କେଚିଚ୍ ଛ୍ଵପଚଚଣ୍ଡାଲକିରାତଖଶପୁକ୍କସାଃ । କେଚିତ୍ ତୃଣୌଷଧୀପତ୍ତ୍ରଫଲମୂଲପଦଂ ଗତାଃ
କେହି କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜିବା, ଚଣ୍ଡାଳ, କିରାତ, ଖଶ କିମ୍ବା ପୁକ୍କସ ହେଉଛନ୍ତି; କେହି ତୃଣ, ଔଷଧି, ପତ୍ର, ଫଳ କିମ୍ବା ମୂଳ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ।
କେଚିଦ୍ ଵନଲତାଗୁଲ୍ମତୃଣୋପଲଦଶୋଷିତାଃ । କେଚିତ୍ କଦମ୍ବଜମ୍ବୀରସାଲତାଲତମାଲକାଃ
କେହି ଜଙ୍ଗଲର ଲତା, ଝାଡ଼ି, ଘାସ ଓ ତିଉରେ ଶୁଖିଯାଇଛନ୍ତି; କେହି କଦମ୍ବ, ଜାମୁ, ସାଳ, ତାଳ ଓ ତମାଳ ଗଛ ହୋଇଛନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ ଵିଭଵସମ୍ଭାରମତ୍ତସାମନ୍ତଭୂମିପାଃ । କେଚିଚ୍ ଚୀରାମ୍ବରଚ୍ଛନ୍ନା ମୁନିମୌନମ୍ ଉପାଶ୍ରିତାଃ
କେହି ଧନ-ସମ୍ପତିର ମଦରେ ମତ୍ତ ରାଜା ହୋଇଛନ୍ତି; କେହି ଚିର ଓଡ଼ି ମୁନିମାନଙ୍କର ନିରବତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ ଭୁଜଗଗୋନାସକ୍ରିମିକୀଟପିପୀଲକାଃ । କେଚିନ୍ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରମହିଷମୃଗର୍କ୍ଷଚମରୈଣକାଃ
କେହି ସାପ, ଗାଈ, ହାତୀ, କୀଟ, ପୋକା ଓ ପିପିଳିକା ହୋଇଛନ୍ତି; କେହି ସିଂହ, ମହିଷ, ହରିଣ, ଭାଲୁ, ଚମରୀ ଓ ରୀଣ ହୋଇଛନ୍ତି।
କେଚିତ୍ ସାରସଚକ୍ରାହ୍ଵବଲାକାବକକୋକିଲାଃ । କେଚିତ୍ କମଲକଲ୍ହାରକୁମୁଦୋତ୍ପଲତାଂ ଗତାଃ
କେହି ସାରସ, ଚକ୍ରବାକ, ବକ, କାଉଁ ଓ କୋଇଲି ହୋଇଛନ୍ତି; କେହି ପଦ୍ମ, କଲ୍ହାର, କୁମୁଦ ଓ ଉତ୍ପଳ ହୋଇଛନ୍ତି।
କେଚିତ୍ କରଭମାତଙ୍ଗପତଙ୍ଗଵୃଷଗର୍ଦଭାଃ । କେଚିଦ୍ ଦ୍ଵିରେଫମଷକପୁତ୍ତିକାଦଂଶଵଂଶଜାଃ
କେହି ଉଠ, ହାତୀ, ପୋକା, ବଳଦ, ଗଧା ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; କେହି ମଧୁମକ୍ଷୀ, ମାଛି, ଝିଙ୍କା, ଛୋଟ ପୋକା ଓ ଦଂଶକ ପୋକମାନଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ ଆପଦ୍ବଲାକ୍ରାନ୍ତାଃ କେଚିତ୍ ସମ୍ପଦମ୍ ଆଗତାଃ । କେଚିତ୍ ସ୍ଥିତାସ୍ ସ୍ଵର୍ଗପୁରେ କେଚିନ୍ ନରକମ୍ ଆସ୍ଥିତାଃ
କେହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, କେହି ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; କେହି ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହୁଛନ୍ତି, କେହି ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଋକ୍ଷଚକ୍ରଗତାଃ କେଚିଦ୍ ଵୃକ୍ଷରନ୍ଧ୍ରଗତାଃ ପରେ । ଵାତରୂପେ ସ୍ଥିତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଵ୍ଯୋମପଦେ ସ୍ଥିତାଃ
କେହି ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଅଛନ୍ତି, କେହି ଗଛର ଫାଟରେ ବସିଛନ୍ତି; କେହି ପବନ ଭାବରେ ରହୁଛନ୍ତି, କେହି ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ଅଛନ୍ତି।
ସୂର୍ଯାଂଶୁଷୁ ସ୍ଥିତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ଵଂଶୁଷୁ ସ୍ଥିତାଃ । କେଚିତ୍ ତୃଣଲତାଗୁଲ୍ମରସସ୍ଵାଦୁଷ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ଥିତାଃ
କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଅଛନ୍ତି, କେହି ଚନ୍ଦ୍ରମାର କିରଣରେ ଅଛନ୍ତି; କେହି ଘାସ, ବେଳ ଓ ଝାଡ଼ିର ମିଠା ରସରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ଭ୍ରମନ୍ତୀହ କେଚିତ୍ କଲ୍ଯାଣଭାଜନମ୍ । ଚିରମୁକ୍ତାସ୍ ସ୍ଥିତାଃ କେଚିନ୍ ନୂନଂ ପରିଣତାଃ ପରେ
କେହି କେହି ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଏଠାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଭତାର ଧାରକ। ଆଉ କେହି କେହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରମ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ପକ୍ୱ ହୋଇଛନ୍ତି।
କେଚିଚ୍ ଚିରେଣ କାଲେନ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ମୁକ୍ତଯଶ୍ ଶଠାଃ । କେଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଷନ୍ତି ଦୁର୍ଭାଵାଃ କେଵଲୀଭାଵମ୍ ଆତ୍ମନଃ
କେହି କେହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଚତୁର ଓ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି। କେହି କେହି ମନରେ ଖରାପ ଭାବ ରଖି, ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି।
କେଚିଜ୍ ଜାତା ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ କେଚିଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ । କେଚିନ୍ ନେହ ନ ଚାନ୍ଯତ୍ର ପରେ ଏଵ ପଦେ ସ୍ଥିତାଃ
କେହି କେହି ଏହି ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, କେହି ଆଉ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି। କେହି କେହି ନ ଏଠି ଅଛନ୍ତି, ନ ଆଉଠି, ସେମାନେ କେବଳ ପରମ ପଦରେ ଅବସ୍ଥିତ।
କେଚିନ୍ ମହେନ୍ଦ୍ରମଲଯସହ୍ଯମନ୍ଦରମେରଵଃ । କେଚିତ୍ କ୍ଷାରଦଧିକ୍ଷୀରଘୃତେକ୍ଷୁଜଲରାଶଯଃ
କେହି କେହି ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ମନ୍ଦାର ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ହେଇଛନ୍ତି। କେହି କେହି ଲୁଣ, ଖିର, ଘିଅ, ଇଖୁ ଓ ପାଣିର ସାଗର ହେଇଛନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ ଵିଶାଲାଃ କକୁଭଃ କେଚିନ୍ ନଦ୍ଯୋ ମହାରଯାଃ । କେଚିତ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାନ୍ତଦୃଶଃ କେଚିଚ୍ ଛଣ୍ଢନପୁଂସକାଃ
କିଛି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, କିଛି ନଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼; କିଛି ଜଣେ ମହିଳାମାନେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, କିଛି ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟ ନପୁଂସକ।
କେଚିତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧମତଯଃ କେଚିଜ୍ ଜଡତରାଶଯାଃ । କେଚିଜ୍ ଜ୍ଞାନୋପଦେଷ୍ଟାରଃ କେଚିଦ୍ ଆତ୍ତସମାଧଯଃ
କିଛି ଲୋକଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରବୁଦ୍ଧ, କିଛି ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ଼; କିଛି ଜଣେ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଉଥିବା ଗୁରୁ, କିଛି ଜଣେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ।
ଜୀଵାସ୍ ସ୍ଵଵାସନାଵେଶଵିଵଶାଶଯତାଂ ଗତାଃ । ଏତାସ୍ଵ୍ ଏତାସ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ଥାସୁ ସଂସ୍ଥିତା ବଦ୍ଧଭାଵନାଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବ ନିଜ ଆଦତରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେମାନେ ନିଜ ଧାରଣାରେ ବନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି।
ଵିହରନ୍ତି ଜଗତ୍କୋଶେ ନିପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଉତ୍ପତନ୍ତି ଚ । କନ୍ଦୁକା ଇଵ ହସ୍ତେନ ମୃତ୍ଯୁନାଵିରତଂ ହତାଃ
ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ବେଳେ ବେଳେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି ଓ ଉଠୁଛନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁର ହାତରେ ଅବିରତ ଭାବେ ପିଟାଯାଉଥିବା ବଲ୍ଲ ଭଳି, ସେମାନେ ଆଘାତ ପାଉଛନ୍ତି।
ଆଶାପାଶଶତାବଦ୍ଧା ଵାସନାଭାରଧାରିଣଃ । କାଯାତ୍ କାଯମ୍ ଉପାଯାନ୍ତି ଵୃକ୍ଷାଦ୍ ଵୃକ୍ଷମ୍ ଇଵାଣ୍ଡଜାଃ
ସେମାନେ ଶତଶତ ଆଶାର ଦୃଢ଼ ବାନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ମନର ଗଭୀର ଇଚ୍ଛାର ଭାର ବୋହି, ଏକ ଦେହରୁ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଗଛରୁ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଉଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଅନନ୍ତାନନ୍ତସଙ୍କଲ୍ପକଲ୍ପନୋତ୍ପାତମାଯଯା । ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲଂ ଵିତନ୍ଵାନା ଜଗନ୍ମଯମ୍ ଇଦଂ ମହତ୍
ଅନେକ ଅନେକ ଚିନ୍ତା ଓ କଳ୍ପନାର ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଏହି ବିଶାଳ ଜଗତକୁ ଏକ ମାୟାବୀ ଭ୍ରମ ଭଳି ତିଆରି କରନ୍ତି।
ତାଵଦ୍ ଭ୍ରମନ୍ତି ସଂସାରେ ଵାରୀଵାଵର୍ତରାଶଯଃ । ଯାଵନ୍ ମୂଢା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତମ୍
ସେମାନେ ଜଣେ ମୁଢ଼ ଭଳି, ନିଜ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ସଂସାରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଏହି ଭ୍ରମର ସାଗରରେ ଘୁରିଘୁରି ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଥାଆନ୍ତି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତ୍ମାନମ୍ ଅସତ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସତ୍ଯାମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ସଂଵିଦମ୍ । କାଲେନ ପଦମ୍ ଆଗତ୍ଯ ଜାଯନ୍ତେ ନେହ ତେ ପୁନଃ
ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖି, ଅସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନକୁ ପାଇଯାନ୍ତି, ସମୟ ସହିତ ସେମାନେ ପରମ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚି, ପୁଣି ଏଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଜନ୍ମସହସ୍ରାଣି ଜ୍ଞାନେନ ତପସାଥ ଵା । ପରମେଷ୍ଠିପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କେଚିଦ୍ ଯାନ୍ତି ପରଂ ପଦମ୍
ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ଭୋଗ କରି, କେହି ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି ଏବଂ ସେହି ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରନ୍ତି ।
କେଚିଚ୍ ଛକ୍ରତ୍ଵମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ତୁଚ୍ଛତଯା ଧିଯଃ । ପୁନସ୍ ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵମ୍ ଆଯାନ୍ତି ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵାନ୍ ନରତାମ୍ ଅପି
କେହି ମନୁଷ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବୀକୁ ମଧ୍ୟ ପାଇଲେ, ତାଙ୍କର ମନରେ ତୁଚ୍ଛତା ଭାବ ହେତୁ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ ଜନ୍ତୁ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାରୁ ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି ।
କେଚିନ୍ ମହାଧିଯସ୍ ସନ୍ତ ଉତ୍ପଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦାତ୍ । ତଦୈଵ ଜନ୍ମନୈକେନ ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରଵିଶନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
କେହି ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଦବୀରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଜନ୍ମରେ ସେଠାରେ ଏକାକାର ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେଷ୍ଵ୍ ଇତରେଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯେ ତେନୈତେ ଜୀଵରାଶଯଃ । ପ୍ରଯାନ୍ତି ପଦ୍ମୋଦ୍ଭଵତାମ୍ ଅନ୍ଯେ ଚ ହରତାମ୍ ଅପି
ଅନ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା କିମ୍ବା ହରିଙ୍କ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି; ଏଭଳି ଭାବରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଯାନ୍ତି ।
ଅନ୍ଯେ ପ୍ରଯାନ୍ତି ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵମ୍ ଅନ୍ଯେ ଚ ସୁରତାମ୍ ଅପି । ଅନ୍ଯେ ଽପି ନାଗତାଂ ରାମ ଯଥୈଵେହ ତଥୈଵ ହି
କେହି ପଶୁ ହେବାକୁ ଯାନ୍ତି, କେହି ଦେବତା ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଆଉ କେତେକ ଲୋକ କୌଣସି ଦଶାକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ରାମ, ଯେପରି ଏଠି ଅଛି, ସେପରି ସେଠି ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଯଥେଦଂ ହି ଜଗତ୍ ସ୍ଫାରଂ ତଥାନ୍ଯାନି ଜଗନ୍ତି ହି । ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ସମତୀତାନି ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ଭୂରିଶଃ
ଯେପରି ଏହି ସଂସାର ବିଶାଳ, ସେପରି ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଅନେକ ଜଗତ ପୂର୍ବରୁ ଅତୀତ ହୋଇଯାଇଛି, ଆଉ ଅନେକ ଆସିବାକୁ ବାକି ଅଛି।
ଅନ୍ଯେନାନ୍ଯେନ ଚିତ୍ରେଣ କ୍ରମେଣାନ୍ଯେନ ହେତୁନା । ଵିଚିତ୍ରାସ୍ ସୃଷ୍ଟଯସ୍ ତେଷାମ୍ ଆପତନ୍ତି ପତନ୍ତି ଚ
ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ସୃଷ୍ଟି ଏକ ପରେ ଏକ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ଓ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
କାଶ୍ଚିଦ୍ ଗନ୍ଧର୍ଵତାଂ ଯାନ୍ତି କାଶ୍ଚିଦ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯକ୍ଷତାମ୍ । କାଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରଯାନ୍ତି ସୁରତାଂ କାଶ୍ଚିଦ୍ ଆଯାନ୍ତି ଦୈତ୍ଯତାମ୍
କେହି ଗନ୍ଧର୍ବ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, କେହି ଯକ୍ଷ ହେବାକୁ ଯାନ୍ତି, କେହି ଦେବଙ୍ଗନା ଭାବକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଦାନବ ହେବାକୁ ଯାନ୍ତି।
ଯେନୈଵ ଵ୍ଯଵହାରେଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜନାସ୍ ସ୍ଥିତାଃ । ତେନୈଵାନ୍ଯେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସନ୍ନିଵେଶାଵିଲକ୍ଷଣାଃ
ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଲୋକମାନେ ଯେଭଳି ଆଚରଣ କରି ରହନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରକାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନେ ରହନ୍ତି, କେବଳ ସେଠାରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ।