ତସ୍ମିନ୍ ନଗଵରେ ପୁଣ୍ଯେ ଵିଚିତ୍ରଵିହଗଦ୍ରୁମେ । କଶ୍ଚିତ୍ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ମୁନିର୍ ଆସୀନ୍ ମହାତପାଃ
ସେଇ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପାହାଡ଼ରେ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷି ବସୁଥିଲେ।
ଦାଶୂରନାମା ମହତା ତପୋଯୋଗେନ ସଂଯୁତଃ । କଦମ୍ବପୃଷ୍ଠଵାସ୍ତଵ୍ଯୋ ଵୀତରାଗୋ ମହାମତିଃ
ଦାଶୂର ନାମକ ଏକ ମହାନ ଋଷି ଥିଲେ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ସେ କଦମ୍ବ ଗଛର ଏକ ଡାଳିରେ ବସିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ ।
ଋଷିସ୍ ତପସ୍ଵୀ ଭଗଵନ୍ ଵିପିନେ କେନ ହେତୁନା । କଥଂ ଵାପ୍ଯ୍ ଅଵସତ୍ ପୃଷ୍ଠେ କଦମ୍ବସ୍ଯ ମହାତରୋଃ
ହେ ପୂଜ୍ୟ ମହାର୍ଷି, ସେ ତପସ୍ବୀ ଋଷି କିଏଁକି ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ କିପରି କଦମ୍ବ ଗଛର ଏହି ବଡ଼ ଡାଳିରେ ରହିବାକୁ ଆସିଥିଲେ ?
ଶରଲୋମେତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ପିତା ତସ୍ଯ ବଭୂଵ ହ । ନାମ୍ନାପର ଇଵ ବ୍ରହ୍ମା ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵାଵସଦ୍ ଗିରୌ
ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ନାମ ଶରଳୋମ ଥିଲା, ସେ ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ । ସେ ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ବ୍ରହ୍ମା ପରି ଥିଲେ ଏବଂ ସେଇ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ ।
ତସ୍ଯାସାଵ୍ ଏକପୁତ୍ରୋ ଽଭୂତ୍ କଚୋ ଦେଵଗୁରୋର୍ ଇଵ । ତେନ ସାର୍ଧଂ ସ ପୁତ୍ରେଣ ନୀତଵାଞ୍ ଜୀଵିତଂ ଵନେ
ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ କଚ ଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ସହିତ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଜୀବନ କାଟିଥିଲେ ।
ଅଥାସୌ ଶରଲୋମାତ୍ର ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯୁଗଗଣଂ ଯଯୌ । ତ୍ଯକ୍ତଦେହସ୍ ସୁରାଗାରଂ ତ୍ଯକ୍ତନୀଡଃ ଖଗୋ ଯଥା
ଏଭଳି ଅନେକ ଯୁଗ କଟାଇ, ଶରଲୋମା ତାଙ୍କର ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ଦେବତାଙ୍କର ଗୃହକୁ ଚଲିଗଲେ, ଯେପରିକି ଏକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ଘଉଁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ।
ଏକ ଏଵ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ ଦାଶୂରଃ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ । ଦଶାପନୀତପିତୃକଃ କରୁଣଂ କୁରରୋ ଯଥା
ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଦାଶୂର ଏକାକି ରହି, ପିତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ମାତାପିତା ବିହୀନ କୁରର ପକ୍ଷୀ ଦୟନୀୟ ଭାବରେ କାନ୍ଦେ।
ମାତାପିତୃଵିଯୋଗେନ ଶୋକସନ୍ତାପିତାଶଯଃ । ମ୍ଲାନିମ୍ ଅଭ୍ଯାଯଯୌ ନୂନଂ ହେମନ୍ତ ଇଵ ପଙ୍କଜମ୍
ମାତାପିତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହିପରି ଶୋକରେ ସେ ମନେ ମନେ ମ୍ଲାନ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶୀତକାଳରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଏ।
ବାଲୋ ଽସାଵ୍ ଅଥ ଦୀନାତ୍ମା ଵନଦେଵତଯା ଵନେ । ଇତ୍ଥମ୍ ଆଶ୍ଵାସିତୋ ରାମ ତଦାଦୃଶ୍ଯଶରୀରଯା
ତାପରେ, ସେ ଶିଶୁ ଦୁଃଖିତ ମନେ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଦୃଶ୍ୟମାନ ନ ଥିବା ଏକ ଅରଣ୍ୟଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ହେ ରାମ।
ଋଷିପୁତ୍ର ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କିମ୍ ଅଜ୍ଞ ଇଵ ରୋଦିଷି । ସଂସାରସ୍ଯ ନ କସ୍ମାତ୍ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଵେତ୍ସି ଚଞ୍ଚଲମ୍
ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଋଷିପୁତ୍ର, ତୁମେ କାହିଁକି ଅଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ଯେପରି ଦୁଃଖ କରୁଛ, ଏହି ସଂସାରର ଚଞ୍ଚଳ ସ୍ୱଭାବକୁ ତୁମେ ଜାଣୁନାହଁ କି?
ସର୍ଵଦୈଵେଦୃଶୀ ସାଧୋ ସଂସାରୀ ସଂସୃତିଶ୍ ଚଲା । ଜାଯତେ ଜୀଵତେ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅଵଶ୍ଯଂ ଚ ଵିନଶ୍ଯତି
ହେ ସାଧୁ, ସଂସାରୀ ମାନେ ସଦା ଏଭଳି ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଅସ୍ଥିର ଅଟେ—କେହି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ବଞ୍ଚିଥାଏ, ଏବଂ ଶେଷରେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଦୃଶୋର୍ ଦୃଶ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିକମ୍ ଇଦଂ ମୁନେ । ଗନ୍ତଵ୍ଯସ୍ ତେନ ସର୍ଵେଣ ଵିନାଶୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ହେ ମୁନି, ଆଖିରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦେଖାଯାଏ—ବ୍ରହ୍ମା ହେଉ କି ଅନ୍ୟ କିଛି—ସବୁ କିଛି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଦର୍ଥଂ ମା କୃଥା ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଵିଷାଦଂ ମରଣେ ପିତୁଃ । ଅଵଶ୍ଯଭାଵ୍ଯ୍ ଅସ୍ତମଯୋ ଜାତସ୍ଯାହର୍ପତେର୍ ଇଵ
ସେଥିପାଇଁ, ବାପାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁରେ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି; ଯେପରି ଉଠୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଅବଶ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ତେଣୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସବୁଠି ଏହି ଅବସ୍ଥା ଆସିବ।
ଅଶରୀରାମ୍ ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗିରମ୍ ଆରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଧୈର୍ଯମ୍ ଆସାଦଯାମ୍ ଆସ ଶିଖଣ୍ଡୀ ସ୍ତନିତାଦ୍ ଇଵ
‘ସେ ଦେହହୀନ’ ବୋଲି କହିବାକୁ ଶୁଣି, ଶୋକରେ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ଶିଖଣ୍ଡିନ୍ ଆଉଥରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିଲେ, ଯେପରି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ମନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ।
ଉତ୍ଥାଯାଵଶ୍ଯକଂ କୃତ୍ଵା ପାଶ୍ଚାତ୍ଯଂ ପିତୁର୍ ଆଦୃତଃ । ଚକାର ତପସେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଦୃଢାମ୍ ଉତ୍ତମସିଦ୍ଧଯେ
ସେ ଉଠି, ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ମାନ ସହ କରି, ପରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ।
ବ୍ରାହ୍ମେଣ କର୍ମଣା ତସ୍ଯ ଵିପିନେ ଚରତସ୍ ତପଃ । ଅନନ୍ତସଙ୍କଲ୍ପମଯଂ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯତ୍ଵଂ ବଭୂଵ ହ
ବନରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ସଂକଳ୍ପରେ ଭରିଥିବା ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ମୁନିର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ।
ଅଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯବୁଦ୍ଧେସ୍ ତୁ ସୁଶ୍ରୋତ୍ରିଯତଯା ତଯା । ନ ଵିଶଶ୍ରାମ ଚେତୋ ଽସ୍ଯ ପଵିତ୍ରେ ଽପି ଧରାତଲେ
ଏପରି ଉତ୍ତମ ଶିକ୍ଷା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣାଅଜଣା ବିଷୟର ଜ୍ଞାନ ଥିବା ତାଙ୍କର ମନ, ଏହି ପବିତ୍ର ପୃଥିବୀରେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ ।
କେଵଲଂ ସର୍ଵମ୍ ଏଵେଦମ୍ ଅପି ଶୁଦ୍ଧଂ ଧରାତଲମ୍ । ଅଶୁଦ୍ଧମ୍ ଇଵ ପଶ୍ଯନ୍ ସ ନ ରେମେ କ୍ଵଚିଦ୍ ଏଵ ହି
ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଏକାନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ତାକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଦେଖିଥିଲା, ଏହି କାରଣରୁ କେଉଁଠିଏ ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲା ନାହିଁ।
ଅଥ ସଙ୍କଲ୍ପଯାମ୍ ଆସ ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପନଯୈଵ ସଃ । ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରମ୍ ଏଵ ସଂଶୁଦ୍ଧଂ ସ୍ଥିତିର୍ ଅତ୍ରୋଚିତା ମମ
ତାପରେ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଭାବିଲା—'ମୋର ବାସସ୍ଥାନ କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ବୃକ୍ଷ ଶିଖରରେ ହେଉ।'
ତଦ୍ ଇଦାନୀଂ ତପସ୍ ତପ୍ସ୍ଯେ ତପସା ଯେନ ଶାଖିଷୁ । ଖଗଵତ୍ ସ୍ଥିତିମ୍ ଆପ୍ନୋମି ଶାଖାସୁ ଚ ଦଲେଷୁ ଚ
ଏବେ ମୁଁ ଏମିତି ତପସ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପକ୍ଷୀ ପରି ଶାଖା ଓ ପତ୍ରରେ ବସିବାର ସ୍ଥିତିକୁ ପାଇପାରିବି।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସଞ୍ଜ୍ଵାଲ୍ଯ ହୁତାଶମ୍ ଅତିଭାସ୍ଵରମ୍ । ଜୁହାଵ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରୋତ୍କୃତ୍ଯ ମାଂସଂ ସ୍ଵଂ ସ୍କନ୍ଧଭିତ୍ତିତଃ
ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ଏକ ତୀବ୍ର ଅଗ୍ନି ଜଳାଇଲା ଓ ନିଜ କନ୍ଧରୁ ମାଂସ କାଟି, ସେହି ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କଲା।
ଅଥ ଗୀର୍ଵାଣଵୃନ୍ଦସ୍ଯ ସମଗ୍ରା ଗଲଭିତ୍ତଯଃ । ମନ୍ମୁଖସ୍ଥେନ ମା ଯାନ୍ତୁ ଵିପ୍ରମାଂସେନ ଭସ୍ମସାତ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର କଣ୍ଠରୁ, ମୋ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚରିତ ହେଲା: 'ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମାଂସ ଆଗୁନିରେ ଖାକ ହେଇଯିବା ନାହିଁ।'
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ସପ୍ତାର୍ଚିସ୍ ତସ୍ଯ ଦେହଵାନ୍ । ପୁରୋ ବଭୂଵ ଦୀପ୍ତାଂଶୁର୍ ଦୀପ୍ତାଂଶୁର୍ ଵାକ୍ପତେର୍ ଇଵ
ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସପ୍ତଜ୍ୱାଳା ଅଗ୍ନିଦେବ ଦେହଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକାଶମାନ ହୋଇ ଦେଖାଦେଲେ, ଯେପରି ଶବ୍ଦର ଦେବତା ଚମକନ୍ତି।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଵୀରକୁମାରାଭିମତଂ ଵରମ୍ । ଗୃହାଣ ସ୍ଥାପିତଂ ସାଧୋ କୋଶକୋଶାନ୍ ମଣିଂ ଯଥା
ସେ କହିଲେ: 'ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଛ, ସେଠିକି ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି, ମଣିରେ ରଖିଥିବା ମଣିକୁ ନେଇବା ପରି ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵନ୍ତମ୍ ଅନଲମ୍ ଅର୍ଘପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିନା । ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ସ୍ତୁତିଵାଦେନ ପ୍ରାହ ଵିପ୍ରକୁମାରକଃ
ଏଭଳି ଅଗ୍ନିଦେବ ଫୁଲ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁମାର ସ୍ତୁତି କରି ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭଗଵନ୍ ଭୂତପୂର୍ଣାଯା ଭୁଵଃ ପାଵନମ୍ ଅଙ୍ଗନମ୍ । ନାପ୍ନୋମି ତେନ ଵୃକ୍ଷାଣାମ୍ ଉପରି ସ୍ଥିତିର୍ ଅସ୍ତୁ ମେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଜୀବମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ପବିତ୍ର ଭୂମି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରୁନି। ତେଣୁ ମୋର ବାସ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଉପରେ ହେଉ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ମୁନିପୁତ୍ରେଣ ସର୍ଵଦେଵମୁଖଂ ଶିଖୀ । ଏଵମ୍ ଅସ୍ତୁ ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଜଗାମାନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ
ଏପରି କହିଲେ ପରେ, ମୁନିର ପୁଅଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମୁହଁ ଭାବରେ ଥିବା ଶିଖୀ କହିଲେ, 'ଏହିପରି ହେଉ', ବୋଲି କହି ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅନ୍ତର୍ହିତେ ଦେଵେ କ୍ଷଣାତ୍ ସାନ୍ଧ୍ଯ ଇଵାମ୍ବୁଦେ । ପୂର୍ଣକାମଃ କୁମାରୋ ଽସାଵ୍ ଆପୂର୍ଣେନ୍ଦୁର୍ ଇଵାବଭୌ
ସେ ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ସେ ପୁଅ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳିର ମେଘ ହଟିଯିବା ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଯେମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେମିତି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ଅଧିଗତାଭିମତାନନମଣ୍ଡଲଦ୍ଯୁତିଜଵେନ ଜହାସ ସ ତୁଷ୍ଟିମାନ୍ । ଶଶିନମ୍ ଆପ୍ତକଲାକୁଲମ୍ ଅମ୍ବୁଜଂ ଵିକସିତଂ ଚ ସିତଂ ସ୍ମିତଶୋଭିନା
ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇ, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଆନନ୍ଦର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ସେ ତୃପ୍ତିରେ ହସିଲେ। ସେ ହସ ଏମିତି ଶୁଭ୍ର ଦନ୍ତ ଦେଖାଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର, ଖିଳିଥିବା ଧଳା ପଦ୍ମ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହସ।
ଅଥ କାନନମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ଚୁମ୍ବିତାମ୍ବୁଦମଣ୍ଡଲମ୍ । ମଧ୍ଯାହ୍ନଖିନ୍ନସୂର୍ଯାଶ୍ଵସେଵିତସ୍କନ୍ଧମଣ୍ଡପମ୍
ତାପରେ, ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ମେଘମାଳା ଯେଉଁଠାରେ ଛୁଇଁଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ କ୍ଲାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଘୋଡ଼ାମାନେ ଗଛର ତଣ୍ଡ ମଣ୍ଡପ ତଳେ ଛାୟା ନେଉଥିଲେ—