କଦାଚିଦ୍ ଅଥ ମାର୍ଗେଣ ତେନ କୈଲାସଵାହିନୀମ୍ । ଅହଂ ସ୍ନାତୁମ୍ ଅଦୃଶ୍ଯାତ୍ମା ଵ୍ଯୋମଵୀଥିଗତୋ ଽଗମମ୍
କେବଳ ଏକଥର, ସେଇ ପଥରେ ଯିବାବେଳେ, ମୁଁ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉନଥିବା ଦେହରେ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି, କୈଳାସ ରୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ ପାଖକୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲି।
ନିର୍ଗତ୍ଯ ନଭସସ୍ ସପ୍ତମୁନିମଣ୍ଡଲକୋଟରାତ୍ । ରାତ୍ରୌ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସ୍ମି ସୁମତେ ଦାଶୂରତରୁପୃଷ୍ଠଖମ୍
ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ମଣ୍ଡଳର ଖାଲି ଗୁହାରୁ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ବାହାରି, ମୁଁ ରାତିବେଳେ, ହେ ସୁମତି, ଏକ ଦାଶୂର ଗଛର ଉପର ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ଯାଵଚ୍ ଛୃଣୋମି ଵିଟପକୁହରାତ୍ କାନନେ ଵଚଃ । କୁଟ୍ମଲାମ୍ଭୋଜବଦ୍ଧସ୍ଯ ଷଟ୍ପଦସ୍ଯେଵ ନିସ୍ସ୍ଵନମ୍
ମୁଁ ଶୁଣୁଥିଲି, ତେବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଛର ଗୁହାରୁ ଏକ କଥା ଶୁଣିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ମନେ ହେଲା ଏହା ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦ ଧ୍ୱନି, ଯେପରି ଏକ କମଳ କୁଡ଼ିରେ ବନ୍ଦ ମଧୁମକ୍ଷୀ ମନ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଛି।
ଶୃଣୁ ପୁତ୍ର ମହାବୁଦ୍ଧେ ଵସ୍ତୁନୋ ଽସ୍ଯ ସମାମ୍ ଇମାମ୍ । ଵର୍ଣଯାମି ମହାଶ୍ଚର୍ଯାମ୍ ଏକାମ୍ ଆଖ୍ଯାଯିକାଂ ତଵ
ଶୁଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ, ଏହି ବିଷୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୁଁ ତୋତେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିବି, ଯାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅସ୍ତି ରାଜା ମହାଵୀର୍ଯୋ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ନାମ୍ନା ସ୍ଵୋତ୍ଥ ଇତି ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଜଗଦାକ୍ରମଣେ କ୍ଷମଃ
ତିନୋଟି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅପାର ସାହସ ଥିବା ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନାମ ସ୍ୱୋତ୍ଥ, ସେ ବହୁତ ଧନୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଜିତିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଯସ୍ଯାନୁଶାସନଂ ସର୍ଵେ ଭୁଵନେଷ୍ଵ୍ ଅପି ନାଯକାଃ । ଶିରୋଭିର୍ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈଶ୍ ଚୂଡାମଣିମ୍ ଇଵୋତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକର ନେତାମାନେ ତାଙ୍କର ଆଦେଶକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଗଭୀର ଆଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକୁଟ ଧରିଥାନ୍ତି।
ଯସ୍ ସାହସୈକରସିକୋ ନାନାଶ୍ଚର୍ଯଵିହାରଵାନ୍ । କେନଚିତ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନ ମହାତ୍ମା ଵଶୀକୃତଃ
ସେ ସାହସିକ କାମ ଓ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ତିନୋଟି ଲୋକରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ବଶ କରିପାରିନାହାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯାରମ୍ଭସହସ୍ରାଣି ସୁଖଦୁଃଖପ୍ରଦାନ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ସଙ୍ଖ୍ଯାତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ଯନ୍ତେ କଲ୍ଲୋଲା ଜଲଧେର୍ ଇଵ
ଯେଉଁଥିରେ ହଜାର ହଜାର କାମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେତେଟି ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, କେତେଟି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଏହାକୁ ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହା ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଗଣିବା ପରି ଅସମ୍ଭବ।
ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ସୁଵୀର୍ଯସ୍ଯ ନ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ ନ ପାଵକୈଃ । କେନଚିଦ୍ ଭୁଵନେ କ୍ରାନ୍ତମ୍ ଆକାଶମ୍ ଇଵ ମୁଷ୍ଟିନା
ଯାହାର ଶକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଶସ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା କେବେ ହାରାଯିପାରିନାହିଁ; ଯେପରି ଆକାଶକୁ ହାତରେ ଧରିହେବା ଯାଏନାହିଁ।
ଯଦୀଯାଂ ଵିତତାରମ୍ଭାଂ ଲୀଲାଂ ନିର୍ମାଣଭାସୁରାମ୍ । ନ ମନାଗ୍ ଅନୁକୁର୍ଵନ୍ତି ଶକ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରହରା ଅପି
ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୀଳା ଓ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ହରା ମଧ୍ୟ ସାନା ଚେଷ୍ଟାରେ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତିନାହିଁ।
ତ୍ରଯସ୍ ତସ୍ଯ ମହାବାହୋ ଦେହା ଦିଗ୍ଭରଣକ୍ଷମାଃ । ଜଗଦ୍ ଆକୃଷ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଉତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ
ତାଙ୍କର ତିନିଟି ଦେହ, ଯେଉଁମାନେ ବଳବାନ ଓ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଧମ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହନ୍ତି।
ଵ୍ଯୋମନ୍ଯ୍ ଏଵାତିଵିତତେ ଜାତୋ ଽସୌ ତ୍ରିଶରୀରକଃ । ତତ୍ରୈଵ ଚ ସ୍ଥିତିଂ ଯାତଶ୍ ଶବ୍ଦଵାତଖପକ୍ଷିଵତ୍
ବିସ୍ତୃତ ଆକାଶରେ ସେ ତିନିଟି ଦେହ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ଯେପରି ଶବ୍ଦ, ପବନ ଓ ପଖା ଆକାଶରେ ଚାଲିଥାଏ।
ତତ୍ରୈଵାପାରଗଗନେ ନଗରଂ ତେନ ନିର୍ମିତମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶମହାରଥ୍ଯଂ ଵିଭାଗତ୍ରଯଭୂଷିତମ୍
ସେଇ ସୀମାହୀନ ଆକାଶରେ ସେ ଏକ ସହର ତିଆରି କଲେ, ଯାହାରେ ଚଉଦ ଟି ବଡ଼ ବଡ଼ ରାସ୍ତା ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଭାଗ ରହିଛି।
ଵନୋପଵନମାଲାଢ୍ଯଂ କ୍ରୀଡାଶିଖରିସୁନ୍ଦରମ୍ । ମୁକ୍ତାଲତାଵିଵଲିତଂ ଵାପୀସପ୍ତକଭୂଷିତମ୍
ସେହି ସହର ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଉପବନର ମାଳାରେ ଭରିଆ, ଖେଳଧୁଳି ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ସୁନ୍ଦର, ମୁକ୍ତା ଲତାରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଓ ସାତଟି ପୋଖରୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ଶୀତଲୋଷ୍ଣାତ୍ମକାକ୍ଷୀଣଦୀପଦ୍ଵଯଵିରାଜିତମ୍ । ଊର୍ଧ୍ଵାଧୋଗତିରୂପେଣ ଵଣିଙ୍ମାର୍ଗେଣ ସଙ୍କୁଲମ୍
ସେହି ସହର ଶୀତଳତା ଓ ଉଷ୍ଣତାର ଦୁଇଟି ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଉପର-ନିମ୍ନ ଚଳାଚଳ ପଥରେ ଭରିଆ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚଞ୍ଚଳ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵାତିଵିପୁଲେ ପତ୍ତନେ ତେନ ଭୂଭୃତା । ସଞ୍ଚାରିଣୋ ଵିରଚିତା ମୁଗ୍ଧାଵଵରକା ଗଣାଃ
ସେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ସହରରେ, ସେ ରାଜା ଆନେକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଲୋକମାନେ ରହିବା ପାଇଁ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵେ କେଚିଦ୍ ଅଧଃ କେଚିନ୍ ମଧ୍ଯେ କେଚିନ୍ ନିଯୋଜିତାଃ । କେଚିଚ୍ ଚିରେଣ ନଶ୍ଯନ୍ତଃ କେଚିଚ୍ ଛୀଘ୍ରଵିନାଶିନଃ
କିଛି ଲୋକ ଉପରେ, କିଛି ତଳେ, ଆଉ କିଛି ମଧ୍ୟରେ ରଖାଯାଇଥିଲେ; କିଛି ଦେରେ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ, କିଛି ଆଉ ତୁରନ୍ତ ହରାଯାଉଥିଲେ।
ଅସିତଚ୍ଛାଦନାଚ୍ଛନ୍ନା ନଵଦ୍ଵାରଵିଭୂଷିତାଃ । ଅନାରତଵହଦ୍ଵାତା ବହୁଵାତାଯନାନ୍ଵିତାଃ
କଳା ଆବରଣରେ ଢାକା, ନଉଟି ଦ୍ୱାରରେ ଶୋଭିତ, ସଦା ଜୋର ହାବାରେ ବହୁଥିବା, ଏବଂ ଅନେକ ଜନେଲା ଥିବା।
ଦୀପପଞ୍ଚକସାଲୋକାସ୍ ତ୍ରିସ୍ଥୂଣାଶ୍ ଶୁକ୍ଲଦାରଵଃ । ମସୃଣାଲେପମୃଦଵଃ ପ୍ରତୋଲୀକୁଲସଙ୍କୁଲାଃ
ପାଞ୍ଚଟି ଦୀପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତିନିଟି ଧଳା କାଠର ଖୁଟିରେ ଭରସା, ଚିକ୍କଣ ଏବଂ ମୃଦୁ ପତିନିଆ, ଏବଂ ଗଲିଗୁଡ଼ିକରେ ଭିଡ଼ ଲାଗିଥିବା।
ମାଯଯା ରଚିତାସ୍ ତେନ ରାଜ୍ଞା ତେଷୁ ମହାମତେ । ରକ୍ଷିତାରୋ ମହାଯକ୍ଷା ନିତ୍ଯମ୍ ଆଲୋକଭୀରଵଃ
ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ସେ ରାଜା, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯକ୍ଷମାନେକୁ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଦେଖିଲେ ଭୟ ଲାଗେ।
ଅଥାଵଵରକୌଘେଷୁ ଚଲତ୍ସୁ ସ ମହୀପତିଃ । କରୋତି ଵିଵିଧାଃ କ୍ରୀଡା ନୀଡେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଵିହଙ୍ଗମଃ
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ରକ୍ଷାର ପରିସରର ତରଙ୍ଗ ଚଳିଥାଏ, ସେ ରାଜା ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଗୋଟିଏ ଗୁହାରେ ଯେପରି ଖେଳ କରେ, ସେପରି ବିଭିନ୍ନ ରମଣୀୟ କ୍ରୀଡାରେ ଲାଗିଯାଏ।
ତ୍ରିଶରୀରସ୍ ସ ତେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତୈର୍ ଯକ୍ଷୈସ୍ ସହ ପୁତ୍ରକ । ଲୀଲାଲସମ୍ ଉଷିତ୍ଵାଶୁ ପୁନର୍ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଗଚ୍ଛତି
ତିନିଟି ଦେହ ନେଇ ସେ ଯକ୍ଷମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ଖେଳ କରି ରହେ, ହେ ପୁଅ, ଏବଂ ତାପରେ ତୁରନ୍ତ ତାଠାରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ତସ୍ଯେଚ୍ଛା ଜାଯତେ ଵତ୍ସ କଦାଚିଚ୍ ଚଲଚେତସଃ । ପୁରଂ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ନିର୍ମାଣଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯାମୀତି ନିଶ୍ଚଲା
କେବେ କେବେ, ହେ ପୁଅ, ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଏହି ଇଚ୍ଛା ହୁଏ—'ମୁଁ ଏଉଁ ଗୋଟିଏ ନୂତନ ସହରକୁ ଯିବି,' ଏବଂ ଏହି ଇଚ୍ଛା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଭୂତାଵିଷ୍ଟ ଇଵାଵେଗାତ୍ ତତ ଉତ୍ଥାଯ ଧାଵତି । ପୁରଂ ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ ଇଵ ନିର୍ମିତମ୍
ସେ ଜଣେ ଭୂତ ପିଶାଚ ଧରିଥିବା ପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଉଠି ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗେ; ଏହିପରି ଦୌଡ଼ି ଶେଷରେ ସେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ଯେଉଁଟି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ତସ୍ଯେଚ୍ଛା ଜାଯତେ ନାମ କଦାଚିଜ୍ ଜଡଚେତସଃ । ଵିନାଶଂ ସମ୍ପ୍ରଯାମୀତି ତେନାଶୁ ସ ଵିନଶ୍ଯତି
କେବେ କେବେ ତାଙ୍କର ମନ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଜଡ଼ ହୋଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ହୁଏ—'ମୁଁ ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଯାଉଛି'; ଏହି ଇଚ୍ଛା ହେବା ସହ ସେ ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ପୁନର୍ ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ତୂର୍ଣଂ ଖାନ୍ ମହୋର୍ମିର୍ ଇଵାମ୍ଭସଃ । ଵ୍ଯଵହାରଂ ତନୋତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈଃ ପୁନର୍ ଆରମ୍ଭମନ୍ଥରମ୍
ପୁଣି ସେ ଜଳରୁ ଉଠୁଥିବା ବଡ଼ ତରଙ୍ଗ ପରି ଦ୍ରୁତ ଉଠିଯାଏ, ଏବଂ ଜୋରଦାର କାମ କରିଥାଏ; ପରେ ଆଉଥରେ ମନ୍ଦ ହୋଇ ଆରମ୍ଭ କରେ।
ସ୍ଵଯୈଵ ଵ୍ଯଵହୃତ୍ଯାଥ କଦାଚିତ୍ ପରିଦୂଯତେ । କିଂ କରୋମୀଦମ୍ ଅଜ୍ଞୋ ଽସ୍ମି ଦୁଃଖିତୋ ଽସ୍ମୀତି ଶୋଚତି
କେବେ କେବେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଚିନ୍ତା କରେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ'—ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ି ଶୋକ କରେ।
ମୁଦମ୍ ଏତ୍ଯ କଦାଚିଚ୍ ଚ ସ୍ଵଯମ୍ ଆଯାତି ପୀନତାମ୍ । ପ୍ରାଵୃଡ୍ଵର୍ଷଜଲୋଲ୍ଲାସପୂରାଦ୍ ଇଵ ନଦୀରଯଃ
କେବେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ନିଜେ ଆସି ହୃଦୟକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ, ଯେପରି ଖରାଦିନରେ ବର୍ଷା ହେଲେ ନଦୀର ଜଳ ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଯାଏ।
ପିବତି ଵଲ୍ଗତି ଗଚ୍ଛତି ଜୃମ୍ଭତେ ସ୍ଫୁରତି ଭାତି ନ ଭାତି ଚ ଭାସୁରଃ । ସୁତ ମହାମହିମା ସ ମହୀପତିଃ ପତିର୍ ଅପାମ୍ ଇଵ ଵାତରଯାକୁଲଃ
ସେ ପିଏ, ଖେଳେ, ଚାଲେ, ଦେହ ଟାଣେ, କମ୍ପିତ ହୁଏ, ଦେଉଁଥିବା ଆଲୋକରେ ଜଗମଗାଏ କିମ୍ବା ନ ଜଗମଗାଏ—ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି, ଓ ପୁତ୍ର, ବଡ଼ ମହିମା ଥିବା ଏହି ରାଜା, ଯେପରି ଜଳର ମାଲିକ ହେଉଥିବା ଏବଂ ପବନରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଉଥିବା ଭୂମିର ନାଥ।
ଅଥାପୃଚ୍ଛତ୍ ସୁତସ୍ ତତ୍ର ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ମହାନିଶି । କଦମ୍ବାଗ୍ରାଵଚୂଲସ୍ଥଂ ପିତରଂ ପାଵନାଶଯଃ
ତାପରେ, ଜମ୍ବୁଦ୍ବୀପରେ ଏକ ବଡ଼ ରାତିରେ, ପୁଅ ନିଜର ପବିତ୍ର ହୃଦୟ ଥିବା ବାପାଙ୍କୁ, ଯିଏ କଦମ୍ବ ଗଛର ଶିଖରରେ ବସିଥିଲେ, ପଚାରିଲେ।