ଲତାକୋଟିତଟଭ୍ରାନ୍ତୈଶ୍ ଚମରୈର୍ ଇନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରୈଃ । ଶୁଭ୍ରାଭ୍ରଖଣ୍ଡନିକରୈଶ୍ ଶରନ୍ନଭ ଇଵାଵୃତମ୍
ଲତାର କୋଣାକୁ ଘୁରୁଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୁଭ୍ର ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ମେଘମାଳା ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳର ଆକାଶ।
ପ୍ରାଲେଯକଣପଦ୍ଧତ୍ଯା ମୁକ୍ତାଵଲ୍ଯାଭ୍ଯଲଙ୍କୃତମ୍ । ସର୍ଵାଵଯଵମ୍ ଏଵାଚ୍ଛପୁଷ୍ପପୂରୈଃ ପ୍ରପୂରିତମ୍
ହିମର ତୁଷାର ଶୃଙ୍ଖଳା ପରି ମୁକ୍ତାମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଶୁଭ୍ର ଫୁଲର ଗୁଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସ୍ଵରେଣୁଚନ୍ଦନାଲେପୈସ୍ ସମାଲବ୍ଧମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍ । ସ୍ଵଚ୍ଛଦାଭୋଗଵିପୁଲରକ୍ତାମ୍ବରପରିଷ୍କୃତମ୍
ପ୍ରଭୃତ ପ୍ରମାଣରେ ପ୍ରମାଣ ରେଣୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପରେ ମସିଲା, ଅଟୁଟ ଶୋଭାରେ, ଚିତ୍ରସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଲାଲ ଛତା ରେ ଶୁଭିତ।
ଵିଵାହାଯେଵ ଵେଷେଣ ପୁଷ୍ପଭାରାଦିହାରିଣା । ଲତାଙ୍ଗନାନୁଷକ୍ତେନ ନାଗରେଣ କୃତୋଦ୍ଯମମ୍
ବିବାହ ପାଇଁ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୋଶାକ ପରି ଶୋଭିତ, ଫୁଲର ଭାରରେ ଆକର୍ଷକ, ଲତା-କନ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ନଗରବାସୀ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି।
ସୁନିବଦ୍ଧଜଟାକାରଲତାମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତମ୍ । ମଞ୍ଜରୀଭିଃ ପତାକାଭିର୍ ଯୁକ୍ତଂ ପୁରମ୍ ଇଵୋତ୍ସଵେ
ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଜଟା ପରି ଲତା ମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ, ମଞ୍ଜରୀ ଓ ପତାକା ଫୁଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଉତ୍ସବରେ ଏକ ସଜିଥିବା ସହର ପରି।
ମୃଗକଣ୍ଡୂଯନଧ୍ଵସ୍ତପୁଷ୍ପଧୂଲିଵିଧୂସରମ୍ । ପ୍ରୋତ୍ସାରିତୋପାନ୍ତଵନଂ ଵୃକ୍ଷମଲ୍ଲମ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ମୃଗମାନେ ଖୁଜୁଆ କରିବା ସମୟରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ଫୁଲର ଧୂଳିରେ ଲପେଟାଯାଇ, ଚାରିପାଖର ଛୋଟ ଛୋଟ ଜଙ୍ଗଲ ଦୂରେ ହଟିଯାଇଛି, ସେ ଗଛଟି ଅନ୍ୟ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମଲ୍ଲ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ବର୍ହିଭିଃ କୁସୁମୋଦ୍ଵାନ୍ତପରାଗପରିପାଟଲୈଃ । ନିକ୍ଷେପକ୍ଷିପ୍ତସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରବାଲସାଲମ୍ ଇଵାଚଲୈଃ
ମୟୂରମାନେ ଫୁଲର ରେଣୁ ଛିଟିଯାଉଥିବା ଧାରା ଦେଇ, ସେ ଗଛଟି ସନ୍ଧ୍ୟାର ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ର ତରୁଣ ସାଳ ଗଛମାନଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ପ୍ରଵାଲାରୁଣହସ୍ତେନ ଶୀତଲଚ୍ଛାଯଶାଯିନା । ମଧୁନା ଘୂର୍ଣମାନେନ ପ୍ରାଲେଯୋତ୍ପୁଲକତ୍ଵିଷା
ନୂଆ ଲାଲ ଅଙ୍କୁର ହାତ ଭଳି ହୋଇଛି, ଶୀତଳ ଛାୟାରେ ଶୋଇଛି, ମଧୁର ମଦରେ ଦୋଳିତ, ତାହାର ଚମକ ବରଫ ତୁଷାରରେ କାଁପୁଛି।
ନୀରନ୍ଧ୍ରପୁଷ୍ପପୂରେଣ ଘୂର୍ଣିତେନ ଵନାନିଲୈଃ । ନିଦ୍ରାଲୁକୁଟ୍ମଲଦୃଶା ସ୍ତବକସ୍ତନଧାରିଣା
ଘନ ଫୁଲର ଗୁଛ ଜଙ୍ଗଲର ପବନରେ ଦୋଳିଯାଉଛି, ନିଦ୍ରାରେ ଅଧଖୁଲା ଆଖି, ଫୁଲର ଗୁଛ ଛାତି ଭଳି ଧରିଛି।
ପୁଷ୍ପଜାଲରଜଃପୁଞ୍ଜକୁଙ୍କୁମାରୁଣଵାସସା । ଲତାଵିତାନନିଲଯଵାତାଯନନିଷଙ୍ଗିଣା
ଫୁଲର ଗୁଛିରେ ଲାଗିଥିବା କୁଙ୍କୁମ ଧୂଳିରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଲତାର ଛାୟା ଭିତରେ ଥିବା ଜନେଲାରେ ବାତାସ ଖେଳୁଥିବା ଏହି ଘର,
ନଵପୁଷ୍ପଲତାଦୋଲାଲୀଲଯାଲସଲାସିନା । ଆପାଦମସ୍ତକପ୍ରାନ୍ତଂ ସସମସ୍ତଲତାଲଯମ୍
ନୂଆ ଫୁଟିଥିବା ଲତାର ଝୁଲାରେ ଆଳସ୍ୟରେ ଶୋଇଥିବା, ମୁଣ୍ଡୁଠାରୁ ପାଉଁଯାଏ ସମଗ୍ର ଘର ଲତାରେ ଢାକିଯାଇଛି,
ଵୃନ୍ଦେନ ଵନଦେଵୀନାଂ କୋକିଲାଲାପଶାଲିନା । ସନ୍ଦିଗ୍ଧମଞ୍ଜରୀଜାଲମ୍ ଅଲିନେତ୍ରେଣ ହାସିନା
ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଦେବୀମାନେ କୋଇଲିର ମଧୁର ଗୀତ ସହିତ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ହସୁଥିବା ଚକ୍ଷୁରେ ଗୁଞ୍ଜରିଥିବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ମଞ୍ଜରୀ ଗୁଛକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି,
ଅଵଶ୍ଯାଯୋପଶମିତରତିଖେଦୈର୍ ମଦାଲସୈଃ । ପୁଷ୍ପଧୂଲିସମାରବ୍ଧୈର୍ ଆଲବ୍ଧୈର୍ ନିବିଡଂ ମିଥଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଶୀତଳ ତୁଷାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେମର କ୍ଲାନ୍ତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଫୁଲର ଧୂଳିରେ ହଳକା ହୋଇ ଏକାଉଁଠି ମିଶିଯାଇଛି,
ପୁଷ୍ପାନ୍ତରାନ୍ତଃପୁରଗୈଃ କିମ୍ ଅପି ପ୍ରଣଯୋଚିତମ୍ । ଧ୍ଵନଦ୍ଭିର୍ ଅଭିତସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ମତ୍ତାଲିଯୁଗଲୈର୍ ଵୃତମ୍
ଫୁଲର ଭିତର ଅନ୍ତଃପୁରରେ କିଛି ଗୁପ୍ତ ମଧୁର ଖେଳ ଚାଲିଥାଏ, ଚାରିପାଖରେ ମତ୍ତ ମଧୁମାକି ଦମ୍ପତିମାନଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ।
କାନନୋପାନ୍ତନଗରୀଘୁଙ୍ଘୁମାକର୍ଣନେଚ୍ଛଯା । କ୍ଷଣମ୍ ଉତ୍କର୍ଣମ୍ ଆଶାନ୍ତଚାରୁଚର୍ଵଣଟାଙ୍କୃତୈଃ
ବନର ସୀମାନ୍ତରୁ ଆସୁଥିବା ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରି, ସେମାନେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ କାନ ଉଠାନ୍ତି, ମୃଦୁ ତରଳ ଗଛପତ୍ର ଚବାଇବା ଥମ୍ବିଯାଏ।
କ୍ଷଣଂ ଦଲାଶ୍ରିଵିଶ୍ରାନ୍ତମୁଗ୍ଧମୁଗ୍ଧଶିରସ୍ତଯା । ପଶ୍ଯଦ୍ଭିର୍ ଇନ୍ଦ୍ଵଂଶୁକଚଜ୍ଜଲାମ୍ ଅର୍ଣଵମେଖଲାମ୍
କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଦଳର କୋଣାରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର ଝଲମଲାଣି ଲହରୀ ସମୁଦ୍ରରେ କମରବନ୍ଧ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଵନସ୍ଥଲୀନାଂ ତନଯୈର୍ ନଯୈର୍ ମୂର୍ତିମ୍ ଇଵାସ୍ଥିତୈଃ । ସୁପ୍ତୈଃ ପତ୍ତ୍ରପୁଟେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ମୃଗୈଶ୍ ଶାରଲତାନ୍ତରମ୍
ବନମାଟିର ଝିଅମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ଓ ହରିଣମାନେ ଘାସର କୋଳିରେ ପତ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଅଛନ୍ତି।
ନୀଡଶ୍ଵସତ୍ସୁଵିଶ୍ଵସ୍ତସୁପ୍ତସାର୍ଭକପକ୍ଷିଣମ୍ । ପାକଚ୍ଯୁତଫଲୋପାନ୍ତଵୃତ୍ତଲମ୍ବିକମଣ୍ଡଲମ୍
ଏଠାରେ ଏମିତି ଗଛର ଏକ ଶାଖାମାଳା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଛୁଆଁମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପାକିଯାଇଥିବା ଫଳଗୁଡ଼ିକ ଝରିପଡ଼ି ନିକଟରେ ପଡ଼ିରହିଛି।
ସନ୍ଦିଗ୍ଧମୂକଭ୍ରମରଂ ଗୁଚ୍ଛେଷ୍ଵ୍ ଅବ୍ଜାକ୍ଷସୂତ୍ରକୈଃ । ଶ୍ଯାମଲୀକୃତପର୍ଯନ୍ତଂ ନୀଲୈଃ ପଲ୍ଲଵମଣ୍ଡଲୈଃ
ସେଠାରେ ଗଛର ଗୁଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୂକ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଅସ୍ଥିରଭାବରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ନୀଳ ନବପତ୍ରମାଳା ଲୋଟସ୍ ଦୃଷ୍ଟିର ତାର ଭଳି ଏକାଠି ହୋଇ, ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଇଛି।
ସୁଗନ୍ଧିତାଶେଷଵନଂ ପୁଷ୍ପମେଘୀକୃତାମ୍ବୁଦମ୍ । ଧୂଲୀକଦମ୍ବଶବଲଂ ଫଲାର୍ଥିଵଲିତଂ ତଲେ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ୟାନଟି ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉପରେ ମେଘମାନେ ମାନେ ମାନେ ଫୁଲର ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତଳେ ମାଟି ଧୂଳିର ଦାଗରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏବଂ ଫଳ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ତଳକୁ ବେଙ୍କିଦେଇଛନ୍ତି।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ଵିଦ୍ଯତେ । ପତ୍ତ୍ରଂ ତତ୍ର ତରୋର୍ ଯତ୍ର ନୋଷ୍ଯତେ ଵା ନ ଭୁଜ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଅଧିକ କିଏ କହିବ? ସେଇ ଗଛର ଏକଟି ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ ଯାହା ଭୋଜନ କିମ୍ବା ଉପଭୋଗ ହେଉନାହିଁ।
ପତ୍ତ୍ରେ ପତ୍ତ୍ରେ ମୃଗାସ୍ ସୁପ୍ତା ଵିଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ ସୁଘନେ ଘନେ । କଚ୍ଛେ କଚ୍ଛେ ଖଗା ଲୀନାସ୍ ତସ୍ଯ ଭୂରୁହଭୂପତେଃ
ସେ ଗଛର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପତ୍ରରେ ହରିଣମାନେ ଘୁମେଇ ଅଛନ୍ତି, ଘନ ଛାୟାରେ ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଭୀର ତଳରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି, ସେଇ ଗଛର ଶିରୋମଣିରେ।
ଏଵଂଗୁଣଵିଶିଷ୍ଟଂ ତଂ ମମାଲୋକଯତସ୍ ତରୁମ୍ । ମହୋତ୍ସଵେନ ସଦୃଶୀ ସା ବଭୂଵ ତମସ୍ଵତୀ
ଏପରି ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସେଇ ଗଛକୁ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଦେଖୁଥିଲି, ମୋର ଆନନ୍ଦ ଏମିତି ବଢ଼ିଗଲା ଯେ, ମହାଉତ୍ସବ ପରି ଲାଗିଲା।
ତତଃ କଥାଭିର୍ ଅନ୍ଯାଭିସ୍ ସ ତସ୍ଯ ତନଯୋ ମଯା । ଵିଜ୍ଞାନାଲୋକରମ୍ଯାଭିର୍ ନୀତୋ ବୋଧଂ ପରଂ ପୁନଃ
ତାପରେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆନନ୍ଦମୟ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଭରିଥିବା କଥାମାନେ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ପୁଣିଥରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜାଗୃତିକୁ ନେଇଗଲି।
ଆଵଯୋସ୍ ତତ୍ର ଚିତ୍ରାଭିଃ କଥାଭିର୍ ଇତରେତରମ୍ । ଶର୍ଵରୀ ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ମୁହୂର୍ତ ଇଵ କାନ୍ତଯୋଃ
ସେଠାରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଆଦାନ-ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲୁ, ସେଇ ରାତି ଚାହାଲେ ଦୁଇ ପ୍ରେମିକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରି ଚଳିଗଲା।
ପ୍ରାତଃ ପ୍ରତନୁତାଂ ଯାତେ ଦ୍ଯୁଘର୍ମଜଲଜାଲକେ । ଖକାନନାଙ୍କୁରୋଦ୍ଗାରେ ତାରକାନିକରେ ଶନୈଃ
ପ୍ରଭାତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା, ରାତିର ତୁଷାର ଧୀରେ ଧୀରେ ହ୍ରାସ ପାଇଲା, ଆକାଶରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏବଂ ତାରାମାନେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲେ।
ଆକଦମ୍ବନଭୋଭାଗମ୍ ଅନୁଯାତଂ ସୁତାନ୍ଵିତମ୍ । ଅହଂ ଵିସର୍ଜ୍ଯ ଦାଶୂରଂ ହରାଚଲନଦୀଂ ଗତଃ
ମୁଁ ମୋ ପିଲାମାନେ ସହିତ ଆକାଶ ପଥରେ ଚାଲି, ଦାଶୂର ନଗରକୁ ଛାଡ଼ି, ହରା ପାହାଡ଼ର ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲି।
ତତ୍ରାଭିମତମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ସ୍ନାନମ୍ ଏତ୍ଯ ନଭସ୍ତଲମ୍ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଖଂ ମୁନୀନାଂ ଚ ମଧ୍ଯଂ ସ୍ଵସ୍ଥମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ସେଠାରେ ମନଚାହିଁ ସ୍ନାନ କରି, ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ମୁଁ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଶାନ୍ତିରେ ରହିଲି।
ଦାଶୂରାଖ୍ଯାଯିକୈଷା ତେ କଥିତା ରଘୁନନ୍ଦନ । ଜଗତଃ ପ୍ରତିବିମ୍ବାଭା ସତ୍ଯାକାରାପ୍ଯ୍ ଅସନ୍ମଯୀ
ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏହି 'ଦାଶୂର' ନାମକ କଥା ତୁମକୁ କୁହାଗଲା; ଏହା ଦୁନିଆର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟ ଦେଖାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅସତ୍ୟ।
ଦାଶୂରାଖ୍ଯାଯିକୈଵେଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏତତ୍ କଥିତଂ ମଯା । ତୁଭ୍ଯଂ ରାଘଵ ଘୋରାଘଜଗଦ୍ରୂପନିରୂପଣେ
ଏହି 'ଦାଶୂର' ନାମକ କଥାଟିକୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କହିଲି, ରାଘବ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରର ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ମୃଗମାୟା ରୂପକୁ ବୁଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି।