ନେଦଂ ତଵ ନ ଚାସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଭ୍ରାନ୍ତିଂ ପୁତ୍ର ପରିତ୍ଯଜ । ଅସତ୍ଯେ ସତ୍ଯଵଦ୍ ଦୃଷ୍ଟେ ଭାଵନାଂ ମା ନ୍ଯଵୀଵିଶଃ
ଏହା କେବଳ ତୁମର ନୁହେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ମାଲିକ ନୁହଁ; ଏହି ଭ୍ରମକୁ ଛାଡ଼, ପୁଅ। ଯାହା ଅସତ୍ୟ, ତାହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ମନରେ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଦିଅନି।
ମମ ଗୁରୁଵିଭଵୋଜ୍ଜ୍ଵଲା ଵିଲାସା ଇତି ତଵ ମାସ୍ତୁ ଵୃଥୈଵ ଵିଭ୍ରମୋ ଽନ୍ତଃ । ତ୍ଵଯି ସତି ଵିତତାଶ୍ ଚ ତେ ଵିଲାସା ଵିଲସତି ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ତଦାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵମ୍
ମୋ ଗୁରୁଙ୍କର ମହିମାରେ ଏହି ଶ୍ରୀମୟତା ଆସିଛି ବୋଲି ମନରେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭ୍ରମ ରଖନି। ତୁମେ ଥିଲେ, ତୁମର ଶ୍ରୀମୟତା ସମସ୍ତଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମର ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ତଦା ତତ୍ର ରାତ୍ରାଵ୍ ଆଲପନଂ ତଯୋଃ । ଅହଂ ରଘୁକୁଲାକାଶଶଶାଙ୍କ ରଘୁନନ୍ଦନ
ଏଭଳି ରାତିରେ ସେମାନଙ୍କର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି, ମୁଁ ରଘୁବଂଶର ଚନ୍ଦ୍ର, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ...
ପତିତଃ ଖାତ୍ କଦମ୍ବାଗ୍ରେ ପତ୍ତ୍ରପୁଷ୍ପଲତାକୁଲେ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ନିର୍ଵୃଷ୍ଟିମୂକାତ୍ମା ଶୃଙ୍ଗାଗ୍ର ଇଵ ତୋଯଦଃ
କଦମ୍ବ ଗଛର ଶିଖରରେ, ପତ୍ର, ଫୁଲ ଓ ଲତାର ଭିତରେ, ଏକ ଗଭୀର ଗଡ଼ିଆରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଶାନ୍ତ ଓ ବର୍ଷା ବିନା, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ବସିଥିବା ମେଘ ଭଳି ଥିଲି।
ଅପଶ୍ଯଂ ତତ୍ର ଦାଶୂରଂ ଶୂରଂ ଇନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହେ । ପରେଣ ତପସା ଯୁକ୍ତଂ ତେଜସେଵ ହୁତାଶନମ୍
ସେଠାରେ ମୁଁ ଦାଶୂରଙ୍କୁ ଦେଖିଲି, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଶୂର ଏବଂ ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତେଜୋଭିର୍ ଦେହନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତୈଃ କାଞ୍ଚନୀକୃତଭୂରୁହୈଃ । ତାପଯନ୍ତଂ ପ୍ରଦେଶଂ ତଂ ଭୁଵନଂ ଭାସ୍କରଂ ଯଥା
ତାଙ୍କର ଶରୀରରୁ ନିସ୍ସରିତ ତେଜରେ ଗଛର ଅଙ୍କୁର ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ରଂଗାଇଯାଉଥିଲା, ସେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ତାପିଥିଲେ।
ମାମ୍ ଅଥାଲୋକ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦାଶୂରୋ ଽର୍ଘ୍ଯସପର୍ଯଯା । ଵିତୀର୍ଣଵିଷ୍ଟରଂ ପତ୍ତ୍ରେ ପରଯା ପର୍ଯପୂଜଯତ୍
ତାପରେ, ମୋତେ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦାଶୂରେ ମୋତେ ଜଳ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ପତ୍ର ଛାଡ଼ି ଆସନ ପତିଆଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନରେ ପୂଜା କଲେ।
ତତଃ କୁର୍ଵନ୍ କଥାସ୍ ତେନ ସହ ଦାଶୂରଭାସ୍ଵତା । ତାସ୍ ତତ୍ତନଯସମ୍ବଦ୍ଧାସ୍ ସଂସାରୋତ୍ତାରଣକ୍ଷମାଃ
ତାପରେ, ଆମେ ଦାଶୂରଙ୍କ ସହିତ କଥା ହେଉଥିଲୁ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କ ବଂଶର ସମ୍ପର୍କିତ ଗଳ୍ପ ଆମେ କହିଲୁ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବ।
ଦୃଷ୍ଟଵାଂସ୍ ତମ୍ ଅହଂ ଵୃକ୍ଷଂ କୋରକୋତ୍କଟକୋଟରମ୍ । ସ୍ମିତେନେଵ ସ୍ଫୁଟରଦଂ ଶ୍ଵସନସ୍ଫୁରିତଚ୍ଛଦମ୍
ମୁଁ ସେଇ ଗଛଟିକୁ ଦେଖିଲି, ଯାହାର ଡାଳି ମୁଞ୍ଚିରେ ଗୁଛଗୁଛ କୁଡ଼ିଆ କଳି ଥିଲା, ପବନରେ ଡାଳି ହଲୁଚିଁ ଥିଲା, ଫାଟିଥିବା ଚିରାରେ ହସ ଫୁଟିଯାଇଥିଲା।
ଦାଶୂରସ୍ଯେଚ୍ଛଯା ସର୍ଵୈର୍ ଅପତଦ୍ଭିର୍ ମୃଗଦ୍ଵିଜୈଃ । ସେଵ୍ଯମାନଂ ଵନମ୍ ଇଵ ଲତାମଣ୍ଡପମଣ୍ଡିତମ୍
ଦାଶୂରଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେଠାରେ ପଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ପଶୁପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ଲତାମଣ୍ଡପରେ ଶୋଭିତ ଅଟବିକୁ ଦେଖାଯାଏ।
ଲତାକୋଟିତଟଭ୍ରାନ୍ତୈଶ୍ ଚମରୈର୍ ଇନ୍ଦୁସୁନ୍ଦରୈଃ । ଶୁଭ୍ରାଭ୍ରଖଣ୍ଡନିକରୈଶ୍ ଶରନ୍ନଭ ଇଵାଵୃତମ୍
ଲତାର କୋଣାକୁ ଘୁରୁଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୁଭ୍ର ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ମେଘମାଳା ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଶରତ୍କାଳର ଆକାଶ।
ପ୍ରାଲେଯକଣପଦ୍ଧତ୍ଯା ମୁକ୍ତାଵଲ୍ଯାଭ୍ଯଲଙ୍କୃତମ୍ । ସର୍ଵାଵଯଵମ୍ ଏଵାଚ୍ଛପୁଷ୍ପପୂରୈଃ ପ୍ରପୂରିତମ୍
ହିମର ତୁଷାର ଶୃଙ୍ଖଳା ପରି ମୁକ୍ତାମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଶୁଭ୍ର ଫୁଲର ଗୁଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସ୍ଵରେଣୁଚନ୍ଦନାଲେପୈସ୍ ସମାଲବ୍ଧମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍ । ସ୍ଵଚ୍ଛଦାଭୋଗଵିପୁଲରକ୍ତାମ୍ବରପରିଷ୍କୃତମ୍
ପ୍ରଭୃତ ପ୍ରମାଣରେ ପ୍ରମାଣ ରେଣୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପରେ ମସିଲା, ଅଟୁଟ ଶୋଭାରେ, ଚିତ୍ରସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଲାଲ ଛତା ରେ ଶୁଭିତ।
ଵିଵାହାଯେଵ ଵେଷେଣ ପୁଷ୍ପଭାରାଦିହାରିଣା । ଲତାଙ୍ଗନାନୁଷକ୍ତେନ ନାଗରେଣ କୃତୋଦ୍ଯମମ୍
ବିବାହ ପାଇଁ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୋଶାକ ପରି ଶୋଭିତ, ଫୁଲର ଭାରରେ ଆକର୍ଷକ, ଲତା-କନ୍ୟାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ନଗରବାସୀ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି।
ସୁନିବଦ୍ଧଜଟାକାରଲତାମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତମ୍ । ମଞ୍ଜରୀଭିଃ ପତାକାଭିର୍ ଯୁକ୍ତଂ ପୁରମ୍ ଇଵୋତ୍ସଵେ
ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ଜଟା ପରି ଲତା ମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ, ମଞ୍ଜରୀ ଓ ପତାକା ଫୁଲରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଉତ୍ସବରେ ଏକ ସଜିଥିବା ସହର ପରି।
ମୃଗକଣ୍ଡୂଯନଧ୍ଵସ୍ତପୁଷ୍ପଧୂଲିଵିଧୂସରମ୍ । ପ୍ରୋତ୍ସାରିତୋପାନ୍ତଵନଂ ଵୃକ୍ଷମଲ୍ଲମ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ମୃଗମାନେ ଖୁଜୁଆ କରିବା ସମୟରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ଫୁଲର ଧୂଳିରେ ଲପେଟାଯାଇ, ଚାରିପାଖର ଛୋଟ ଛୋଟ ଜଙ୍ଗଲ ଦୂରେ ହଟିଯାଇଛି, ସେ ଗଛଟି ଅନ୍ୟ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମଲ୍ଲ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ବର୍ହିଭିଃ କୁସୁମୋଦ୍ଵାନ୍ତପରାଗପରିପାଟଲୈଃ । ନିକ୍ଷେପକ୍ଷିପ୍ତସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରବାଲସାଲମ୍ ଇଵାଚଲୈଃ
ମୟୂରମାନେ ଫୁଲର ରେଣୁ ଛିଟିଯାଉଥିବା ଧାରା ଦେଇ, ସେ ଗଛଟି ସନ୍ଧ୍ୟାର ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ର ତରୁଣ ସାଳ ଗଛମାନଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି।
ପ୍ରଵାଲାରୁଣହସ୍ତେନ ଶୀତଲଚ୍ଛାଯଶାଯିନା । ମଧୁନା ଘୂର୍ଣମାନେନ ପ୍ରାଲେଯୋତ୍ପୁଲକତ୍ଵିଷା
ନୂଆ ଲାଲ ଅଙ୍କୁର ହାତ ଭଳି ହୋଇଛି, ଶୀତଳ ଛାୟାରେ ଶୋଇଛି, ମଧୁର ମଦରେ ଦୋଳିତ, ତାହାର ଚମକ ବରଫ ତୁଷାରରେ କାଁପୁଛି।
ନୀରନ୍ଧ୍ରପୁଷ୍ପପୂରେଣ ଘୂର୍ଣିତେନ ଵନାନିଲୈଃ । ନିଦ୍ରାଲୁକୁଟ୍ମଲଦୃଶା ସ୍ତବକସ୍ତନଧାରିଣା
ଘନ ଫୁଲର ଗୁଛ ଜଙ୍ଗଲର ପବନରେ ଦୋଳିଯାଉଛି, ନିଦ୍ରାରେ ଅଧଖୁଲା ଆଖି, ଫୁଲର ଗୁଛ ଛାତି ଭଳି ଧରିଛି।
ପୁଷ୍ପଜାଲରଜଃପୁଞ୍ଜକୁଙ୍କୁମାରୁଣଵାସସା । ଲତାଵିତାନନିଲଯଵାତାଯନନିଷଙ୍ଗିଣା
ଫୁଲର ଗୁଛିରେ ଲାଗିଥିବା କୁଙ୍କୁମ ଧୂଳିରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଲତାର ଛାୟା ଭିତରେ ଥିବା ଜନେଲାରେ ବାତାସ ଖେଳୁଥିବା ଏହି ଘର,
ନଵପୁଷ୍ପଲତାଦୋଲାଲୀଲଯାଲସଲାସିନା । ଆପାଦମସ୍ତକପ୍ରାନ୍ତଂ ସସମସ୍ତଲତାଲଯମ୍
ନୂଆ ଫୁଟିଥିବା ଲତାର ଝୁଲାରେ ଆଳସ୍ୟରେ ଶୋଇଥିବା, ମୁଣ୍ଡୁଠାରୁ ପାଉଁଯାଏ ସମଗ୍ର ଘର ଲତାରେ ଢାକିଯାଇଛି,
ଵୃନ୍ଦେନ ଵନଦେଵୀନାଂ କୋକିଲାଲାପଶାଲିନା । ସନ୍ଦିଗ୍ଧମଞ୍ଜରୀଜାଲମ୍ ଅଲିନେତ୍ରେଣ ହାସିନା
ଯେଉଁଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଦେବୀମାନେ କୋଇଲିର ମଧୁର ଗୀତ ସହିତ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ହସୁଥିବା ଚକ୍ଷୁରେ ଗୁଞ୍ଜରିଥିବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ମଞ୍ଜରୀ ଗୁଛକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି,
ଅଵଶ୍ଯାଯୋପଶମିତରତିଖେଦୈର୍ ମଦାଲସୈଃ । ପୁଷ୍ପଧୂଲିସମାରବ୍ଧୈର୍ ଆଲବ୍ଧୈର୍ ନିବିଡଂ ମିଥଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଶୀତଳ ତୁଷାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେମର କ୍ଲାନ୍ତି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଫୁଲର ଧୂଳିରେ ହଳକା ହୋଇ ଏକାଉଁଠି ମିଶିଯାଇଛି,
ପୁଷ୍ପାନ୍ତରାନ୍ତଃପୁରଗୈଃ କିମ୍ ଅପି ପ୍ରଣଯୋଚିତମ୍ । ଧ୍ଵନଦ୍ଭିର୍ ଅଭିତସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ମତ୍ତାଲିଯୁଗଲୈର୍ ଵୃତମ୍
ଫୁଲର ଭିତର ଅନ୍ତଃପୁରରେ କିଛି ଗୁପ୍ତ ମଧୁର ଖେଳ ଚାଲିଥାଏ, ଚାରିପାଖରେ ମତ୍ତ ମଧୁମାକି ଦମ୍ପତିମାନଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ ଗୁଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଏ।
କାନନୋପାନ୍ତନଗରୀଘୁଙ୍ଘୁମାକର୍ଣନେଚ୍ଛଯା । କ୍ଷଣମ୍ ଉତ୍କର୍ଣମ୍ ଆଶାନ୍ତଚାରୁଚର୍ଵଣଟାଙ୍କୃତୈଃ
ବନର ସୀମାନ୍ତରୁ ଆସୁଥିବା ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି ଶୁଣିବାକୁ ଆଗ୍ରହ କରି, ସେମାନେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ କାନ ଉଠାନ୍ତି, ମୃଦୁ ତରଳ ଗଛପତ୍ର ଚବାଇବା ଥମ୍ବିଯାଏ।
କ୍ଷଣଂ ଦଲାଶ୍ରିଵିଶ୍ରାନ୍ତମୁଗ୍ଧମୁଗ୍ଧଶିରସ୍ତଯା । ପଶ୍ଯଦ୍ଭିର୍ ଇନ୍ଦ୍ଵଂଶୁକଚଜ୍ଜଲାମ୍ ଅର୍ଣଵମେଖଲାମ୍
କିଛି ଖ୍ଷଣ ପାଇଁ, ସେମାନେ ଦଳର କୋଣାରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର ଝଲମଲାଣି ଲହରୀ ସମୁଦ୍ରରେ କମରବନ୍ଧ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଵନସ୍ଥଲୀନାଂ ତନଯୈର୍ ନଯୈର୍ ମୂର୍ତିମ୍ ଇଵାସ୍ଥିତୈଃ । ସୁପ୍ତୈଃ ପତ୍ତ୍ରପୁଟେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ମୃଗୈଶ୍ ଶାରଲତାନ୍ତରମ୍
ବନମାଟିର ଝିଅମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି, ଓ ହରିଣମାନେ ଘାସର କୋଳିରେ ପତ୍ରର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଅଛନ୍ତି।
ନୀଡଶ୍ଵସତ୍ସୁଵିଶ୍ଵସ୍ତସୁପ୍ତସାର୍ଭକପକ୍ଷିଣମ୍ । ପାକଚ୍ଯୁତଫଲୋପାନ୍ତଵୃତ୍ତଲମ୍ବିକମଣ୍ଡଲମ୍
ଏଠାରେ ଏମିତି ଗଛର ଏକ ଶାଖାମାଳା ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାଙ୍କର ଛୁଆଁମାନେ ସହିତ ନିର୍ଭୟ ଏବଂ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ପାକିଯାଇଥିବା ଫଳଗୁଡ଼ିକ ଝରିପଡ଼ି ନିକଟରେ ପଡ଼ିରହିଛି।
ସନ୍ଦିଗ୍ଧମୂକଭ୍ରମରଂ ଗୁଚ୍ଛେଷ୍ଵ୍ ଅବ୍ଜାକ୍ଷସୂତ୍ରକୈଃ । ଶ୍ଯାମଲୀକୃତପର୍ଯନ୍ତଂ ନୀଲୈଃ ପଲ୍ଲଵମଣ୍ଡଲୈଃ
ସେଠାରେ ଗଛର ଗୁଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୂକ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଅସ୍ଥିରଭାବରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ନୀଳ ନବପତ୍ରମାଳା ଲୋଟସ୍ ଦୃଷ୍ଟିର ତାର ଭଳି ଏକାଠି ହୋଇ, ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଅନ୍ଧାର କରିଦେଇଛି।
ସୁଗନ୍ଧିତାଶେଷଵନଂ ପୁଷ୍ପମେଘୀକୃତାମ୍ବୁଦମ୍ । ଧୂଲୀକଦମ୍ବଶବଲଂ ଫଲାର୍ଥିଵଲିତଂ ତଲେ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ୟାନଟି ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉପରେ ମେଘମାନେ ମାନେ ମାନେ ଫୁଲର ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତଳେ ମାଟି ଧୂଳିର ଦାଗରେ ଭରିଯାଇଛି, ଏବଂ ଫଳ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ତଳକୁ ବେଙ୍କିଦେଇଛନ୍ତି।