଏହି ଭ୍ରମକୁ କେବେ ଛାଡ଼ୁନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ଦେବତା ନିଜ ବିମାନରେ ରହିଥାଏ।
ଅତୋ ଽତୁଚ୍ଛମ୍ ଅନାଯାସମ୍ ଅନୁପାଧି ଗତଭ୍ରମମ୍ । କିଂ ତତ୍ ସ୍ଥିତିପଦଂ ସାଧୁ ଯତ୍ର ଶଙ୍କା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ଭଳି କେଉଁଠି ଏମିତି ଏକ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ଯାହା ଅପରିଗ୍ରହ, ସହଜ, କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ, ଭ୍ରମ ରହିତ ଓ ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ?
ସର୍ଵାରମ୍ଭସମାରମ୍ଭାସ୍ ସୁଜନା ଜନକାଦଯଃ । ଵ୍ଯଵହାରପରା ଏଵ କଥମ୍ ଉତ୍ତମତାଂ ଗତାଃ
ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଲୋକ, ଯେପରିକି ଜନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ—ତେବେ ସେମାନେ କିପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ?
ଲଗ୍ନେନାପି କିଲାଙ୍ଗେଷୁ ବହୁନା ବହୁମାନଦ । କଥଂ ସଂସାରପଙ୍କେନ ପୁମାନ୍ ଇହ ନ ଲିପ୍ଯତେ
ଅନେକ ଜିନିଷ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଓ ଅଧିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଏକ ମଣିଷ କିପରି ସଂସାରର ଦୁଷିତିରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ?
କାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ସମୁପାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭଵନ୍ତୋ ଵୀତକଲ୍ମଷାଃ । ମହାନ୍ତୋ ଵିଚରନ୍ତୀହ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ମହାଶଯାଃ
କେଉଁ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଏହି ମହାନ ଜୀବନମୁକ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ମନେଷ୍ଵରମାନେ ଏଠି ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି?
ଲୋଭଯନ୍ତୋ ଭଯାଯୈଵ ଵିଷଯା ଭୋଗଭୋଗିନଃ । ଭଙ୍ଗୁରାକାରଵିଭଵାଃ କଥମ୍ ଆଯାନ୍ତି ଭଵ୍ଯତାମ୍
ଭୋଗବସ୍ତୁମାନେ କେବଳ ଭୟ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି; ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବ ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଧନ-ଦୌଲତ ଅସ୍ଥାୟୀ, ସେମାନେ କିପରି ଶୁଭତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ?
ମୋହମାତଙ୍ଗମୃଦିତା କଲଙ୍କକଲିତାନ୍ତରା । ପରଂ ପ୍ରସାଦମ୍ ଆଯାତି ଶେମୁଷୀସରସୀ କଥମ୍
ମନ ଯଦି ମୋହର ହାତୀ ତଳେ ଚକଚକି ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଭିତରେ ଦୋଷରେ ଦାଗ ଲାଗିଯାଏ, ତେବେ ବୁଦ୍ଧିର ହ୍ରଦ କିପରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ?
ସଂସାର ଏଵ ନିଵସଞ୍ ଜନୋ ଵ୍ଯଵହରନ୍ନ୍ ଅପି । ନ ବନ୍ଧଂ କଥମ୍ ଆଯାତି ପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରେ ପଯୋ ଯଥା
ଏହି ସଂସାରରେ ରହି ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ମଣିଷ କିପରି ବନ୍ଧନରେ ପଡ଼ୁନାହିଁ, ଯେପରି ଗୋଲାପପତ୍ର ଉପରେ ପାଣି ଲାଗିଲେ ଧରି ରହେନାହିଁ?
ଆତ୍ମଵତ୍ ତୃଣଵଦ୍ ଵେଦଂ ସକଲଂ ଜନଯଞ୍ ଜଗତ୍ । କଥମ୍ ଉତ୍ତମତାମ୍ ଏତି ମନୋମନ୍ମଥମ୍ ଅସ୍ପୃଶନ୍
ଆତ୍ମା ପରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ତିଆରି କଲେ କିମ୍ବା ତୃଣ ପରି ଅମୂଲ୍ୟ ଭାବିଲେ, ମନର ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଛୁଁନାହିଁ, ତେବେ କିପରି ଉତ୍ତମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ?
କଂ ମହାପୁରୁଷଂ ପାରମ୍ ଉପଯାତଂ ଭଵୋଦଧେଃ । ଆଚାରେଣାନୁସୃତ୍ଯାଯଂ ଜନୋ ଯାତି ନ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଯିଏ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଏହି ଜନମେ କିଏ ଦୁଷ୍କର୍ମରୁ ଦୂରେଇପାରେ?
କିଂ ତଦ୍ ଯଦ୍ ଉଚିତଂ ଶ୍ରେଯଃ କିଂ ତତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଉଚିତଂ ଫଲମ୍ । ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ଚ ସଂସାରେ କଥଂ ନାମାସମଞ୍ଜସେ
କଣ ସେଠି ଠିକ୍ ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ କାମ? କଣ ଠିକ୍ ଫଳ ହେବ? ଏହି ସଂସାରରେ କିପରି ଅନୁଚିତ କାମ ଛାଡି ସଠିକ୍ ଭାବେ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ?
ତତ୍ ତ୍ଵଂ କଥଯ ମେ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯେନାସ୍ଯ ଜଗତଃ ପ୍ରଭୋ । ଵେଦ୍ମି ପୂର୍ଵାପରାଂ ଧାତୁଶ୍ ଚେଷ୍ଟିତସ୍ଯାସମସ୍ଥିତିମ୍
ହେ ଜଗତ୍ପତି, ମୋତେ କିଛି ଏମିତି କହ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ପୂର୍ବ-ପରେ ଅବସ୍ଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ବୁଝିପାରିବି।
ହୃଦଯାକାଶଶଶିନଶ୍ ଚେତସୋ ମଲମାର୍ଜନମ୍ । ଯଥା ମେ ଜାଯତାଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ ତଥା ନିର୍ଵିଘ୍ନମ୍ ଆଚର
ହୃଦୟ ଆକାଶର ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ମନର ମଳକୁ ଯେପରି ଶୁଧ କରାଯାଉ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବେ ଘଟିଯାଉ, ଏପରି କର।
କିମ୍ ଇହ ସ୍ଯାଦ୍ ଉପାଦେଯଂ କିଂ ଵା ହେଯମ୍ ଅଥେତରତ୍ । କଥଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆଯାତୁ ଚେତଶ୍ ଚପଲମ୍ ଅଦ୍ରିଵତ୍
ଏଠାରେ କଣ ଗ୍ରହଣ କରିବାଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ କଣ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ? ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ମନ କିପରି ଅଡ଼ିଗ ପାହାଡ଼ ପରି ଶାନ୍ତି ପାଇପାରିବ?
କେନ ପାଵନମନ୍ତ୍ରେଣ ଦୁସ୍ସଂସୃତିଵିଷୂଚିକା । ଶାମ୍ଯତୀଯମ୍ ଅନାଯାସମ୍ ଆଯାସଶତକାରିଣୀ
ଏହି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ସଂସାର ରୋଗ, ଯାହା ଅନେକ ଦୁଃଖ ନେଇଆସେ, କିଏ ଏମିତି ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଅଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ?
କଥଂ ଶୀତଲତାମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଆନନ୍ଦତରୁମଞ୍ଜରୀମ୍ । ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଇଵାକ୍ଷୀଣାଂ ରାକାମ୍ ଆସାଦଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ କିପରି ଆନନ୍ଦ ଚୂଡ଼ାମଣି ଗଛର ଶୀତଳ ମାଳା ଭିତରେ ପହଞ୍ଚିପାରିବି, ଯେପରି ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଅକ୍ଷୟ ରାତିକୁ ଛୁଇଁଥାଏ?
ପ୍ରାପ୍ଯାନ୍ତଃପୂର୍ଣତାମ୍ ଅନ୍ତର୍ ନ ଶୋଚାମି ଯଥା ପୁନଃ । ସନ୍ତୋ ଭଵନ୍ତସ୍ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାସ୍ ତଥୈଵୋପଦିଶନ୍ତୁ ମାମ୍
ମୁଁ ଯଦି ଭିତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇଁ, ଏବଂ ପୁଣି ଦୁଃଖିତ ହେବିନାହିଁ, ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି ସେମାନେ ଏହିପରି ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।