ଏଷା ବ୍ରାହ୍ମୀ ସ୍ଥିତିଃ ପୁଣ୍ଯା ଯା ମଯୋକ୍ତା ମହାମତେ । ଜାତିଂ ଵିଦ୍ଧି ସୁରାନୀକେ ତାମ୍ ଏତାଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀମ୍ ଇତି
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୁଁ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ଏହାକୁ ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଜନ୍ମ ଭାବେ ଜାଣ। ହେ ଦେବମଣ୍ଡଳର ନେତା, ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ଏଭଳି ଭାବରେ ବୁଝ।
ଵିସର୍ଗେ ପରମାକାଶେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯା ମନଃକଲା । ଉଦେତି ପ୍ରଥମଂ ସୈଷା ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ସମୁପାଶ୍ନୁତେ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆକାଶରେ, ବ୍ରହ୍ମରୁ ମନର ପ୍ରଥମ ଚଳନ ଉଦୟ ହେଲେ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ସର୍ଗେ ସ୍ଥିତିଂ ଗତେ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯା ଯୋଦେତି କଲନା ପରା । ସା ଵ୍ଯୋମାନିଲମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଯୌଷଧିପଲ୍ଲଵାନ୍
ସୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ପରେ, ଆଉ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଚେତନା ଉଦୟ ହୁଏ, ଯାହା ଆକାଶ ଓ ବାୟୁକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଔଷଧି ଓ ପତ୍ରମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
କାଚିତ୍ ସୁରତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ପୁରୁଷତ୍ଵମ୍ ଅଥାପରା । କାଚିତ୍ ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି କାଚିଦ୍ ଆଯାତି ଯକ୍ଷତାମ୍
କେହି ଦେବତା ହେବାକୁ ପାଉଛନ୍ତି, କେହି ମନୁଷ୍ୟ ହେଇ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି; କେହି ପଶୁ ହେବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଯକ୍ଷ ହେଇ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି।
ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିପ୍ରଣାଲେନ ଗୃହୀତୌଷଧିପଲ୍ଲଵା । ଯା ଯତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସମଭ୍ଯେତି ସା ତଦ୍ ଏଵାଶୁ ଜାଯତେ
ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଔଷଧି ଓ ପତ୍ରରେ ଶକ୍ତି ପ୍ରବେଶ କରେ; ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଏହାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ସେଇ ଆକାରରେ ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଜାତା ସଂସର୍ଗଵଶତସ୍ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ହି ଜନ୍ମନି । ବଧ୍ଯତେ ମୁଚ୍ଯତେ ଵାସୌ ସ୍ଵଚମତ୍କାରଭେଦତଃ
ଏହି ଜନ୍ମରେ ସଂସ୍ପର୍ଶର ପ୍ରଭାବରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ନିଜର ଭାବନା ଅନୁସାରେ କେହି ବାନ୍ଧାଯାନ୍ତି, କେହି ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଇତ୍ଥଂ ଗତା ସ୍ଥିତିମ୍ ଇଯଂ କିଲ ରାମଭଦ୍ର ସୃଷ୍ଟିସ୍ ସ୍ଫୁଟଂ ପ୍ରକଟସଙ୍କଟକର୍ମବନ୍ଧା । ଆଵିର୍ଭଵଦ୍ଵିଵିଧଵେଷଵିହାରଭାରସଂରମ୍ଭଗର୍ଭଵିଧୁରା କଲନାପଦେନ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ରାମଭଦ୍ର, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଥିଲାଣି; ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଗୁପ୍ତ କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ଏବଂ କଳ୍ପନାର ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଭାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅସ୍ମିନ୍ ଭଗଵତି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅମଲଂ ପଦମ୍ ଆସ୍ଥିତେ । ପିତାମହେ ମହାବାହୋ କୃତସର୍ଗଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଓ ମହାବଳଶାଳୀ, ଯେତେବେଳେ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପିତାମହ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସେଠି ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।
ଜଗଜ୍ଜୀର୍ଣାରଘଟ୍ଟେ ଽସ୍ମିନ୍ ଵହତି ସ୍ଵଵ୍ଯଵସ୍ଥଯା । ଵିପ୍ରୋତଭୂତଘଟଯା ରଜ୍ଜ୍ଵା ଜୀଵିତତୃଷ୍ଣଯା
ଏହି ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଜଗତ୍ ନିଜ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ଘଡ଼ା ଜୀବନ ଆସାର ଦୋରିରେ ଝୁଲିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ଥେଷୁ ଚ ଜୀଵେଷୁ ଵିଶତ୍ସୁ ଭଵପଞ୍ଜରମ୍ । ଵାସନାଲୂନଶୀର୍ଣେଷୁ ପଯୋରାଶିଂ ପଯସ୍ସ୍ଵ୍ ଇଵ
ବ୍ରହ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜୀବମାନେ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ସଂସାରର ଖଞ୍ଜରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଆଶା-ଇଚ୍ଛା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରର ପାଣି ପରି ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆଗତେଷ୍ଵ୍ ଈଶ୍ଵରାଦ୍ ଵ୍ଯୋମଵାତମଧ୍ଯଵିଵର୍ତିଷୁ । ମନସ୍ସ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେଷୁ ଵାତାନ୍ତାଲ୍ ଲୋଲାଲାତାତ୍ କଣେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆକାଶ ଓ ବାତାସର ମଧ୍ୟରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନ ହଳକା ଧୂଳିକଣା ପରି ବାତାସର ଝଟିକାରେ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇଯାଏ।
ଅନାରତଂ ଵିନିର୍ଯାନ୍ତି ଵିଶନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ତଥାଭିତଃ । ରାମ ବ୍ରହ୍ମଣି ଜୀଵୌଘାସ୍ ତରଙ୍ଗା ଇଵ ଵାରିଧୌ
ନିରନ୍ତର ଭାବରେ କେହି ବାହାରୁଛନ୍ତି, ଆଉ କେହି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି; ହେ ରାମ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ପରମବ୍ରହ୍ମରେ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପରି।
ଅନାଦ୍ଯନ୍ତପଦୋତ୍ପନ୍ନାଃ କଲନାପଦମ୍ ଆଗତାଃ । ଭୂତାକାଶଂ ଵିଶନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ଧୂମଶ୍ରିଯ ଇଵାମ୍ବୁଦମ୍
ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଗଣନାର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, କେହି ଭୂତାକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଧୂଆଁର କିରଣ ମେଘକୁ ଭିତରକୁ ଯାଏ।
ଏକତାଂ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରମଣ୍ଡଲୈଃ । ମନ୍ଦାରକୁସୁମାମୋଦା ଯଥା ମଧୁରମାରୁତୈଃ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ସହ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ମଧୁର ପବନରେ ମିଶିଯାଏ।
ତେ ତୁ ତନ୍ମାତ୍ରଵାତେନ ତତ୍ପ୍ରାଣତ୍ଵମ୍ ଉପେଯୁଷା । ଆକ୍ରମ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରଚଣ୍ଡେନ ଦୈତ୍ଯୌଘେନାମରା ଇଵ
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତତ୍ତ୍ୱମୂଳକ ବାତାସରେ ପ୍ରାଣର ଗୁଣ ଅଧିକାର କରି, ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଭୂତପ୍ରାଣାନିଲୋତ୍ଥେନ ତେନ ଗନ୍ଧଵହେନ ତେ । ନିଵେଶ୍ଯନ୍ତେ ଶରୀରେଷୁ ଗନ୍ଧା ଘ୍ରାଣଵ୍ରଣେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ବାୟୁ ଯେଉଁଠାରେ ସୁଗନ୍ଧ ବହିନେଇ ଆସେ, ସେହି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ସୁଗନ୍ଧ ଏଭଳି ଥିଏ, ଯେପରି ଘ୍ରାଣ ରୋଗରେ ଗନ୍ଧ ଲାଗିଯାଏ।
ତେଷୁ ଭୂତଶରୀରେଷୁ ଜୀଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵୀର୍ଯତାମ୍ । ତତୋ ଜଗତି ଜାଯନ୍ତେ ଭଵନ୍ତି ପ୍ରାଣିନସ୍ ସ୍ଫୁଟାଃ
ସେହି ପଞ୍ଚଭୂତ ଦେହମାନେ ଭିତରେ ଜୀବମାନେ ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ସେଠାରୁ ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଜୀବରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେ ଧୂମାଦିମାର୍ଗେଣ ଗର୍ଭତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଦେହିନାମ୍ । ପ୍ରାଣିତାମ୍ ଉପଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚିରଂ ସ୍ଥାଵରତାଂ ଚ ଵା
ଅନ୍ୟମାନେ ଧୂମ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ତାହାରେ ଜୀବନ ଲାଭ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାନ୍ତି।
କେଚିତ୍ ପଵନମାର୍ଗେଣ ଶାଲିକୋଟରଶାଯିନଃ । ଵୀର୍ଯତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଜାଯନ୍ତେ ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରାଣଧର୍ମିଣଃ
କିଛି ଜୀବ ବାୟୁ ପଥରେ ଚଳି ଧାନ ଦାଣା ଭିତରେ ଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଶକ୍ତି ପାଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
କାଚିଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରୈଵ ରାମ ଜୀଵପରମ୍ପରା । ତନ୍ମାତ୍ରଵଲିତା ତାଵତ୍ ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବରକୋଟରେ
ହେ ରାମ, କେବେ କେବେ କେତେକ ଜୀବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ କେବଳ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଘେରାଇ ଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଆକାଶର ଖାଲି ଜାଗାରେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାନ୍ତି।
ଉଦେତି ଯାଵଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ଇନ୍ଦୁର୍ ଉଦ୍ଦାମମଣ୍ଡଲଃ । କ୍ଷୀରାମ୍ବୁଭିର୍ ଇଵାଲୋଲୈଃ ପ୍ଲାଵଯନ୍ ରଶ୍ମିଭିର୍ ଜଗତ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଉଦୟ ହୁଏ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ କିରଣରେ ସାରା ସଂସାରକୁ ଦୁଧର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଭରିଦେଇଥାନ୍ତି।
ତତସ୍ ତେଷ୍ଵ୍ ଅତିରମ୍ଯେଷୁ ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିଷୁ ସା ପଦମ୍ । କରୋତି ଵିହଗୀ ଲୋଲା ଵୃକ୍ଷାଦ୍ ଵୃକ୍ଷାନ୍ତରେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ତାପରେ, ସେ ଅତି ଆନନ୍ଦମୟ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଜୀବ ଏକ ଚଞ୍ଚଳ ପକ୍ଷୀ ଭଳି ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଯିଏଁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, ସେଭଳି ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଇଥାଏ।
ତେଭ୍ଯୋ ଽପି ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିଭ୍ଯୋ ଵିଶତ୍ଯ୍ ଓଷଧିପଲ୍ଲଵାନ୍ । ନଵଂ କୁମୁଦିନୀଷଣ୍ଡଂ ପଦ୍ମିନୀଭ୍ଯ ଇଵାଲିନୀ
ସେଇ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଜୀବ ଔଷଧି ଓ କୁଡ଼ିଆ ପତ୍ରମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ଯେପରି ମଧୁମକୁଁଆ ନୂତନ କୁମୁଦିନୀ ଓ ପଦ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ତଯୌଷଧିଫଲାନ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଵାଦଵନ୍ତି ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଇକ୍ଷୁନାଲ୍ଯୋ ରସେନେଵ ଯାନ୍ତି ପୀଵରତାମ୍ ଅପି
ସେଇ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଔଷଧ ଗଛର ଫଳ ଭିତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମିଠା ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଖଣ୍ଡ ଗଛର ଗାଠି ନିଜ ରସରେ ପୁଷ୍ଟି ହୋଇଯାଏ।
ଫଲେଷୁ ତେଷୁ ବଧ୍ନାତି ପଦମ୍ ଇନ୍ଦୁକରଚ୍ଯୁତା । ଜୀଵାଲୀ କ୍ଷୀରପୂର୍ଣେଷୁ ମାତୃସ୍ତନଭରେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ଧାରା ଏହି ଫଳଗୁଡ଼ିକୁ ଭରିଦିଏ, ଯେପରି ମାଆର ଛାତି ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ତାଃ ଫଲାଵଲଯଃ ପକ୍ଵା ଭକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଯୈଶ୍ ଶରୀରିଭିଃ । ତେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ଵୀର୍ଯମ୍ ଆଗତ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯ୍ ଅପ୍ରଵିବୋଧିତାଃ
ଏହି ଫଳମାଳା ପକ୍କା ହେଲେ ଶରୀରଧାରୀମାନେ ଏହାକୁ ଖାନ୍ତି; ସେଠିରେ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଆସି ରହିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ କେହି ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପ୍ରସୁପ୍ତଵାସନାଜାଲା ଜୀଵଶ୍ରୀର୍ ଗର୍ଭପଞ୍ଜରମ୍ । ଅଧିତିଷ୍ଠତି ବୀଜଶ୍ରୀସ୍ ସୁପ୍ତପତ୍ତ୍ରା ଯଥା ଘଟମ୍
ସୁପ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଜାଲରେ ଢାକା ଜୀବନର ଧନ ଗର୍ଭର ପିଞ୍ଜରାରେ ବସିଥାଏ, ଯେପରି ମୁଁହ ମୁହିଁ ଗଛପତ୍ର ଭିତରେ ବିଜର ମହିମା ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ଯଥା କାଷ୍ଠେ ସ୍ଥିତୋ ଵହ୍ନିର୍ ଯଥା ମୃଦି ଘଟସ୍ ସ୍ଥିତଃ । ଯଥା କ୍ଷୀରେ ସ୍ଥିତଂ ସର୍ପିର୍ ଵୀର୍ଯେ ଜୀଵସ୍ ତଥା ସ୍ଥିତଃ
ଯେପରି ଲକଡ଼ିରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ, ମାଟିରେ ଘଡ଼ା ରହିଥାଏ, ଦୁଧରେ ଘିଅ ଅଛି, ସେପରି ଜୀବ ଶରୀରର ଶକ୍ତିରେ ବସିଥାଏ।
ଅନେନ କ୍ରମଯୋଗେନ ପରାଗତ୍ଯ ମହେଶ୍ଵରାତ୍ । ଅଦୃଷ୍ଟାନ୍ଯଶରୀରଶ୍ରୀର୍ ଜାଯତେ ଯୋ ନରୋ ଭୁଵି
ଏହି ପଦକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥାଏ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦେହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ସ ହି ସାତ୍ତ୍ଵିକଜାତିସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଉଦାରଵ୍ଯଵହାରଵାନ୍ । ତେନୈଵ ମୋକ୍ଷଭାଗୀ ଚେଜ୍ ଜନ୍ମନା ତତ୍ ସ ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ
ଏପରି ଲୋକ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଉଦାର ଆଚରଣ ରହିଥାଏ; ଯଦି ସେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଇଯାଏ, ତେବେ ସେ ଏକ ସତ୍ତ୍ୱିକ ପୁରୁଷ।