ଅହମ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଅହଂ ଵାଯୁର୍ ଅହଂ ଭୂର୍ ଅହମ୍ ଅମ୍ବରମ୍ । ଯନ୍ ନାହଂ ନାସ୍ତି ତତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଏଵାହମ୍ ଆତତମ୍
ମୁଁ ଅଗ୍ନି, ମୁଁ ବାୟୁ, ମୁଁ ପୃଥିବୀ, ମୁଁ ଆକାଶ। ଯାହା ମୁଁ ନୁହେଁ, ସେଠାରେ କିଛି ନାହିଁ—ମୁଁ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛି, ସମସ୍ତ କିଛି ମୁଁ ହେଉଛି।
ଆପୂରିତାପାରନଭୋମହାଭୈରଵରୂପଵାନ୍ । ସର୍ଵସଂଵିନ୍ମଯଃ ପୂର୍ଣସ୍ ତିଷ୍ଠାମ୍ଯ୍ ଏକାର୍ଣଵୋପମଃ
ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ ଓ ମହାଶୂନ୍ୟର ଅପାର ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନରେ ଏକ ସାଗର ପରି ମୁଁ ଅଚଳ ଅଛି।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଭାଵଯନ୍ ଭାଵଂ କନକାଚଲକୁଞ୍ଜକେ । ଉଚ୍ଚାରଯନ୍ନ୍ ଅଥୋଙ୍କାରଂ ଘଣ୍ଟାସ୍ଵନମ୍ ଇଵ କ୍ରମାତ୍
ଏଭଳି ଭାବନା କରି, ସୁନା ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ବସି, ସେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଘଣ୍ଟାର ଧ୍ୱନି ପରି 'ଓଁ' ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ଓଙ୍କାରସ୍ଯ କଲାମ୍ ଅର୍ଧାଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ଯାଂ ଵାଲକୋମଲାମ୍ । ନାନ୍ତରସ୍ଥେନ ବାହ୍ଯେ ନ ଭାଵଯନ୍ ପରମେ ହୃଦି
ଓଁକାରର ପଶ୍ଚିମ ଅର୍ଧ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କୋମଳ ଅଂଶକୁ, ମନରେ ବା ବାହାରେ, ପରମ ହୃଦୟରେ କେବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵ୍ଯପଗତକଲନାକଲଙ୍କଶୁଦ୍ଧୋ ହୃଦଯନିରନ୍ତରଲୀନଵାତଵୃତ୍ତିଃ । ଗତଘନଶରଦମ୍ବରୋପମାନଃ କଚ ଉପଲାଚଲମୂର୍ତିମାନ୍ ଅତିଷ୍ଠତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ମନ ସମସ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦୋଷରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ, ଶ୍ୱାସ ସଦା ହୃଦୟରେ ଏକତାରେ ଲିନ ରହେ, ଏବଂ ମେଘହୀନ ଶରତ୍ ଆକାଶ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେଠି କଚ ପାହାଡ଼ର ପଥର ଭଳି ଅଚଳ ରହିଲେ।
ଅନ୍ନପାନାଙ୍ଗନାସଙ୍ଗାଦ୍ ଋତେ ନାସ୍ତୀହ କିଞ୍ଚନ । ଶୁଭଂ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଵିସଂଵାଦି ମହାନ୍ କିମ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛତୁ
ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ଓ ନାରୀସଙ୍ଗ ଛାଡ଼ି ଏଠାରେ କିଛି ନାହିଁ; ଏମିତି ମହାନ, ଶୁଭ, ନିଶ୍ଚିତ ଜିନିଷ କ'ଣ ଆଶା କରିବେ?
ତିର୍ଯଞ୍ଚଃ ପଶଵୋ ମୂଢା ଯେନ ତୁଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅସାଧଵଃ । ଭୋଗାଦିନା କଥଂ ତେନ ରତିମ୍ ଆଯାନ୍ତି ସାଧଵଃ
ଯେ ଭୋଗରେ ପଶୁ, ମୂଢ଼ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠି ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକମାନେ କିପରି ଆନନ୍ଦ ପାଇପାରିବେ?
ଭୋଗୈଃ କୃପଣସର୍ଵସ୍ଵୈର୍ ଆଦିମଧ୍ଯାନ୍ତପେଲଵୈଃ । ଵିଶ୍ଵାସଂ ଯାନ୍ତି ଯେ ଲୋକେ ତୈର୍ ଅଲଂ ନରଗର୍ଦଭୈଃ
ଯେମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ ଭୋଗରେ ଆଶ୍ରୟ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକରେ ଗଧାଙ୍କ ସହିତ ରହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଇତଃ କେଶା ଇତୋ ରକ୍ତମ୍ ଇତୀଯଂ ପ୍ରମଦାତନୁଃ । ଏତଯା ତୋଷମ୍ ଆଯାନ୍ତି ସାରମେଯା ନ ମାନଵାଃ
ଏଠି କେଶ, ଏଠି ରକ୍ତ—ଏହି ହେଉଛି ଜଣେ ନାରୀର ଦେହ। ଏହାରେ କୁକୁରମାନେ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ।
ମୃନ୍ ମହୀ ଦାରୁ ତରଵୋ ଦେହୋ ମାଂସଂ ଦୃଷଦ୍ ଗିରିଃ । ଅଧୋ ଭୂର୍ ଅମ୍ବରଂ ପୃଷ୍ଠେ କିମ୍ ଅପୂର୍ଵଂ ସୁଖାଯ ଯତ୍
ମାଟି ହେଉଛି ଭୂମି, କାଠ ହେଉଛି ଗଛ, ଦେହ ହେଉଛି ମାଂସ, ପାହାଡ଼ ହେଉଛି ପଥର; ତଳେ ଭୂମି, ଉପରେ ଆକାଶ—ଏଠି କଣ ନୂତନ ଅଛି ଯାହାରେ ସଂତୋଷ ମିଳେ?
ମାତ୍ରାସ୍ପର୍ଶାନୁସାରିଣ୍ଯୋ ଵିଵେକପଦଭଙ୍ଗୁରାଃ । ମୋହାଯୈଵ ପରାମୃଷ୍ଟାସ୍ ସକଲା ଲୋକସଂଵିଦଃ
ସମସ୍ତ ସାଂସାରିକ ଅନୁଭବ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂସ୍ପର୍ଶ ପରେ ହୁଏ, ବିବେକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅସ୍ଥିର ଓ ଭ୍ରମକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଧରାଯାଇଥାଏ।
ସର୍ଵସ୍ଯା ଏଵ ପର୍ଯନ୍ତେ ଶୁଭାଯା ଅପି ସଂସ୍ଥିତେଃ । ମଲିନଂ ଦୁଃଖମ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଜ୍ଵାଲାଯା ଇଵ କଜ୍ଜଲମ୍
ସମସ୍ତ କଥାର ଶେଷରେ, ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ଜୀବନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠି ଅଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଦୁଃଖ ଅବଶ୍ୟ ରହିଯାଏ, ଯେପରି ଆଗୁନିର ଶେଷରେ କାଳି ରହିଯାଏ।
ଆଗମାପାଯତୋ ଽନିତ୍ଯା ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ରିଯାଃ । ଲତା ନାଗେନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵ ତା ଧାରଯନ୍ତି ନ ସତ୍ପଦମ୍
ମନ ଓ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଆସିଯାଏ ଓ ଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅସ୍ଥାୟୀ; ଯେପରି ଏକ ଲତା ବଡ଼ ସାପକୁ ଧରିପାରିନାହିଁ, ସେମାନେ ସତ୍ୟର ପଥକୁ ଧରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ପୁତ୍ରିକା ରକ୍ତମାଂସସ୍ଯ କାନ୍ତେଯମ୍ ଇତି ସାଦରମ୍ । ସ୍ଵଦେହନାମ୍ନ୍ଯ୍ ଅସ୍ଥିଚଯେ ଶ୍ଲିଷ୍ଯତେ ସେତି କଃ କ୍ରମଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଆସକ୍ତିରେ ରକ୍ତ ଓ ମାଂସର ଗଠନକୁ 'ମୋର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା' ବୋଲି କୁହେ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଦେହ ନାମକ ଅସ୍ଥିର ଢେରକୁ ଆଉ ଏତେ ଆସକ୍ତି କାହିଁକି?
ସର୍ଵଂ ସତ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ରାମ ସ୍ଥିରମ୍ ଅଜ୍ଞସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟଯେ । ଜ୍ଞସ୍ଯାସ୍ଥିରମ୍ ଅସତ୍ଯଂ ଚ ଜଗଦ୍ ରାମ ନ ତୁଷ୍ଟଯେ
ହେ ରାମ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅଜ୍ଞମାନଙ୍କର ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ସତ୍ୟ ଓ ସ୍ଥିର ଲାଗେ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସତ୍ୟ, ଏହାରେ କୌଣସି ସନ୍ତୋଷ ମିଳେନାହିଁ।
ଅଭୁକ୍ତେ ଽପି ଵିଷେ ଯୈଷା ଵିଷମୂର୍ଛାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ତାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଭାଵାସ୍ଥାମ୍ ଆତ୍ମୈକତ୍ଵାଜ୍ ଜ୍ଞତାଂ ଵ୍ରଜ
ଏହି ସଂସାର, ଯଦିଓ ଆମେ ଏହାକୁ ଭୋଗ କରୁନାହିଁ, ବିଷ ଭଳି ମୂର୍ଛା ଦେଇଥାଏ। ଏହାପ୍ରତି ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ି, ଆପଣ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଏକତ୍ୱର ଜ୍ଞାନକୁ ଅନୁଭବ କର।
ଅନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଆତ୍ମଭାଵେନ ଚିତ୍ତଂ ସ୍ଥିତିମ୍ ଉପାଗତମ୍ । ଯଦା ତଦେଦମ୍ ଆଯାତଂ ଜଗଜ୍ଜାଲମ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍
ଯେତେବେଳେ ମନ ଅନ୍ୟକୁ ଆତ୍ମା ଭାବି, ସେଇ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାରର ମାୟାଜାଲ, ଯାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଵାସନାଵଶତୋ ବ୍ରହ୍ମମନସା କଲ୍ପିତଂ ଵପୁଃ । ତେଜସାଶ୍ରିତକୁଡ୍ଯେନ ହେମାଭତ୍ଵମ୍ ଇଵାତ୍ମନଃ
ପୂର୍ବ ଅନୁଭୂତିର ପ୍ରଭାବରେ, ବ୍ରହ୍ମାର ମନ ଏକ ଦେହର କଳ୍ପନା କରେ; ଯେପରି ଏକ ଦିଵାଳକୁ ସୁନାର ରଙ୍ଗ ଲଗାଇଲେ ସେଠାରେ ସୁନା ଭାସେ, ସେପରି ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଵୈରିଞ୍ଚପଦମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମହାମତେ । ଇଦଂ ଜଗତ୍ ସୁଘନତାଂ କଥମ୍ ଆନଯତି କ୍ରମାତ୍
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାର ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଏହି ସଂସାରକୁ କିପରି ତୁମର ମନ ଦ୍ରୁଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖାଏ?
ଗର୍ଭତଲ୍ପାତ୍ ସମୁତ୍ଥାଯ ପଦ୍ମଜଃ ପ୍ରଥମଂ ଶିଶୁଃ । ବ୍ରହ୍ମେତି ଶବ୍ଦମ୍ ଅକରୋଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ତେନ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଗର୍ଭରୁ ବାହାରି, ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଶିଶୁ ଏକ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—'ବ୍ରହ୍ମା'। ଏହି କାରଣରୁ ସେଉଁଠିଏ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଙ୍କଲ୍ପଜାଲରୂପସ୍ଯ ମନସଃ କଲ୍ପିତାକୃତେଃ । ଅକରୋତ୍ ତସ୍ଯ ସଙ୍କଲ୍ପଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପଦମ୍ ଅଥାନ୍ତରେ
ଯେଉଁ ମନ ଭାବନାର ଜାଲର ଭଳି ରୂପ ଧାରଣ କରିଥାଏ, ଏବଂ ଯାହାର ଆକୃତି କଳ୍ପନାରେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ ଭାବନାର ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ନିବାସ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ତତସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପଯାମ୍ ଆସ ପୂର୍ଵଂ ତେଜୋ ମହାପ୍ରଭମ୍ । ଲସଦଗ୍ନିଲତାଚକ୍ରଵକ୍ରୀକୃତଦିଗନ୍ତରମ୍
ତାପରେ ସେ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଲୋକର କଳ୍ପନା କଲେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ କରିଦେଉଥିଲା।
ଋକ୍ଷପ୍ରତିମନିଷ୍ଠ୍ଯୂତକର୍କଶାଗ୍ନିକଣୋତ୍କରମ୍ । ମୁଞ୍ଜପିଞ୍ଜରପର୍ଯନ୍ତହେମକାନନିତାମ୍ବରମ୍
ସେଠାରେ ତାରାମାଳା ପରି ଗଠିତ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନିର ଚିଙ୍ଗାର ଗୁଛ ଭରିଥିଲା, ତାହାର ଆକାଶ ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ହଳକା ପିତା ରଙ୍ଗରେ ଥିଲା, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଜ୍ଵାଲାହେମଲତାଜାଲଜଟାଲନିଜମଣ୍ଡଲମ୍ । କଚତ୍ପ୍ରସରଦୁଦ୍ଦାମକରକୁଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତମ୍
ସେହି ଆକୃତିର ଦେହଟି ହେଉଛି ସୁନା ଆଗୁନର ଝାଲ ଏବଂ ତାପର ଗୁଛା, ଯାହା ଉଜ୍ୱଳ ଏବଂ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ସୁନା କଣ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ତଚ୍ଛରୀରି ମନସ୍ ତସ୍ମିଂସ୍ ତତସ୍ ତେଜସି ଭାସ୍ଵରେ । ଆତ୍ମାକାରସମାକାରଂ ଭାସ୍କରଂ ସମକଲ୍ପଯତ୍
ସେହି ତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରଭାର ମଧ୍ୟରେ, ମନ ନିଜ ଆକୃତିରେ ଏକ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଚିନ୍ତନ କଲା, ଯାହା ନିଜ ଆତ୍ମା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ସ ତତସ୍ ତେଜସସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅଭ୍ଯୁଦେତି ଦିଵାକରଃ । ଜ୍ଵାଲାମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଜ୍ଵଲତ୍କନକକୁଣ୍ଡଲଃ
ସେହି ପ୍ରଭାରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହୁଏ, ଯିଏ ଆଗୁନର ଚକ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସୁନା କଣ୍ଠା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି।
ଜ୍ଵାଲାଜଟାଭାରଧରୋ ଵାନ୍ତଵିସ୍ଫାରପାଵକଃ । ଜ୍ଵାଲାଵିଲାସାଵଯଵଃ ପୂରିତାକାଶମଣ୍ଡଲଃ
ସେ ଆଗୁନର ଝାଲ ଧରିଛନ୍ତି, ନିଜୁକୁ ଆଗୁନରେ ଛାଡ଼ି ଏବଂ ବିସ୍ତାର କରୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଂଗସବୁ ଆଗୁନ ସହ ଖେଳୁଛି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶକୁ ପୂରଣ କରିଦେଉଛନ୍ତି।
ଅଥ ବ୍ରହ୍ମା ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ ଅନ୍ଯାଂସ୍ ତାଂସ୍ ତେଜସଃ କଣାନ୍ । ଅକସ୍ମାତ୍ ପ୍ରତିଭାତେନ ଵିମାନତ୍ଵେନ ଚାରୁଣା
ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ମହାନ୍ ବୁଦ୍ଧିଶାଳୀ, ହଠାତ୍ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବିଚାରରେ, ସେହି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଲୋକର କଣାକୁ ସୁନ୍ଦର ଆକାଶୀୟ ଯାନର ଆକାର ଦେଲେ।
କ୍ଷଣାତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପଯାମ୍ ଆସ ଦଦର୍ଶ ଚ ତଥୈଵ ତାନ୍ । ସଙ୍କଲ୍ପାନ୍ ଅନ୍ତରଂ ଜାତାନ୍ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ ଶବ୍ଦଗଣାନ୍ ଇଵ
ସେ ଏହାକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଏବଂ ଯେପରି ଭାବିଥିଲେ, ସେହିପରି ଦେଖିଲେ; ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଯେପରି ଧ୍ୱନିର ଗୋଷ୍ଠୀ ଦେଖନ୍ତି, ସେପରି ସେ ଏହି ଭାବନାଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ।
ସ୍ଥିତିର୍ ଏଷା ମହାବାହୋ ପ୍ରତିସର୍ଗଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵଃ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଚ ପ୍ରତିଜଗତ୍ ସଙ୍କଲ୍ପିତସୁରାସୁରା
ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହି ହେଉଛି ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କର ପୁନଃସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରକ୍ରିୟା; ପ୍ରତିଦିନ ଏବଂ ପ୍ରତି ପୃଥିବୀରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।