ଇତ୍ଥଂ ସର୍ଵେଷୁ ସର୍ଗେଷୁ କେଷୁଚିତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଜଃ । ସଙ୍କଲ୍ପଯତି ସଂସାରଂ ପରିପଶ୍ଯତି ଚ ସ୍ଥିରମ୍
ଏଭଳି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିରେ, କେତେକ ଅଥବା ସମସ୍ତଠିରେ, ଅଜନ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ସଂସାରକୁ ଭାବନା କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ମୋହ ଏଵମ୍ ଅଯଂ ମିଥ୍ଯା ଜାଗତସ୍ ସ୍ଥିରତାଂ ଗତଃ । ସଙ୍କଲ୍ପନେନ ମନସା କଲ୍ପିତୋ ଽଵିରତଂ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହି ମୋହ ମିଥ୍ୟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହା ମନର ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି।
ସଙ୍କଲ୍ପଵଶତସ୍ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରସରନ୍ତି ଜଗତ୍କ୍ରିଯାଃ । ସଙ୍କଲ୍ପଵଶତୋ ଦେଵୀ ନିଯତିର୍ ନିଯତା ସ୍ଥିତା
ମନର ଭାବନା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟେ; ଏହି ଭାବନାର ଶକ୍ତିରେ ନିୟତି ଦେବୀ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।
ରୋପିତାଯାଂ ପ୍ରଜାନାଥୈସ୍ ସୃଷ୍ଟୌ ସ କମଲୋଦ୍ଭଵଃ । ବ୍ରହ୍ମା ସଞ୍ଚିନ୍ତଯତ୍ଯ୍ ଏଷ ପଦ୍ମାସନଗତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ନାଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହେବା ପରେ, ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ପଦ୍ମାସନରେ ବସି, ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଛନ୍ତି।
ମନସ୍ସ୍ପନ୍ଦନମାତ୍ରେଣ ଚିତ୍ରଂ ଚିତ୍ରେଯମ୍ ଉତ୍ଥିତା । ସୃଷ୍ଟିର୍ ଆଭୋଗିନୀ ସ୍ଫାରଵ୍ଯଵହାରଵିକାରିଣୀ
ମନର ସାଧାରଣ କମ୍ପନରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଅନେକ ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ—ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟର ଖେଳରେ ସଦା ପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରନରେନ୍ଦ୍ରାଢ୍ଯା ଶୈଲସାଗରସଙ୍କୁଲା । ପାତାଲରୋଦୋଦିଗ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗସଙ୍କଟକୋଟରା
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ରାଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭରିଯାଇଛି, ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତଳପାତାଳ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଦିଗ୍ବଳୟର ତଙ୍କା ରାସ୍ତାରେ ଗୁହାଗୁଡ଼ିକ ରହିଛି।
ସଙ୍କଲ୍ପଜାଲମ୍ ଅଖିଲଂ ମଯେଦମ୍ ଅହିତଂ ତତମ୍ । ଅଧୁନା ଵିରମାମ୍ଯ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପୋଲ୍ଲାସନକ୍ରମାତ୍
ମୋର ଚିନ୍ତାର ଜାଲ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଭାବନାର ଖେଳରୁ ବିରତ ହେବି।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଵିରତସ୍ କଲ୍ପନାନର୍ଥସଙ୍କଟାତ୍ । ଅନାଦିମତ୍ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ମରତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା
ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେ ଭ୍ରମ ଓ କଳ୍ପନାର ଦୁଃଖରୁ ଅପସାରିତ ହୁଏ, ଏବଂ ନିରାଦି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସ୍ମରଣ କରେ।
ତମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ତଦାଭାସେ ପଦେ ଗଲିତମାନସଃ । ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠତି ଶାନ୍ତାତ୍ମା ତଲ୍ପେ ଽଧ୍ଵଶ୍ରମଵାନ୍ ଇଵ
ସେ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ମନ ଏହାର ଆଲୋକରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ଶାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ସୁଖରେ ବସିଥାଏ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ମଣିଷ ଶେଇଥାଏ।
ନିର୍ମମୋ ନିରହଙ୍କାରଃ ପରାଂ ଶାନ୍ତିମ୍ ଉପାଗତଃ । ଅଵିକ୍ଷୁବ୍ଧ ଇଵାମ୍ଭୋଧିର୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି
ସେ ନିଜକୁ କିଛି ମାନେନାହିଁ, ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ଏବଂ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଜକୁ ଏମିତି ରଖିଥାଏ, ଯେପରି ଅଶାନ୍ତି ନଥିବା ସମୁଦ୍ର।
ଧ୍ଯାନାତ୍ କଦାଚିଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵଯଂ ଵିରମତି ପ୍ରଭୁଃ । ଚିଦ୍ଵଶାତ୍ ସଲିଲସ୍ପନ୍ଦାତ୍ ସୋମ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଇଵ ଵାରିଧିଃ
କେବେ କେବେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଚେତନାର ଶକ୍ତିରେ, ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଵିଚାରଯତି ସଂସାରଂ ସୁଖଦୁଃଖସମନ୍ଵିତମ୍ । ଆଶାପାଶଶତୈର୍ ବଦ୍ଧଂ ରାଗଦ୍ଵେଷଭଯାତୁରମ୍
ସେ ଏହି ସଂସାରକୁ ଭାବିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ମିଶିଛି, ଶତଶଃ ଆଶାର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ଅଛି, ଏବଂ ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛି।
ତତସ୍ ସ କରୁଣାକ୍ରାନ୍ତମନା ଭୂତଵିଭୂତଯେ । କରୋତୀହ ମହାର୍ଥାନି ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାରେ ଭରିଯାଇ, ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ କରେ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରେ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଜ୍ଞାନଗର୍ଭାଣି ଵେଦଵେଦାନ୍ତଵନ୍ତି ଚ । ପୁରାଣାଦୀନି ଚାନ୍ଯାନି ମୁକ୍ତଯେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ସାର ଭରିଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ, ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ସମ୍ମିଳିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଲିଖାଯାଇଛି।
ପୁନସ୍ ତତ୍ ପରମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ପଦମ୍ ଆପଦ୍ଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ତିଷ୍ଠତି ଶାନ୍ତାତ୍ମା ନିର୍ମନ୍ଦର ଇଵାର୍ଣଵଃ
ପୁଣି ସେ ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ବିପଦ ନାହିଁ, ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଶାନ୍ତ ମନେ ବସିଥାଏ, ଯେପରି ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଅଚଳ ଥିବା ସମୁଦ୍ର।
ଅଵଲୋକ୍ଯ ଜଗଚ୍ଚେଷ୍ଟାଂ ମର୍ଯାଦାଯାଂ ନିଯୋଜ୍ଯ ଚ । ବ୍ରହ୍ମା କମଲପୀଠସ୍ଥଃ ପୁନସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି
ସମସ୍ତ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଦେଖି, ସେଥିରେ ନିୟମ ରଖି, ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣିଥରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
କେଵଲଂ ଜନ୍ମସଂସ୍କାରଵଶତସ୍ ତସ୍ଯ ତଦ୍ ଵପୁଃ । ଅପୁନର୍ଜନନାଯୈଵ ଚକ୍ରଭ୍ରମଵଦ୍ ଆସ୍ଥିତମ୍
କେବଳ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସଂସ୍କାର ଶକ୍ତିରେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର ରହିଯାଏ; ଏହା ମାନେ ଆଉ ଜନ୍ମ ନ ହେବା ପାଇଁ, ଘୂରୁଥିବା ଚକ୍ର ଭଳି ଏକାଗ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ନ ରୋଚତେ ଽସ୍ଯ ସନ୍ତ୍ଯାଗୋ ଵପୁଷୋ ନ ଚ ସଙ୍ଗ୍ରହଃ । ନାତ୍ମା ନ ଚେତରନ୍ ନେହା ନ ସ୍ଥିତିର୍ ନାସ୍ଥିତିସ୍ ତଥା
ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଛାଡିବାକୁ ନାହିଁ ଇଚ୍ଛା, ରଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ନ ଆତ୍ମା ଅଛି, ନ ଅନ୍ୟ କିଛି, ନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ନ ନାସ୍ତିତ୍ୱ।
ସର୍ଵଭାଵସମାରମ୍ଭସ୍ ସମସ୍ ସର୍ଵାସୁ ଵୃତ୍ତିଷୁ । ପରିପୂର୍ଣାର୍ଣଵାକାରୋ ମୁକ୍ତ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମଭାବରେ କରି, ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସମାନ ରହି, ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗର ଭଳି ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
କଦାଚିତ୍ କେଵଲଂ ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପପରିହୀନଯା । ଯଦୃଚ୍ଛଯାନୁଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଲୋକାନାଂ ପ୍ରଵିବୁଧ୍ଯତେ
କେବେ କେବେ, କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ବା ଚେଷ୍ଟା ଛାଡ଼ି, କେବଳ ଦୟା ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ, ଜଣେ ଜଣେ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା ବେଳେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଅନ୍ତି।
ଏଷା ବ୍ରାହ୍ମୀ ସ୍ଥିତିଃ ପୁଣ୍ଯା ଯା ମଯୋକ୍ତା ମହାମତେ । ଜାତିଂ ଵିଦ୍ଧି ସୁରାନୀକେ ତାମ୍ ଏତାଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକୀମ୍ ଇତି
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୁଁ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ଏହାକୁ ତୁମେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ଜନ୍ମ ଭାବେ ଜାଣ। ହେ ଦେବମଣ୍ଡଳର ନେତା, ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ଏଭଳି ଭାବରେ ବୁଝ।
ଵିସର୍ଗେ ପରମାକାଶେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଯା ମନଃକଲା । ଉଦେତି ପ୍ରଥମଂ ସୈଷା ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ସମୁପାଶ୍ନୁତେ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆକାଶରେ, ବ୍ରହ୍ମରୁ ମନର ପ୍ରଥମ ଚଳନ ଉଦୟ ହେଲେ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।
ସର୍ଗେ ସ୍ଥିତିଂ ଗତେ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯା ଯୋଦେତି କଲନା ପରା । ସା ଵ୍ଯୋମାନିଲମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଯୌଷଧିପଲ୍ଲଵାନ୍
ସୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ପରେ, ଆଉ ଏକ ଉଚ୍ଚ ଚେତନା ଉଦୟ ହୁଏ, ଯାହା ଆକାଶ ଓ ବାୟୁକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଔଷଧି ଓ ପତ୍ରମାନଙ୍କ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।
କାଚିତ୍ ସୁରତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ପୁରୁଷତ୍ଵମ୍ ଅଥାପରା । କାଚିତ୍ ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି କାଚିଦ୍ ଆଯାତି ଯକ୍ଷତାମ୍
କେହି ଦେବତା ହେବାକୁ ପାଉଛନ୍ତି, କେହି ମନୁଷ୍ୟ ହେଇ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି; କେହି ପଶୁ ହେବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଯକ୍ଷ ହେଇ ଜନ୍ମନେଇଛନ୍ତି।
ଚନ୍ଦ୍ରରଶ୍ମିପ୍ରଣାଲେନ ଗୃହୀତୌଷଧିପଲ୍ଲଵା । ଯା ଯତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସମଭ୍ଯେତି ସା ତଦ୍ ଏଵାଶୁ ଜାଯତେ
ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ଔଷଧି ଓ ପତ୍ରରେ ଶକ୍ତି ପ୍ରବେଶ କରେ; ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଏହାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ସେଇ ଆକାରରେ ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଜାତା ସଂସର୍ଗଵଶତସ୍ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ହି ଜନ୍ମନି । ବଧ୍ଯତେ ମୁଚ୍ଯତେ ଵାସୌ ସ୍ଵଚମତ୍କାରଭେଦତଃ
ଏହି ଜନ୍ମରେ ସଂସ୍ପର୍ଶର ପ୍ରଭାବରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ; ନିଜର ଭାବନା ଅନୁସାରେ କେହି ବାନ୍ଧାଯାନ୍ତି, କେହି ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଇତ୍ଥଂ ଗତା ସ୍ଥିତିମ୍ ଇଯଂ କିଲ ରାମଭଦ୍ର ସୃଷ୍ଟିସ୍ ସ୍ଫୁଟଂ ପ୍ରକଟସଙ୍କଟକର୍ମବନ୍ଧା । ଆଵିର୍ଭଵଦ୍ଵିଵିଧଵେଷଵିହାରଭାରସଂରମ୍ଭଗର୍ଭଵିଧୁରା କଲନାପଦେନ
ଏଭଳି ଭାବରେ, ରାମଭଦ୍ର, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଥିଲାଣି; ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଗୁପ୍ତ କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ଏବଂ କଳ୍ପନାର ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆକୃତି ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଭାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅସ୍ମିନ୍ ଭଗଵତି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅମଲଂ ପଦମ୍ ଆସ୍ଥିତେ । ପିତାମହେ ମହାବାହୋ କୃତସର୍ଗଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଓ ମହାବଳଶାଳୀ, ଯେତେବେଳେ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମର ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପିତାମହ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସେଠି ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।
ଜଗଜ୍ଜୀର୍ଣାରଘଟ୍ଟେ ଽସ୍ମିନ୍ ଵହତି ସ୍ଵଵ୍ଯଵସ୍ଥଯା । ଵିପ୍ରୋତଭୂତଘଟଯା ରଜ୍ଜ୍ଵା ଜୀଵିତତୃଷ୍ଣଯା
ଏହି ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଜଗତ୍ ନିଜ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚାଲିଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ଘଡ଼ା ଜୀବନ ଆସାର ଦୋରିରେ ଝୁଲିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମୋତ୍ଥେଷୁ ଚ ଜୀଵେଷୁ ଵିଶତ୍ସୁ ଭଵପଞ୍ଜରମ୍ । ଵାସନାଲୂନଶୀର୍ଣେଷୁ ପଯୋରାଶିଂ ପଯସ୍ସ୍ଵ୍ ଇଵ
ବ୍ରହ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜୀବମାନେ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ସଂସାରର ଖଞ୍ଜରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଆଶା-ଇଚ୍ଛା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରର ପାଣି ପରି ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି।