ଅହଂ ଯତ୍ର କରୋମୀମଂ ସମଗ୍ରଂ ଜାଗତଂ ଭ୍ରମମ୍ । ରାଗଦ୍ଵେଷକ୍ରମସ୍ ତତ୍ର କୁତୋ ଽନ୍ଯସ୍ଯାତ୍ଯସମ୍ଭଵାତ୍
ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଭ୍ରମମୟ ସଂସାରକୁ କରୁଛି, ସେଠି ଆକର୍ଷଣ ଓ ଦ୍ୱେଷର କ୍ରମ କିପରି ଅନ୍ୟ କାହା ପାଇଁ ହେବ? କାରଣ ଅନ୍ୟ କେହି ଥାଏନି।
ଯଦ୍ ଅନ୍ଯେନ ଶରୀରଂ ମେ ଦଗ୍ଧମ୍ ଅନ୍ଯେନ ଲାଲିତମ୍ । ସ ମଦାରମ୍ଭ ଏଵାତଃ କଃ ଖେଦୋଲ୍ଲାସଯୋଃ କ୍ରମଃ
ମୋ ଶରୀରକୁ ଯଦି ଜଣେ ପୋଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟଜଣେ ଲାଡ଼ିଲେଇଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଇଟି କାମ ମଧ୍ୟ ମୋର ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ। ତେଣୁ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖର କ୍ରମ କଣ ହେବ?
ମତ୍ସୁଖାସୁଖଵିସ୍ତାରେ ଜଗଜ୍ଜାଲକ୍ଷଯୋଦଯେ । ଅହଂ କର୍ତେତି ମତ୍ଵାନ୍ତଃ କଃ ଖେଦୋଲ୍ଲାସଯୋଃ କ୍ରମଃ
ମୋର ସୁଖ ଦୁଃଖର ବିସ୍ତାରରେ, ସଂସାର ଜାଳର ଉଦୟ ଓ ନାଶରେ, 'ମୁଁ କରୁଛି' ବୋଲି ଭାବିଲେ, ଭିତରେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖର କ୍ରମ କଣ ହେବ?
ଖେଦୋଲ୍ଲାସଵିଲାସେ ତୁ ସ୍ଵାତ୍ମକର୍ତୃତଯୈକଯା । ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଲଯଂ ଯାତେ ସମତୈଵାଵଶିଷ୍ଯତେ
କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦର ଯେଉଁ ଖେଳ, ଆପଣ ନିଜେ କରୁଛି ବୋଲି ଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଶେଷରେ କେବଳ ସମତା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ସମତା ସର୍ଵଭାଵେଷୁ ଯାସୌ ସତ୍ଯା ପରା ସ୍ଥିତିଃ । ତସ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଂ ଚିତ୍ତଂ ନ ଭୂଯୋ ଦୁଃଖମ୍ ଆପ୍ନୁଯାତ୍
ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଯେଉଁ ସମତା ଅଛି, ସେଇ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା; ମନେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ସମତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ, ସେତେବେଳେ ଆଉ କେବେ ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।
ଅଥ ଵା ସର୍ଵକର୍ତୃତ୍ଵମ୍ ଅକର୍ତୃତ୍ଵଂ ଚ ରାଘଵ । ସର୍ଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମନଃ ପୀତ୍ଵା ଯୋ ଽସି ସୋ ଽସି ସ୍ଥିରୋ ଭଵ
କିମ୍ବା, ରାଘବ, ସମସ୍ତ କର୍ତୃତ୍ୱ ଓ ଅକର୍ତୃତ୍ୱ ଭାବକୁ ଛାଡିଦେଅ; ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରି ଓ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଅଛ, ସେଠି ଦୃଢ଼ ରୁହ।
ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଅଯଂ ନାହଂ କରୋମୀଦମ୍ ଇଦଂ ନ ତୁ । ଇତି ଭାଵାନୁସନ୍ଧାନମଯୀ ଦୃଷ୍ଟିର୍ ନ ତୁଷ୍ଟଯେ
‘ଏହା ମୁଁ, ଏହା ମୁଁ ନୁହେଁ; ଏହା ମୁଁ କରୁଛି, ଏହା ମୁଁ କରୁନାହିଁ’—ଏଭଳି ଭାବନାରେ ଲାଗିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ମନସ୍ତୁଷ୍ଟି ଦେଉନାହିଁ।
ସା କାଲସୂତ୍ରପଦଵୀ ସା ମହାଵୀଚିଵାଗୁରା । ସାସିପତ୍ତ୍ରଵନଶ୍ରେଣୀ ଯା ଦେହୋ ଽହମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତିଃ
‘ମୁଁ ଏହି ଶରୀର’ ଭାବନାଟିଏ ସମୟର ତାନ୍ତିର ରାସ୍ତା, ବଡ଼ ତରଙ୍ଗର ଫାଦ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପତ୍ର ଥିବା ଜଙ୍ଗଲର ଶୃଙ୍ଖଳା ଭଳି ଅଟକାଇ ଦେଉଥିବା ଜାଲ।
ସା ତ୍ଯାଜ୍ଯା ସର୍ଵଯତ୍ନେନ ସର୍ଵନାଶେ ଽପ୍ଯ୍ ଉପସ୍ଥିତେ । ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ସା ନ ଭଵ୍ଯେନ ସଶ୍ଵମାଂସେଵ ପୁକ୍କସୀ
ଏହି ଭାବନାକୁ ସମସ୍ତ ଚେଷ୍ଟାରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ କିଛି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି ତଥାପି; ଏହାକୁ କେବେ ଛୁଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାଂସ ଛୁଆଯିବା ଅପବିତ୍ର।
ତଯା ସୁଦୂରୋଜ୍ଝିତଯା ଦୃଷ୍ଟୌ ପାଟଲଲେଖଯା । ଉଦେତି ପରମା ଦୃଷ୍ଟିର୍ ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନେଵ ଵିଗତାମ୍ବୁଦା
ଏହି ଭାବନାକୁ ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲାଲ ରେଖା ଭଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ, ମେଘ ହଟିଗଲାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
କର୍ତା ନାସ୍ମି ନ ଚାଯମ୍ ଅସ୍ମି ସ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵୈଵମ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଫୁଟଂ କର୍ତୈଵାସ୍ମି ସମଗ୍ରମ୍ ଅସ୍ମି ତଦ୍ ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵାଥ ଵା ନିଶ୍ଚଯମ୍ । କୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଵାସ୍ମି ନ କଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵମ୍ ଇତି ଵା ନିର୍ଣୀଯ ସର୍ଵୋତ୍ତମଂ ତିଷ୍ଠ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵପଦେ ସ୍ଥିତାଃ ପଦଵିଦୋ ଯତ୍ରୋତ୍ତମାସ୍ ସାଧଵଃ
‘ମୁଁ କିଛି କରୁଥିବା ନୁହେଁ, ଏହି ନୁହେଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ’ ବୋଲି ମନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଜାଣି, କିମ୍ବା ‘ମୁଁ କର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ କିଛି ମୁଁ’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହେଇ, କିମ୍ବା ‘ମୁଁ କେହି ଅଟୁଟି, କିମ୍ବା କେହି ନୁହେଁ’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କର, ତୁମେ ତୁମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ ରୁହ, ଯେଉଁଠାରେ ପଥ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ସାଧୁମାନେ ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ସତ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଦ୍ ଉକ୍ତଂ ସୂକ୍ତିସୁନ୍ଦରମ୍ । ଅକର୍ତୈଵ ହି କର୍ତାତ୍ମା ଭୋକ୍ତାଭୋକ୍ତୈଵ ଭୂତଭୃତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ ଏବଂ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ କହାଯାଇଛି। ଆତ୍ମା ସତରେ କୌଣସି କାମ କରୁନାହିଁ, ତଥାପି ସେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ। ସେ ଭୋଗ କରେ ଏବଂ ନ କରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ।
ସର୍ଵେଶ୍ଵରସ୍ ସର୍ଵମଯଶ୍ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅମଲଂ ପଦମ୍ । ସ୍ଵାନୁଭୂତିଵପୁର୍ ଦେଵସ୍ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରସ୍ଥିତଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ମାତ୍ର, ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥା। ସେ ଦେବତା, ନିଜ ଅନୁଭୂତି ହିଁ ତାଙ୍କର ରୂପ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି।
ହୃଦଯଙ୍ଗମତାଂ ଯାତମ୍ ଇଦାନୀଂ ବ୍ରହ୍ମ ମେ ପ୍ରଭୋ । ତ୍ଵଦୁକ୍ତିଭିର୍ ଯଥା ଶୀତଂ ଧାରାଭିର୍ ଭୂଭୃତଃ ପଯଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବା ପରେ ବ୍ରହ୍ମ ଏବେ ମୋ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଯେପରି ଜଳ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ମାଟିକୁ ଶିତଳ କରେ।
ଔଦାସୀନ୍ଯାଦ୍ ଅନିଚ୍ଛତ୍ଵାନ୍ ନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ନ କରୋତି ଚ । ସମଗ୍ରାଲୋକକାରିତ୍ଵାଦ୍ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଦେଵଃ କରୋତି ଚ
ଉଦାସୀନତା ଓ ଇଚ୍ଛା ନଥିବାରୁ ସେ କିଛି ଭୋଗ କରେନାହିଁ, କିଛି କରେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ ହେବାରୁ, ସେ ଦେବତା ଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ କାମ କରନ୍ତି।
କିଂ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ଭଗଵନ୍ ସ୍ଫାରସ୍ ସଂଶଯୋ ମେ ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ । ଛିନ୍ଦ୍ଧି ତଂ ତ୍ଵଂ ଗିରା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦୀଧିତ୍ଯେନ୍ଦୁର୍ ଯଥା ତମଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ ଗଭୀର ସନ୍ଦେହ ରହିଛି। ଆପଣ ଦୟାକରି ଆପଣଙ୍କର ମଧୁର କଥାରେ ସେହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅନ୍ଧକାରକୁ ହଟାଏ।
ଇଦଂ ସତ୍ ତଦ୍ ଇଦଂ ଚାସଦ୍ ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଅଯଂ ଭଵାନ୍ । ଅଯମ୍ ଏକୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ଽଯମ୍ ଇତ୍ଯାଦିକଲନାମଲମ୍
ଏହା ସତ୍ୟ, ଏହା ଅସତ୍ୟ; ଏହି 'ମୁଁ', ଏହି 'ତୁମେ'; ଏହି ଏକ, ଏହି ଅନ୍ୟ—ଏପରି ଅନେକ ପ୍ରଭେଦ ମନରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଏକସ୍ମିନ୍ ଵିତତେ ଶାନ୍ତେ ନୀହାର ଇଵ ଭାସ୍କରେ । ଇଦମ୍ପ୍ରଥମମ୍ ଏଵାଚ୍ଛେ କଥମ୍ ଆତ୍ମନି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ଏକ ବ୍ୟାପ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ସତ୍ୟରେ, ଯେପରି ଧୂସରା ଧୁଳି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଲୟ ହୁଏ, ସେହିପରି 'ଏହା' ବୋଧ କିପରି ଆତ୍ମାରେ ଦୃଢ଼ ହୁଏ?
ସିଦ୍ଧାନ୍ତକାଲ ଏଵାସ୍ଯ ସତ୍ପ୍ରଶ୍ନସ୍ଯୋତ୍ତରସ୍ଥିତିମ୍ । କଥଯିଷ୍ଯାମି ତେ ରାମ ଜ୍ଞାସ୍ଯସ୍ଯ୍ ଏନାଂ ତଦୈଵ ଚ
ହେ ରାମ, ଏହି ଗଭୀର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଶେଷରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ତୁମେ ସେତିବେଳେ ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବ।
ମୋକ୍ଷୋପାଯସ୍ଯ ସିଦ୍ଧାନ୍ତସମଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଘଵ । ଶ୍ରୋତୁଂ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରାଣ୍ଯ୍ ଏତାନ୍ଯ୍ ଅଲଂ ଯୋଗ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ରାଘବ, ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଉପାୟର ମୂଳ ଅର୍ଥ ବୁଝିଲେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣିବାକୁ ତୁମେ ସଠିକ୍ ଯୋଗ୍ୟ ହେବ।
କାନ୍ତାଗେଯଗିରାଂ ରାମ ଭାଜନଂ ତରୁଣୋ ଯଥା । ପ୍ରଶ୍ନାନାମ୍ ଉତ୍ତମୋକ୍ତୀନାଂ ପ୍ରାପ୍ତଦୃଗ୍ ଭାଜନଂ ତଥା
ହେ ରାମ, ଯେପରି ଏକ ଯୁବକ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେପରି ଯାହାର ଦୃଷ୍ଟି ଜାଗୃତି ହୋଇଛି, ସେ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତର ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଵ୍ଯର୍ଥା ଭଵତି ବାଲେଷୁ ଯଥା ରାଗମଯୀ କଥା । ନିରର୍ଥକାଲ୍ପବୋଧେଷୁ ତଥୋଦାରୋଦଯା କଥା
ଯେପରି ଛୁଆମାନେ ପ୍ରେମର କଥା ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ଅପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଉପଦେଶ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ସମଯେ କିଞ୍ଚିତ୍ ପୁଂସୋ ଵିରାଜତେ । ଫଲମ୍ ଆଭାତି ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଶରଦ୍ଯ୍ ଏଵ ନ ମାଧଵେ
ଏହି ଜଗତରେ କିଛି କିଛି ଜିନିଷ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ମାନବ ଜୀବନରେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ; ଯେପରି ଗଛରେ ଫଳ ଶରତ୍କାଳରେ ଆସେ, ବସନ୍ତରେ ନୁହେଁ।
ଉପଦେଶଗିରୋ ଵୃଦ୍ଧେ ରଞ୍ଜନା ନିର୍ମଲେ ପଟେ । ଲଗନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଦାରଵିଜ୍ଞାନକଥାଶ୍ ଚାଧିଗତାତ୍ମନି
ଉପଦେଶର ମିଠା କଥା ବୃଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ ଏମିତି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ରରେ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଯାଏ। ଏହିପରି ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନର କଥାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ବସିଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣାଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରଶ୍ନସ୍ଯାସ୍ଯୋତ୍ତରଂ ପୂର୍ଵଂ ଲେଶତଃ କଥିତଂ ମଯା । ନ ଵିସ୍ତରେଣ ତେନୈତନ୍ ନ ଜ୍ଞାତଂ ଭଵତା ସ୍ଫୁଟମ୍
ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କିଛି ଅଂଶରେ କହିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିନଥିଲି। ତେଣୁ ତୁମେ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ବୁଝିପାରିନାହା।
ଯଦି ତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମାନମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛସି ତତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ଏତତ୍ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରଂ ସାଧୋ ଜାନାସ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ନ ସଂଶଯଃ
ଯଦି ତୁମେ ନିଜେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣାଇପାର, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ତୁମେ ନିଜେ ଜାଣିପାରିବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମଯା ସିଦ୍ଧାନ୍ତକାଲେ ତୁ ପ୍ରାପ୍ତବୋଧେ ତ୍ଵଯି ସ୍ଥିତେ । ଵକ୍ତଵ୍ଯୋ ଵିସ୍ତରେଣୈଷ ସାଧୋ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତରକ୍ରମଃ
ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଓ ଉତ୍ତରର କ୍ରମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜର ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା ସମୟରେ ଏବଂ ଅନ୍ତିମ ନିଷ୍କର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିବ।
ଜାନାତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମୈଵ କୃତ ଆତ୍ମାତ୍ମନୈଵ ହି । ଆତ୍ମୈଵ ସମ୍ପ୍ରସନ୍ନସ୍ ସନ୍ନ୍ ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜକୁ ଜାଣେ, କାରଣ ଆତ୍ମା ସ୍ୱୟଂରେ ବସିଛି। ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ମଯୈତତ୍ କଥିତଂ ରାମ କର୍ତ୍ରକର୍ତୃଵିଚାରଣମ୍ । ଵାସନାମଯନାଶାଯ ତଜ୍ଜ୍ଞୋ ନିର୍ଵାସନୋ ଭଵେତ୍
ହେ ରାମ, ମୁଁ ତୋତେ କର୍ତ୍ତା ଓ କର୍ମ ନେଇ ଏହି ଚିନ୍ତା କହିଛି। ଯିଏ ଏହାକୁ ବୁଝେ, ସେ ସମସ୍ତ ଆଦତ ଛାଡି ନିର୍ବିକାର ହୁଏ।
ବନ୍ଧୋ ହି ଵାସନାବନ୍ଧୋ ମୋକ୍ଷସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଵାସନାକ୍ଷଯଃ । ଵାସନାସ୍ ତ୍ଵଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୋକ୍ଷାର୍ଥିତ୍ଵମ୍ ଅପି ତ୍ଯଜ
ବନ୍ଧନ ମାନେ ଆଦତର ବନ୍ଧନ, ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଆଦତ ଶେଷ ହେବା। ସମସ୍ତ ଆଦତ ଛାଡିଦେ, ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଇଚ୍ଛାଟିଏ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦେ।