ସାମୋଦପୁଷ୍ପଭ୍ରମରେ କୋକିଲାଲିପରିଚ୍ଛଦା । ତତ୍ରାହମ୍ ଅଗମଂ ନାଥ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଲଲନାସଦଃ
ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନ, କୋଇଲି ଓ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଶୋଭା ସହିତ, ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯାଇଥିଲି, ନାଥ, ତିନି ଲୋକର ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଏକଠି ହୋଇଥିଲେ।
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ସର୍ଵା ଵଯସ୍ଯା ମଦନୋତ୍ସଵେ । ଅପୁତ୍ରଯା ପୁତ୍ରଯୁତାସ୍ ତେନାହଂ ଦୁଃଖିତା ଭୃଶମ୍
ତାପରେ, ପ୍ରେମ ଉତ୍ସବରେ, ମୁଁ ମୋ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନେ—କେହି ସନ୍ତାନ ସହିତ, କେହି ସନ୍ତାନ ବିନା—ଦେଖିଲି। ମୋର ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲି।
ତ୍ଵଯି ସର୍ଵାର୍ଥିସାର୍ଥସ୍ଯ ବୃହତ୍କଲ୍ପତରୌ ସ୍ଥିତେ । ଅନାଥେଵ କଥଂ ନାଥ କିଲ ଶୋଚ୍ଯାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅପୁତ୍ରିକା
ନାଥ, ସମସ୍ତ ଆଶାକୁ ପୂରଣ କରୁଥିବା ବଡ଼ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଭଳି ଆପଣ ରହିଛନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଅନାଥ ଭଳି ସନ୍ତାନ ନଥିବା ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବି?
ଦେହି ମେ ଭଗଵନ୍ ପୁତ୍ରଂ ନୋ ଚେଦ୍ ଦେହମ୍ ଇହାଗ୍ନଯେ । ପ୍ରକରୋମ୍ଯ୍ ଆହୁତିଂ ପୁତ୍ରଦୁଃଖଦାହୋପଶାନ୍ତଯେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଜଣେ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ; ଯଦି ଦେଉନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ମୁଁ ମୋ ଦେହକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କରିଦେବି, ପୁଅ ନଥିବା ଦୁଃଖର ଜ୍ୱାଳାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।
ତାମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତୀଂ ତନ୍ଵୀଂ ଵିହସ୍ଯ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ପ୍ରାହ ହସ୍ତଗତଂ ପୁଷ୍ପଂ ତସ୍ଯୈ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦଯାନ୍ଵିତଃ
ସେପରି କହିଥିବା ସେ ଶରୀରସୁକୁମାରୀକୁ ଦେଖି, ମହାନ ଋଷି ହସିଲେ ଏବଂ କରୁଣାଭାବରେ ତାଙ୍କ ହାତରେ ଥିବା ଏକ ଫୁଲ ତାକୁ ଦେଇ କହିଲେ—
ଗଚ୍ଛ ତନ୍ଵଙ୍ଗି ମାସେନ ପୂଜାର୍ହମ୍ ଅଲିଲୋଚନମ୍ । ପ୍ରସୋଷ୍ଯସେ ସୁତଂ କାନ୍ତଂ ପ୍ରସୂନମ୍ ଇଵ ସଲ୍ଲତା
ଯାଅ, ଶୁଭ୍ର ଅଙ୍ଗବତୀ, ଏକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବ, ଯିଏ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବ, ଯେପରି ଲତା ଫୁଲ ଫଳାଏ।
କିଂ ତ୍ଵ୍ ଅସୌ ମରଣାଵେଶପାପିନ୍ଯେତସ୍ ତ୍ଵଯା ଯତଃ । ଯାଚିତଃ କୃଚ୍ଛ୍ରସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯଜ୍ଞାନସ୍ ତେନ ଭଵିଷ୍ଯତି
କିନ୍ତୁ ସେ ପୁଅ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରଭାବରେ ଆବୃତ ହେବ, କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଚାହିଁଛ; ଏହିଠାରୁ ସେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ ହେବ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ସ ମୁନିସ୍ ତନ୍ଵୀଂ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖମଣ୍ଡଲାମ୍ । ପରିଚର୍ଯାଂ କରୋମୀତି ପ୍ରାର୍ଥନୋତ୍କାଂ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ମୁନି ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଝଲକୁଥିବା, ସୁନ୍ଦର ଦେହଅଳି ଝିଅଟିଏଙ୍କୁ, 'ମୁଁ ତୁମ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା ନେବି' ବୋଲି ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ସା ଜଗାମାତ୍ମସଦନଂ ସୋ ଽତିଷ୍ଠତ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନା ସହ । ଅଵହତ୍ କ୍ରମଶଃ କାଲ ଋତୁସଂଵତ୍ସରାଙ୍କିତଃ
ସେ ଝିଅ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା, ମୁନି ନିଜେ ନିଜ ସହିତ ରହିଲେ। ଏଭଳି ଦିନ, ଋତୁ ଓ ବର୍ଷ ଚାଲିଯାଉଥିଲା।
ଅଥ ଦୀର୍ଘେଣ କାଲେନ ସୈଵୋତ୍ପଲଵିଲୋଚନା । ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦମ୍ ଉପାଦାଯ ସୁତଂ ମୁନିମ୍ ଉପାଯଯୌ
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଉତ୍ପଳ ନୟନ ଥିବା ସେ ସ୍ତ୍ରୀ, ବାରହ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ମୁନିଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଆସିଲେ।
ସମ୍ପ୍ରଣମ୍ଯୋପଵିଶ୍ଯାଗ୍ରେ ମୁନିମ୍ ଇନ୍ଦୁସମାନନା । ଉଵାଚ କଲଯା ଵାଚା ଚୂତଦ୍ରୁମମ୍ ଇଵାଲିନୀ
ମୁନିଙ୍କ ପାଖରେ ଗୋଡ଼ା ଲାଗି, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହଁରେ, ସେ ସାମ୍ନାରେ ବସିଲେ। ମଧୁର କଥାରେ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଯେମିତି ଆମ୍ବ ଗଛକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେମିତି କଥା କହିଲେ।
ଅଯଂ ସ ଭଗଵନ୍ ଭଵ୍ଯଃ କୁମାରଃ ପୁତ୍ର ଆଵଯୋଃ । କୃତୋ ମଯା ସମଗ୍ରାଣାଂ କଲାନାଂ କିଲ କୋଵିଦଃ
ଏହି ମହାନ୍ୟ, ଏହି ଉତ୍ତମ କୁମାର ଆମର ପୁଅ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପାଳିଛି। କୁହାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ପ୍ରଭୋ କେଵଲମ୍ ଏତେନ ଜ୍ଞାନଂ ନାଧିଗତଂ ଶୁଭମ୍ । ଯେନ ସଂସାରଯନ୍ତ୍ରେ ଽସ୍ମିନ୍ ନ ପୁନଃ ପରିପୀଡ୍ଯତେ
ପ୍ରଭୁ, କେବଳ ଏହି ପୁଅଙ୍କୁ ଶୁଭ ଜ୍ଞାନ ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ପୁଣି ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ଜ୍ଞାନଂ ତ୍ଵମ୍ ଏଵାସ୍ଯ ଵିଭୋ କୃପଯୋପଦିଶାଧୁନା । କୋ ହି ନାମ କୁଲେ ଜାତଂ ପୁତ୍ରଂ ମୌର୍ଖ୍ଯେ ନିଯୋଜଯେତ୍
ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଏହିବେଳେ ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାନ୍ତୁ। କାହା ଚାହିଁବେ ଭଲ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ପୁଅକୁ ଅଜ୍ଞାନରେ ରଖିବାକୁ?
ଏଵଂଵଦନ୍ତୀଂ ସ ମୁନିର୍ ମଚ୍ଛିଷ୍ଯମ୍ ଅବଲେ ସୁତମ୍ । ଇହୈଵ ସ୍ଥାପଯୈନଂ ତ୍ଵମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ଵ୍ଯସର୍ଜଯତ୍
ସେ ମହାର୍ଷି, ସେ ମହିଳା ଏପରି କହିବା ପରେ, କହିଲେ— 'ଏହି ଅବଳେ, ତୁମ ପୁଅ, ମୋର ଶିଷ୍ୟ, ଏଠାରେ ରଖିଦିଅ।' ଏହା କହି ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଗତାଯାଂ ସ ପିତୁର୍ ଅନ୍ତେଵାସିତଯା ତଦା । ଅତିଷ୍ଠତ୍ ସଂଯତୋ ଧୀମାନ୍ ଅର୍କସ୍ଯେଵାରୁଣଃ ପୁରଃ
ସେ ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଗଲେ, ସେଠାରେ ସେ ଶିଷ୍ୟ ଭଳି ନିୟମିତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭାବରେ ରହିଲେ, ଯେପରି ଅରୁଣ ତାଙ୍କର ବାପା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ ରହେ।
କଦର୍ଥପ୍ରାପ୍ଯଵିଜ୍ଞାନଂ ତତଶ୍ ଚିତ୍ରାଭିର୍ ଉକ୍ତିଭିଃ । ଚିରଂ କାଲମ୍ ଅସୌ ତତ୍ର ମୁନିଃ ପୁତ୍ରଂ ଵ୍ଯବୋଧଯତ୍
ତାପରେ, ଅନେକ ଆକର୍ଷଣୀୟ କଥା ଦ୍ୱାରା, ମୁନି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ଶିଖାଇଲେ।
ଆଖ୍ଯାଯିକାଖ୍ଯାନଶତୈର୍ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୈର୍ ଦୃଷ୍ଟକଲ୍ପିତୈଃ । ତଥେତିହାସଵୃତ୍ତାନ୍ତୈର୍ ଵେଦଵେଦାନ୍ତନିଶ୍ଚଯୈଃ
ସେ ଶତଶଃ କଥା, କାହାଣୀ, ଦୃଷ୍ଟ ଓ କଳ୍ପିତ ଉଦାହରଣ, ଏହାସହ ଇତିହାସ ଓ ବେଦ-ବେଦାନ୍ତର ନିଷ୍କର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶିଖାଇଲେ।
ଅନୁଦ୍ଵେଗିତଯା ନିତ୍ଯଂ ଵିସ୍ତରେଣ କଥାକ୍ରମୈଃ । ଅନୁଭୂତିମ୍ ଉପାରୂଢୈ ରୂଢୈର୍ ଅତିଧିଯାଂ ଧିଯି
ସେ ସବୁବେଳେ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ, ବିସ୍ତୃତ କଥାମାଳା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରବଳ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ମନରେ ଭଲଭାବେ ଗଢ଼ିଥିବା ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥିଲେ।
ଅନୁଭଵଵଶତୋ ରସାତିରିକ୍ତୈର୍ ଅଲମ୍ ଉଚିତାର୍ଥଵଚୋଗଣୈର୍ ମହାତ୍ମା । ଜଲଦ ଇଵ ଶିଖଣ୍ଡିନଂ ପୁରସ୍ସ୍ଥଂ ତନଯମ୍ ଅବୋଧଯଦ୍ ଅମ୍ବରେ ମହର୍ଷିଃ
ନିଜ ଅନୁଭବର ଶକ୍ତିରେ, ଗଭୀର ଅର୍ଥ ଭରିଥିବା ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ମାନେୟ ଶବ୍ଦରେ, ସେ ମହାନ ଋଷି ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ପାଖରେ ଜଣେ ମେଘ ଯେପରି ଆକାଶରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ମୟୂରକୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ।
କଦାଚିଦ୍ ଅଥ ମାର୍ଗେଣ ତେନ କୈଲାସଵାହିନୀମ୍ । ଅହଂ ସ୍ନାତୁମ୍ ଅଦୃଶ୍ଯାତ୍ମା ଵ୍ଯୋମଵୀଥିଗତୋ ଽଗମମ୍
କେବଳ ଏକଥର, ସେଇ ପଥରେ ଯିବାବେଳେ, ମୁଁ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉନଥିବା ଦେହରେ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଚାଲି, କୈଳାସ ରୁ ବହୁଥିବା ନଦୀ ପାଖକୁ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲି।
ନିର୍ଗତ୍ଯ ନଭସସ୍ ସପ୍ତମୁନିମଣ୍ଡଲକୋଟରାତ୍ । ରାତ୍ରୌ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଽସ୍ମି ସୁମତେ ଦାଶୂରତରୁପୃଷ୍ଠଖମ୍
ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ମଣ୍ଡଳର ଖାଲି ଗୁହାରୁ ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ବାହାରି, ମୁଁ ରାତିବେଳେ, ହେ ସୁମତି, ଏକ ଦାଶୂର ଗଛର ଉପର ଖାଲି ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।
ଯାଵଚ୍ ଛୃଣୋମି ଵିଟପକୁହରାତ୍ କାନନେ ଵଚଃ । କୁଟ୍ମଲାମ୍ଭୋଜବଦ୍ଧସ୍ଯ ଷଟ୍ପଦସ୍ଯେଵ ନିସ୍ସ୍ଵନମ୍
ମୁଁ ଶୁଣୁଥିଲି, ତେବେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଛର ଗୁହାରୁ ଏକ କଥା ଶୁଣିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ମନେ ହେଲା ଏହା ଗୋଟିଏ ମନ୍ଦ ଧ୍ୱନି, ଯେପରି ଏକ କମଳ କୁଡ଼ିରେ ବନ୍ଦ ମଧୁମକ୍ଷୀ ମନ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଛି।
ଶୃଣୁ ପୁତ୍ର ମହାବୁଦ୍ଧେ ଵସ୍ତୁନୋ ଽସ୍ଯ ସମାମ୍ ଇମାମ୍ । ଵର୍ଣଯାମି ମହାଶ୍ଚର୍ଯାମ୍ ଏକାମ୍ ଆଖ୍ଯାଯିକାଂ ତଵ
ଶୁଣ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁଅ, ଏହି ବିଷୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୁଁ ତୋତେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହିବି, ଯାହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅସ୍ତି ରାଜା ମହାଵୀର୍ଯୋ ଵିଖ୍ଯାତୋ ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ନାମ୍ନା ସ୍ଵୋତ୍ଥ ଇତି ଶ୍ରୀମାଞ୍ ଜଗଦାକ୍ରମଣେ କ୍ଷମଃ
ତିନୋଟି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଅପାର ସାହସ ଥିବା ଏକ ରାଜା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନାମ ସ୍ୱୋତ୍ଥ, ସେ ବହୁତ ଧନୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଜିତିବାରେ ସମର୍ଥ।
ଯସ୍ଯାନୁଶାସନଂ ସର୍ଵେ ଭୁଵନେଷ୍ଵ୍ ଅପି ନାଯକାଃ । ଶିରୋଭିର୍ ଧାରଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈଶ୍ ଚୂଡାମଣିମ୍ ଇଵୋତ୍ତମମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକର ନେତାମାନେ ତାଙ୍କର ଆଦେଶକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଗଭୀର ଆଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁକୁଟ ଧରିଥାନ୍ତି।
ଯସ୍ ସାହସୈକରସିକୋ ନାନାଶ୍ଚର୍ଯଵିହାରଵାନ୍ । କେନଚିତ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ନ ମହାତ୍ମା ଵଶୀକୃତଃ
ସେ ସାହସିକ କାମ ଓ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ତିନୋଟି ଲୋକରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ବଶ କରିପାରିନାହାନ୍ତି।
ଯସ୍ଯାରମ୍ଭସହସ୍ରାଣି ସୁଖଦୁଃଖପ୍ରଦାନ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ସଙ୍ଖ୍ଯାତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ଯନ୍ତେ କଲ୍ଲୋଲା ଜଲଧେର୍ ଇଵ
ଯେଉଁଥିରେ ହଜାର ହଜାର କାମ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେତେଟି ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, କେତେଟି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଏହାକୁ ଗଣନା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହା ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଗଣିବା ପରି ଅସମ୍ଭବ।
ଯସ୍ଯ ଵୀର୍ଯଂ ସୁଵୀର୍ଯସ୍ଯ ନ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈର୍ ନ ପାଵକୈଃ । କେନଚିଦ୍ ଭୁଵନେ କ୍ରାନ୍ତମ୍ ଆକାଶମ୍ ଇଵ ମୁଷ୍ଟିନା
ଯାହାର ଶକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଶସ୍ତ୍ର, ଅସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା କେବେ ହାରାଯିପାରିନାହିଁ; ଯେପରି ଆକାଶକୁ ହାତରେ ଧରିହେବା ଯାଏନାହିଁ।
ଯଦୀଯାଂ ଵିତତାରମ୍ଭାଂ ଲୀଲାଂ ନିର୍ମାଣଭାସୁରାମ୍ । ନ ମନାଗ୍ ଅନୁକୁର୍ଵନ୍ତି ଶକ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରହରା ଅପି
ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୀଳା ଓ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ହରା ମଧ୍ୟ ସାନା ଚେଷ୍ଟାରେ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତିନାହିଁ।