ଭ୍ରମଦ୍ଭିଃ ପୁଷ୍ପପତ୍ତ୍ରୌଘୈର୍ ମନ୍ଦଵାତଵିଲାସିଭିଃ । ଵର୍ଧମାନୈର୍ ଵୃତସ୍କନ୍ଧଂ ଶୁଭ୍ରାଭ୍ରୈର୍ ଇଵ ଭୂଧରମ୍
ହଳୁହଳୁ ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଫୁଲପତ୍ର ଝରଣା ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇ, ଏହି ଗଛଟି ବଡ଼ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ଧଳା ମେଘରେ ଘେରାଏଯାଇଥିବା ଏକ ପାହାଡ଼।
ମାତଙ୍ଗଘଟଘୃଷ୍ଟେନ ଜାନୁସ୍ତମ୍ଭେନ ପୀଠିନା । ଆଭୋଗିନା ବଦ୍ଧପଦଂ ତଟେନେଵ ମହାଚଲମ୍
ହାତୀମାନଙ୍କର ଘଉଁ ଓ ପିଠି ଦ୍ୱାରା ତଳ ଭାଗ ଦମ୍ବିତ ହୋଇଥିବା, ଏହି ଗଛଟି ଏମିତି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲା, ଯେପରି ଏକ ପାହାଡ଼ ନିଜ ତଟରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଵିଚିତ୍ରଵର୍ଣପକ୍ଷାଣାଂ ସ୍କନ୍ଧକୋଟରଚାରିଣାମ୍ । ଵୃତଂ ଖଗାନାଂ ଵୃନ୍ଦେନ ଭୂତାନାମ୍ ଇଵ ଶୃଙ୍ଗିଣମ୍
ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ପାଖିମାନେ ଶାଖାର ଖାଲି ଜାଗାରେ ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ, ଏହି ଗଛଟି ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଶୃଙ୍ଗବନ୍ତ ପାହାଡ଼।
ସ୍ତବକାଙ୍ଗୁଲିଜାଲେନ ଲୋଲେନାଭିନଯକ୍ରିଯାମ୍ । ଦିଶନ୍ତମ୍ ଇଵ ଵଲ୍ଲୀନାଂ ପ୍ରନୃତ୍ତାନାଂ ଵନାନିଲୈଃ
ଗଛର ଛୋଟ ଛୋଟ ଡାଳିମାନେ ହଳଚଳ କରୁଥିବା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲର ପବନ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଲତାମାନଙ୍କୁ ଇଶାରା କରାଉଛି।
କଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ନିରାଶୋ ମେ ନାର୍ଥୀ ଚାପୈତି ତୁଷ୍ଟିତଃ । ନୃତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଇଵ ପୁଷ୍ପାଢ୍ଯୈର୍ ଲତାଵଲଯଵଲ୍ଗନୈଃ
ଯିଏ କୌଣସି ଆଶା ଛାଡ଼ି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଯାଏ, ସେମାନେ ମାନେ ଏଠାରୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏଠି ଫୁଲର ମାଳା ଲତାମାନେ ଘୂରୁଥିବା ଭଳି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଲତାକାନ୍ତୈକକାନ୍ତତ୍ଵାଚ୍ ଛୃଙ୍ଗାରରସନିର୍ଭରମ୍ । କାକଲ୍ଯେଵ ପ୍ରଗାଯନ୍ତଂ ମତ୍ତାଲିଜନନିସ୍ସ୍ଵନୈଃ
ଏହି ଗଛଟି ଲତାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିବାରୁ ଭଲପାଇବାର ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗୀତରେ ମିଷ୍ଟି ଧ୍ୱନି ହେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଆରାଦ୍ ଉନ୍ମୁକ୍ତକୁସୁମଂ ସିଦ୍ଧାନାଂ ଵ୍ଯୋମଚାରିଣାମ୍ । ସ୍ଵାଗତାନୀଵ କୁର୍ଵାଣଂ କୋକିଲାଲିକୁଲାରଵୈଃ
ଦୂରରୁ ଏହି ଗଛଟି ନୂତନ ଫୁଲ ଖିଲିଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ସିଦ୍ଧମାନେ ଆସିଲେ, କୋଇଲି ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କର କୁହୁକି ଓ ଗୁଞ୍ଜନରେ ସ୍ବାଗତ କରୁଥିଲା।
ଫଲପୁଷ୍ପଲତୋଲ୍ଲାସମ୍ ଔନ୍ନତ୍ଯଂ ଚ ମହୀରୁହାମ୍ । ଵିହସନ୍ତମ୍ ଇଵାଚ୍ଛାଭିଃ ପୁଷ୍ପକୁଟ୍ମଲଦୀପ୍ତିଭିଃ
ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ, ତାଙ୍କର ଅଧିକତାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତରଳ କଳି ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଫୁଲର ଆଲୋକରେ ହସୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ପାରିଜାତମ୍ ଇଵାଜେତୁମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଗୈସ୍ ସ୍କନ୍ଧମଣ୍ଡଲୈଃ । ଵ୍ଯୋମାନ୍ତର୍ ଅଭିଧାଵନ୍ତମ୍ ଅଲମ୍ ଉଦ୍ଧୁରକନ୍ଧରମ୍
ପାରିଜାତ ଗଛ ଯେପରି ଆକାଶକୁ ଛୁଅଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତେଣୁ ଏହି ଗଛର ଡାଳ ଓ ଗୁଛମାନେ ଉପରକୁ ବଢ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଏହାର ମଜବୁତ ତଣ୍ଡ ଉଚ୍ଚତାରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଦୌଡ଼ିଯାଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ମଧ୍ଯଭାଗସ୍ଫୁରଦ୍ଭୃଙ୍ଗୈସ୍ ସ୍ତବକୈର୍ ଘନପକ୍ଷ୍ମଭିଃ । ସହସ୍ରାକ୍ଷତ୍ଵମ୍ ଅତୁଲୈର୍ ଜେତୁମ୍ ଐନ୍ଦ୍ରମ୍ ଇଵୋଦ୍ଯତମ୍
ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଭମ୍ଭରା ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଘନ ଓ ମୋଟା ପତ୍ର ଥିବା ଫୁଲର ଗୁଛ ରହିଥିଲା, ଏହି ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ, ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ହଜାର ଆଖିର ଶୋଭାକୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
କଚତ୍କୁସୁମଗୁଚ୍ଛାଚ୍ଛଫଣାମଣିଗଣାଵୃତମ୍ । ପାତାଲାଦ୍ ଉତ୍ଥିତଂ ଶେଷମ୍ ଇଵ ଵ୍ଯୋମଦିଦୃକ୍ଷଯା
ତେଜସ୍ୱୀ କୁସୁମର ଗୁଛ ଯେପରି ନାଗମଣି ଭରା ସର୍ପମୁଣ୍ଡ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା, ଏହି ଗଛ ମଣିଷ ଶେଷ ନାଗ ପରି ପୃଥିବୀରୁ ଉଠି, ଆକାଶକୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇଥିଲା।
ରଜସୋଦ୍ଧୂଲିତାକାରଂ ଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ଇଵ ଶଙ୍କରମ୍ । ଛାଯଯା ଫଲଶାଲିନ୍ଯା ସମସ୍ତମୁନିଶଙ୍କରମ୍
ଧୂଳିରେ ଢାକା ତାହାର ଆକୃତି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିବଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଛାୟାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଭୟଭିତ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟ ହୁଏ।
ନିବିଡଦଲନିବଦ୍ଧଭିତ୍ତିଭାଗୈଃ କୁସୁମଲତାନଵମଣ୍ଡପୈର୍ ଉପେତମ୍ । ପୁରମ୍ ଇଵ ଗଗନେ କଦମ୍ବଵୃକ୍ଷଂ ଖଗକୁଲନାଗରସଙ୍କଟଂ ଦଦର୍ଶ
ଘନ ଶାଖାପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେଉଳ ଦିଏଥିବା ଦିଵାଲ ଭଳି ହୋଇଥିଲା, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଲତା ମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରିଥିଲା; ସେଠାରେ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସେ ଗଛର ନାଗରିକ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ, ଏହି କଦମ୍ବ ଗଛ ଆକାଶରେ ଏକ ସହର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ତମ୍ ଅଥାସୌ ମହାବୁଦ୍ଧିଃ ଫଲପଲ୍ଲଵଶାଲିନମ୍ । ଆନନ୍ଦମନ୍ଥରମନାଃ ପୁଷ୍ପରୂପାଚଲୋପମମ୍
ତାପରେ ସେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଆନନ୍ଦରେ ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଫଳ ଓ କୋମଳ ପତ୍ରରେ ଭରିଥିବା, ଫୁଲର ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଗଛକୁ ଦେଖିଲେ।
କଦମ୍ବଂ ରୋଦସୀସ୍ତମ୍ଭମ୍ ଆରୁରୋହ ଵନସ୍ଥିତମ୍ । ଏକାର୍ଣଵଗତଂ ଶୌରିଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷମ୍ ଇଵୋନ୍ନତମ୍
ସେ କଦମ୍ବ ଗଛ, ମାଟିରେ ଦଢ଼ି ଥିବା ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ମହାସ୍ତମ୍ଭ, ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଲେ; ଯେପରି ଏକାକୀ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଥିବା କଳ୍ପବୃକ୍ଷକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଚଢ଼ିଥିଲେ।
ତତ୍ରାସୌ ଵ୍ଯୋମଲଗ୍ନାଯାଶ୍ ଶାଖାଯାଃ ପ୍ରାନ୍ତପଲ୍ଲଵେ । ଵିଵେଶାଧିଗତାକାଶମ୍ ଐଡୂକପ୍ରାନ୍ତବୁଦ୍ଧଵତ୍
ସେଠାରେ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା ଏକ ଡାଳର ଶେଷ ପତ୍ରରେ ସେ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ବାନର ମନ ଯେପରି ଡାଳର ଶେଷରେ ରହେ, ସେପରି ଖୋଲା ଆକାଶକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ଅଥୋପଵିଶ୍ଯ ମୃଦୁନି ନଵପଲ୍ଲଵଵିଷ୍ଟରେ । କ୍ଷଣମ୍ ଆଲୋକିତାସ୍ ତେନ ଦିଶଃ କୌତୁକମନ୍ଥରମ୍
ତାପରେ, ନୂତନ ପତ୍ରର ମୃଦୁ ବିଛାଉଣି ଉପରେ ବସି, ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାରିପାଖର ଦିଗକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲା।
ସରିଦେକାଵଲୀରମ୍ଯାଶ୍ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରସ୍ତନକୁଟ୍ମଲାଃ । ନିର୍ମଲାକାଶକଵରା ଲୋଲନୀଲାମ୍ବୁଦାଲକାଃ
ସେ ଦେଖିଲା ଶୁଭ୍ର ତଟରେ ଶୋଭିତ ନଦୀମାଳା, ବଡ଼ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ମାନେ ମାନେ ପାହାଡ଼ର ଛାତି ପରି, ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଉପରେ ମେଘ ଛାଇଥିବା, ଏବଂ ନୀଳ କମଳ ହଲେ ହଲେ ହଲୁଚୁଆଁ।
ନୀଲଶାଦ୍ଵଲଵସନାଃ ପୁଷ୍ପଗୌରଵନାଙ୍ଗିକାଃ । ଗୃହୀତସାଗରାପୂର୍ଣକଲଶାଃ ପୁରଭୂଷଣାଃ
ନୀଳ ଓ ହରିତ ଘାସରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଫୁଲ ପରି ହଲୁକା ରଙ୍ଗର ଅଙ୍ଗ, ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶ ଧରି, ସେମାନେ ସହରକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।
ଧୃତପ୍ରଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମିନ୍ଯସ୍ ସୁଗନ୍ଧିମୁଖମାରୁତାଃ । ଗ୍ରାମଘୁଙ୍ଘୁମକାକଲ୍ଯୋ ନିର୍ଝରାରଵନୂପୁରାଃ
ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଧରି, ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ମୁହଁ ଭାବେ ବହୁଥିଲା; ଗ୍ରାମଗୁଡିକରେ କାଉଁଡ଼ାର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜନ ହେଉଥିଲା, ଝରଣାର ଶବ୍ଦ ନୂପୁର ଭଳି ରେସା ହେଉଥିଲା।
ଦ୍ଯୁମୂର୍ଧାନୋ ମହୀପାଦା ଵନାଲୀରୋମରାଜଯଃ । ଜଙ୍ଗଲୋରୁନିତମ୍ବିନ୍ଯଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କକୃତକୁଣ୍ଡଲାଃ
ଆକାଶ ମୁଣ୍ଡ ଭାବେ, ମାଟି ପାଦ ଭାବେ, ଜଙ୍ଗଲ ତାଙ୍କର କେଶରେ ଲାଇନ, ଅରଣ୍ୟ ତାଙ୍କର ପାଟୁଳା କମର, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କଣ୍ଠା ଭାବେ ଅଳଙ୍କାର ହୋଇଥିଲେ।
ଶାଲିସଞ୍ଚାରକେଦାରଚନ୍ଦନସ୍ଥାସକାଙ୍କିତାଃ । ଶିଖରୋରସିଜାଲଗ୍ନହିମଶୁଭ୍ରାମ୍ବୁଦାଂଶୁକାଃ
ଧାନ ଖେତ ଓ ଚନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିଲା, ଶିଖରଗୁଡିକୁ ହିମ ଓ ମେଘର ସ୍ଫଟିକ ପୋଶାକ ଢାକିଥିଲା।
ମହାର୍ଣଵପଯଃପୂରନଵମଣ୍ଡନଦର୍ପଣାଃ । ଵୃକ୍ଷୌଘଘର୍ମପୁଲକା ଭୁଵନାନ୍ତଃପୁରାନ୍ତରାଃ
ବଡ଼ ସାଗରର ଜଳର ନୂତନ ଶୃଙ୍ଗାରକୁ ଆଇନା ଭଳି ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଗଛର ଭିଡରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅନ୍ତଃପୁର ଭାବେ ରହିଥିଲା।
ଆର୍ତଵସ୍ନାନଧାରିଣ୍ଯୋ ଲଗ୍ନସୂର୍ଯାଂଶୁକୁଙ୍କୁମାଃ । ଵିଚିତ୍ରକୁସୁମୋପେତାଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରାଂଶୁସିତଚନ୍ଦନାଃ
ସେମାନେ ବସନ୍ତ ଋତୁର ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ଧୋଇଥିବା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କୁଙ୍କୁମ ରଙ୍ଗିନ କିରଣରେ ଭାସ୍କରିତ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିଲେ।
ଗଗନତଲଲତାଦଲୋପଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରସୃତଵନାଵଲିଵାରିଵାହଵେଷାଃ । ତ୍ରିଭୁଵନଵନିତା ଦଦର୍ଶ ହୃଷ୍ଟଃ କୁସୁମନିରନ୍ତରମଣ୍ଡିତା ଦଶାଶାଃ
ଆକାଶରେ ଲତାର ଏକ ଡାଳିରେ ବସି, ଚାରିପାଖରେ ଜଙ୍ଗଲ ଲତାର ଝରଣା ଓ ହଲକା ପବନ ଘେରିଥିବା, ସେ ତିନି ଲୋକର ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଖିଲେ; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅବିରତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତତ୍ରାସୌ ପ୍ରସିଦ୍ଧସ୍ ତାପସାଶ୍ରମେ । କଦମ୍ବଦାଶୂର ଇତି ଶୂରସ୍ ତପସି ଦାରୁଣେ
ସେଇ ସମୟରୁ, ସେ ତାପସମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରମରେ 'କଦମ୍ବ ଦାଶୂର' ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଯିଏ କଠିନ ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ଓ ଶୂର।
ତସ୍ମିଂଲ୍ ଲତାଦଲେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିଲୋକ୍ଯ କକୁଭଃ କ୍ଷଣମ୍ । ଦୃଢଂ ପଦ୍ମାସନଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଦିଗ୍ଭ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯାହୃତାତ୍ମନା
ସେଠାରେ ଲତାର ଏକ ପତ୍ର ଉପରେ ବସି, କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଚାରିଦିଗକୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ପଦ୍ମାସନ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରି ନେଲେ।
ଅଜ୍ଞାତପରମାର୍ଥେନ କ୍ରିଯାମାତ୍ରେ ଚ ତିଷ୍ଠତା । ଫଲକାର୍ପଣ୍ଯଯୁକ୍ତେନ ମନସା ସୋ ଽକରୋନ୍ ମଖମ୍
ଉଚ୍ଚତମ ସତ୍ୟକୁ ନ ଜାଣି, କେବଳ କ୍ରିୟାରେ ଲିନ ରହି, କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଦାନକୁ ମନରେ ଧରି, ସେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ନଭୋଗତଲତାପତ୍ତ୍ରସଂସ୍ଥିତେନ ଵନାନ୍ତରେ । ସର୍ଵାସ୍ ସ୍ଵମନସା ତେନ କୃତା ଯଜ୍ଞକ୍ରିଯାଃ କ୍ରମାତ୍
ଆକାଶରେ ଲତାପତ୍ର ଉପରେ ବସି, ସେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ କେବଳ ମନରେ କରିଥିଲେ।
ତତ୍ରାସୌ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ମନସୈଵାଯଜତ୍ ସୁରାନ୍ । ଗଵାଶ୍ଵନରମେଧାଦ୍ଯୈର୍ ଯଜ୍ଞୈର୍ ଵିପୁଲଦକ୍ଷିଣୈଃ
ସେଠାରେ, ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମାନବ ଯଜ୍ଞ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବଡ଼ ଦାନ ଦେଇ, ସେ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କେବଳ ମନରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ।