ଧ୍ଯାନାତ୍ କଦାଚିଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵଯଂ ଵିରମତି ପ୍ରଭୁଃ । ଚିଦ୍ଵଶାତ୍ ସଲିଲସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ସୋମ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଇଵ ଵାରିଧିଃ
କେବେ କେବେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଚେତନାର ଶକ୍ତିରେ, ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଵିଚାରଯତି ସଂସାରଂ ସୁଖଦୁଃଖସମନ୍ଵିତମ୍ । ଆଶାପାଶଶତୈର୍ ବଦ୍ଧଂ ରାଗଦ୍ଵେଷଭଯାତୁରମ୍
ସେ ଏହି ସଂସାରକୁ ଭାବିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ମିଶିଛି, ଶତଶଃ ଆଶାର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଅଛି, ଏବଂ ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛି।
ତତସ୍ ସ କରୁଣାକ୍ରାନ୍ତମନା ଭୂତଵିଭୂତଯେ । କରୋତୀହ ମହାର୍ଥାନି ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାରେ ଭରିଯାଇ, ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ କରେ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରେ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନଗର୍ଭାଣି ଵେଦଵେଦାନ୍ତଵନ୍ତି ଚ । ପୁରାଣାଦୀନି ଚାନ୍ଯାନି ମୁକ୍ତଯେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ସାର ଭରିଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ସମ୍ମିଳିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଲିଖାଯାଇଛି।
ପୁନସ୍ ତତ୍ ପରମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ପଦମ୍ ଆପଦ୍ଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ତିଷ୍ଠତି ଶାନ୍ତାତ୍ମା ନିର୍ମନ୍ଦର ଇଵାର୍ଣଵଃ
ପୁଣି ସେ ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ବିପଦ ନାହିଁ, ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଶାନ୍ତ ମନେ ବସିଥାଏ, ଯେପରି ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଅଚଳ ଥିବା ସମୁଦ୍ର।
ଅଵଲୋକ୍ଯ ଜଗଚ୍ଚେଷ୍ଟାଂ ମର୍ଯାଦାଯାଂ ନିଯୋଜ୍ଯ ଚ । ବ୍ରହ୍ମା କମଲପୀଠସ୍ଥଃ ପୁନସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି
ସମସ୍ତ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଦେଖି, ସେଥିରେ ନିୟମ ରଖି, ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣିଥରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
କେଵଲଂ ଜନ୍ମସଂସ୍କାରଵଶତସ୍ ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵପୁଃ । ଅପୁନର୍ଜନନାଯୈଵ ଚକ୍ରଭ୍ରମଵଦ୍ ଆସ୍ଥିତମ୍
କେବଳ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସଂସ୍କାର ଶକ୍ତିରେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ରହିଯାଏ; ଏହା ମାନେ ଆଉ ଜନ୍ମ ନ ହେବା ପାଇଁ, ଘୂରୁଥିବା ଚକ୍ର ଭଳି ଏକାଗ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ନ ରୋଚତେ ଽସ୍ଯ ସନ୍ତ୍ଯାଗୋ ଵପୁଷୋ ନ ଚ ସଙ୍ଗ୍ରହଃ । ନାତ୍ମା ନ ଚେତରନ୍ ନେହା ନ ସ୍ଥିତିର୍ ନାସ୍ଥିତିସ୍ ତଥା
ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଛାଡିବାକୁ ନାହିଁ ଇଚ୍ଛା, ରଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ନ ଆତ୍ମା ଅଛି, ନ ଅନ୍ୟ କିଛି, ନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ନ ନାସ୍ତିତ୍ୱ।
ସର୍ଵଭାଵସମାରମ୍ଭସ୍ ସମସ୍ ସର୍ଵାସୁ ଵୃତ୍ତିଷୁ । ପରିପୂର୍ଣାର୍ଣଵାକାରୋ ମୁକ୍ତ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମଭାବରେ କରି, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମାନ ରହି, ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ଭଳି ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
କଦାଚିତ୍ କେଵଲଂ ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପପରିହୀନଯା । ଯଦୃଚ୍ଛଯାନୁଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରଵିବୁଧ୍ଯତେ
କେବେ କେବେ, କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ବା ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ି, କେବଳ ଦୟା ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ଜଣେ ଜଣେ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ବେଳେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି।
ଏଷା ବ୍ରାହ୍ମୀ ସ୍ଥିତିଃ ପୁଣ୍ଯା ଯା ମଯୋକ୍ତା ମହାମତେ । ଜାତିଂ ଵିଦ୍ଧି ସୁରାନୀକେ ତାମ୍ ଏତାଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀମ୍ ଇତି
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୁଁ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ଏହାକୁ ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଜନ୍ମ ଭାବେ ଜାଣ। ହେ ଦେବମଣ୍ଡଳର ନେତା, ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ଏଭଳି ଭାବରେ ବୁଝ।
ଵିସର୍ଗେ ପରମାକାଶେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯା ମନଃକଲା । ଉଦେତି ପ୍ରଥମଂ ସୈଷା ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ସମୁପାଶ୍ନୁତେ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆକାଶରେ, ବ୍ରହ୍ମରୁ ମନର ପ୍ରଥମ ଚଳନ ଉଦୟ ହେଲେ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ସର୍ଗେ ସ୍ଥିତିଂ ଗତେ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯା ଯୋଦେତି କଲନା ପରା । ସା ଵ୍ଯୋମାନିଲମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଯୌଷଧିପଲ୍ଲଵାନ୍
ସୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ପରେ, ଆଉ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଚେତନା ଉଦୟ ହୁଏ, ଯାହା ଆକାଶ ଓ ବାୟୁକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଔଷଧି ଓ ପତ୍ରମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
କାଚିତ୍ ସୁରତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ପୁରୁଷତ୍ଵମ୍ ଅଥାପରା । କାଚିତ୍ ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି କାଚିଦ୍ ଆଯାତି ଯକ୍ଷତାମ୍
କେହି ଦେବତା ହେବାକୁ ପାଉଛନ୍ତି, କେହି ମନୁଷ୍ୟ ହେଇ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି; କେହି ପଶୁ ହେବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଯକ୍ଷ ହେଇ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି।
ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିପ୍ରଣାଲେନ ଗୃହୀତୌଷଧିପଲ୍ଲଵା । ଯା ଯତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସମଭ୍ଯେତି ସା ତଦ୍ ଏଵାଶୁ ଜାଯତେ
ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଔଷଧି ଓ ପତ୍ରରେ ଶକ୍ତି ପ୍ରବେଶ କରେ; ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଏହାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ସେଇ ଆକାରରେ ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଜାତା ସଂସର୍ଗଵଶତସ୍ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ହି ଜନ୍ମନି । ବଧ୍ଯତେ ମୁଚ୍ଯତେ ଵାସୌ ସ୍ଵଚମତ୍କାରଭେଦତଃ
ଏହି ଜନ୍ମରେ ସଂସ୍ପର୍ଶର ପ୍ରଭାବରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ନିଜର ଭାବନା ଅନୁସାରେ କେହି ବାନ୍ଧାଯାନ୍ତି, କେହି ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଇତ୍ଥଂ ଗତା ସ୍ଥିତିମ୍ ଇଯଂ କିଲ ରାମଭଦ୍ର ସୃଷ୍ଟିସ୍ ସ୍ଫୁଟଂ ପ୍ରକଟସଙ୍କଟକର୍ମବନ୍ଧା । ଆଵିର୍ଭଵଦ୍ଵିଵିଧଵେଷଵିହାରଭାରସଂରମ୍ଭଗର୍ଭଵିଧୁରା କଲନାପଦେନ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ରାମଭଦ୍ର, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଥିଲାଣି; ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଗୁପ୍ତ କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ଏବଂ କଳ୍ପନାର ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଭାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅସ୍ମିନ୍ ଭଗଵତି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅମଲଂ ପଦମ୍ ଆସ୍ଥିତେ । ପିତାମହେ ମହାବାହୋ କୃତସର୍ଗଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଓ ମହାବଳଶାଳୀ, ଯେତେବେଳେ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପିତାମହ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସେଠି ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।
ଜଗଜ୍ଜୀର୍ଣାରଘଟ୍ଟେ ଽସ୍ମିନ୍ ଵହତି ସ୍ଵଵ୍ଯଵସ୍ଥଯା । ଵିପ୍ରୋତଭୂତଘଟଯା ରଜ୍ଜ୍ଵା ଜୀଵିତତୃଷ୍ଣଯା
ଏହି ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଜଗତ୍ ନିଜ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ଘଡ଼ା ଜୀବନ ଆସାର ଦୋରିରେ ଝୁଲିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ଥେଷୁ ଚ ଜୀଵେଷୁ ଵିଶତ୍ସୁ ଭଵପଞ୍ଜରମ୍ । ଵାସନାଲୂନଶୀର୍ଣେଷୁ ପଯୋରାଶିଂ ପଯସ୍ସ୍ଵ୍ ଇଵ
ବ୍ରହ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜୀବମାନେ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ସଂସାରର ଖଞ୍ଜରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଆଶା-ଇଚ୍ଛା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରର ପାଣି ପରି ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଆଗତେଷ୍ଵ୍ ଈଶ୍ଵରାଦ୍ ଵ୍ଯୋମଵାତମଧ୍ଯଵିଵର୍ତିଷୁ । ମନସ୍ସ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେଷୁ ଵାତାନ୍ତାଲ୍ ଲୋଲାଲାତାତ୍ କଣେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଆକାଶ ଓ ବାତାସର ମଧ୍ୟରେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ମନ ହଳକା ଧୂଳିକଣା ପରି ବାତାସର ଝଟିକାରେ ଉତ୍କଳିତ ହୋଇଯାଏ।
ଅନାରତଂ ଵିନିର୍ଯାନ୍ତି ଵିଶନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ତଥାଭିତଃ । ରାମ ବ୍ରହ୍ମଣି ଜୀଵୌଘାସ୍ ତରଙ୍ଗା ଇଵ ଵାରିଧୌ
ନିରନ୍ତର ଭାବରେ କେହି ବାହାରୁଛନ୍ତି, ଆଉ କେହି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଛନ୍ତି; ହେ ରାମ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ପରମବ୍ରହ୍ମରେ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ପରି।
ଅନାଦ୍ଯନ୍ତପଦୋତ୍ପନ୍ନାଃ କଲନାପଦମ୍ ଆଗତାଃ । ଭୂତାକାଶଂ ଵିଶନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେ ଧୂମଶ୍ରିଯ ଇଵାମ୍ବୁଦମ୍
ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଗଣନାର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚି, କେହି ଭୂତାକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଧୂଆଁର କିରଣ ମେଘକୁ ଭିତରକୁ ଯାଏ।
ଏକତାଂ ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରମଣ୍ଡଲୈଃ । ମନ୍ଦାରକୁସୁମାମୋଦା ଯଥା ମଧୁରମାରୁତୈଃ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ମଣ୍ଡଳ ସହ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ମଧୁର ପବନରେ ମିଶିଯାଏ।
ତେ ତୁ ତନ୍ମାତ୍ରଵାତେନ ତତ୍ପ୍ରାଣତ୍ଵମ୍ ଉପେଯୁଷା । ଆକ୍ରମ୍ଯନ୍ତେ ପ୍ରଚଣ୍ଡେନ ଦୈତ୍ଯୌଘେନାମରା ଇଵ
କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତତ୍ତ୍ୱମୂଳକ ବାତାସରେ ପ୍ରାଣର ଗୁଣ ଅଧିକାର କରି, ଭୟଙ୍କର ଦାନବମାନଙ୍କ ଦଳ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଦମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଭୂତପ୍ରାଣାନିଲୋତ୍ଥେନ ତେନ ଗନ୍ଧଵହେନ ତେ । ନିଵେଶ୍ଯନ୍ତେ ଶରୀରେଷୁ ଗନ୍ଧା ଘ୍ରାଣଵ୍ରଣେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ବାୟୁ ଯେଉଁଠାରେ ସୁଗନ୍ଧ ବହିନେଇ ଆସେ, ସେହି ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଶରୀରରେ ସୁଗନ୍ଧ ଏଭଳି ଥିଏ, ଯେପରି ଘ୍ରାଣ ରୋଗରେ ଗନ୍ଧ ଲାଗିଯାଏ।
ତେଷୁ ଭୂତଶରୀରେଷୁ ଜୀଵା ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଵୀର୍ଯତାମ୍ । ତତୋ ଜଗତି ଜାଯନ୍ତେ ଭଵନ୍ତି ପ୍ରାଣିନସ୍ ସ୍ଫୁଟାଃ
ସେହି ପଞ୍ଚଭୂତ ଦେହମାନେ ଭିତରେ ଜୀବମାନେ ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ସେଠାରୁ ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଜୀବରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେ ଧୂମାଦିମାର୍ଗେଣ ଗର୍ଭତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଦେହିନାମ୍ । ପ୍ରାଣିତାମ୍ ଉପଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚିରଂ ସ୍ଥାଵରତାଂ ଚ ଵା
ଅନ୍ୟମାନେ ଧୂମ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ତାହାରେ ଜୀବନ ଲାଭ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଅଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାନ୍ତି।
କେଚିତ୍ ପଵନମାର୍ଗେଣ ଶାଲିକୋଟରଶାଯିନଃ । ଵୀର୍ଯତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଜାଯନ୍ତେ ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରାଣଧର୍ମିଣଃ
କିଛି ଜୀବ ବାୟୁ ପଥରେ ଚଳି ଧାନ ଦାଣା ଭିତରେ ଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ଶକ୍ତି ପାଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।
କାଚିଦ୍ ଉତ୍ପନ୍ନମାତ୍ରୈଵ ରାମ ଜୀଵପରମ୍ପରା । ତନ୍ମାତ୍ରଵଲିତା ତାଵତ୍ ତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବରକୋଟରେ
ହେ ରାମ, କେବେ କେବେ କେତେକ ଜୀବ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ କେବଳ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଘେରାଇ ଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଆକାଶର ଖାଲି ଜାଗାରେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାନ୍ତି।