ଏଵଂ ଜୀଵାଶ୍ ଚିତୋ ଭାଵାଦ୍ ଭଵଭାଵନଯା ହତାଃ । ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽକଲିତାକାରାଲ୍ ଲକ୍ଷଶୋ ଽପି ଚ କୋଟିଶଃ
ଏଭଳି ଜୀବମାନେ, ନିଜ ମନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସଂସାର ଭାବନାରେ ବିନଶିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଓ ଅଗଣନୀୟ, ଏବଂ ପରମବ୍ରହ୍ମର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଙ୍ଖ୍ଯାତୀତାଃ ପୁରା ଜାତା ଜାଯନ୍ତେ ଽଦ୍ଯାପି ଚାଭିତଃ । ଉତ୍ପତିଷ୍ଯନ୍ତି ଚୈଵାନ୍ଯେ କଣୌଘା ଇଵ ନିର୍ଝରାତ୍
ଏମିତି ଅନେକ ଜୀବ ପୂର୍ବରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ସଂଖ୍ୟାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଏବେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯେପରି ଝରଣାରୁ ଅନେକ କଣା ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
ସ୍ଵଵାସନାଵଶାଵେଶାଦ୍ ଆଶାଵିଵଶତାଂ ଗତାଃ । ଦଶାସ୍ଵ୍ ଅତିଵିଚିତ୍ରାସୁ ସ୍ଵଯଂ ନିଗଡିତାଶଯାଃ
ନିଜର ଆଦତ ଓ ଆସକ୍ତିରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଆଶା ରେ ଆଟକିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବନ୍ଧି ରହନ୍ତି।
ଅନାରତଂ ପ୍ରତିଦିଶଂ ପ୍ରତିଦେଶଂ ଜଲେ ସ୍ଥଲେ । ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ବୁଦ୍ବୁଦା ଇଵ ଵାରିଣି
ନିରନ୍ତର ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ପାଣି ଓ ଜମିନି ଉପରେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଛନ୍ତି, ପାଣିରେ ବୁଲବୁଲି ଯେପରି ଉଠି ଓ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେହିପରି।
କେଚିତ୍ ପ୍ରଥମଜନ୍ମାନଃ କେଚିଜ୍ ଜନ୍ମଵଶାତିଗାଃ । କେଚିଚ୍ ଚାସଙ୍ଖ୍ଯଜନ୍ମାନଃ କେଚିଜ୍ ଜନ୍ମଶତାନ୍ତରାଃ
କେହି ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମରେ ଅଛନ୍ତି, କେହି ଜନ୍ମର ବାଧ୍ୟତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, କେହି ଅସଂଖ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଶତଶତ ଜନ୍ମ ଭିତରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଛନ୍ତି।
ଭଵିଷ୍ଯଜ୍ଜାତଯଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଭୂତମହାଭଵାଃ । ଵର୍ତମାନଭଵାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଚ୍ ଚାଭଵତାଂ ଗତାଃ
କେହି ଏଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେବାକୁ ବାକି ଅଛନ୍ତି, କେହି ପୂର୍ବରୁ ମହାନ ପ୍ରାଣୀ ଥିଲେ, କେହି ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଛନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଏବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
କେଚିତ୍ କଲ୍ପସହସ୍ରାଣି ଜାଯମାନାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଏକାମ୍ ଏଵାଶ୍ରିତା ଯୋନିଂ କେଚିଦ୍ ଯୋନ୍ଯନ୍ତରଂ ଶ୍ରିତାଃ
କେହି ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଏକେ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି।
କେଚିନ୍ ମହାଦୁଃଖହତାଃ କେଚିଦ୍ ଅଲ୍ପଵଯସ୍ସ୍ଥିତାଃ । କେଚିଦ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଉଦିତାଃ କେଚିଦ୍ ଅର୍କା ଇଵୋଦିତାଃ
କେହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, କେହି ଏଉଁଠି ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି, କେହି ଅତ୍ୟଧିକ ଉନ୍ନତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଆଉ କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ତିଖିଆ ହେଉଛନ୍ତି।
କେଚିତ୍ କିନ୍ନରଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗାଃ । କେଚିଦ୍ ଅର୍କେନ୍ଦ୍ରଵରୁଣତ୍ର୍ଯକ୍ଷାଧୋଽକ୍ଷଜପଦ୍ମଜାଃ
କେହି କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର କିମ୍ବା ବଡ଼ ସର୍ପ ହେଉଛନ୍ତି; କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ତଳ ଲୋକର ନାଥ କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଜନ୍ମ।
କେଚିତ୍ କୁମ୍ଭାଣ୍ଡଵେତାଲଯକ୍ଷରକ୍ଷଃପିଶାଚକାଃ । କେଚିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୂପାଲଵୈଶ୍ଯଶୂଦ୍ରଗଣାସ୍ ସ୍ମୃତାଃ
କେହି କୁମ୍ଭାଣ୍ଡ, ଭୂତ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ପିଶାଚ; କେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା, ବ୍ୟାପାରୀ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଭାବେ ପରିଚିତ।
କେଚିଚ୍ ଛ୍ଵପଚଚଣ୍ଡାଲକିରାତଖଶପୁକ୍କସାଃ । କେଚିତ୍ ତୃଣୌଷଧୀପତ୍ତ୍ରଫଲମୂଲପଦଂ ଗତାଃ
କେହି କୁକୁର ମାଂସ ଭୋଜିବା, ଚଣ୍ଡାଳ, କିରାତ, ଖଶ କିମ୍ବା ପୁକ୍କସ ହେଉଛନ୍ତି; କେହି ତୃଣ, ଔଷଧି, ପତ୍ର, ଫଳ କିମ୍ବା ମୂଳ ରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ।
କେଚିଦ୍ ଵନଲତାଗୁଲ୍ମତୃଣୋପଲଦଶୋଷିତାଃ । କେଚିତ୍ କଦମ୍ବଜମ୍ବୀରସାଲତାଲତମାଲକାଃ
କେହି ଜଙ୍ଗଲର ଲତା, ଝାଡ଼ି, ଘାସ ଓ ତିଉରେ ଶୁଖିଯାଇଛନ୍ତି; କେହି କଦମ୍ବ, ଜାମୁ, ସାଳ, ତାଳ ଓ ତମାଳ ଗଛ ହୋଇଛନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ ଵିଭଵସମ୍ଭାରମତ୍ତସାମନ୍ତଭୂମିପାଃ । କେଚିଚ୍ ଚୀରାମ୍ବରଚ୍ଛନ୍ନା ମୁନିମୌନମ୍ ଉପାଶ୍ରିତାଃ
କେହି ଧନ-ସମ୍ପତିର ମଦରେ ମତ୍ତ ରାଜା ହୋଇଛନ୍ତି; କେହି ଚିର ଓଡ଼ି ମୁନିମାନଙ୍କର ନିରବତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ ଭୁଜଗଗୋନାସକ୍ରିମିକୀଟପିପୀଲକାଃ । କେଚିନ୍ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରମହିଷମୃଗର୍କ୍ଷଚମରୈଣକାଃ
କେହି ସାପ, ଗାଈ, ହାତୀ, କୀଟ, ପୋକା ଓ ପିପିଳିକା ହୋଇଛନ୍ତି; କେହି ସିଂହ, ମହିଷ, ହରିଣ, ଭାଲୁ, ଚମରୀ ଓ ରୀଣ ହୋଇଛନ୍ତି।
କେଚିତ୍ ସାରସଚକ୍ରାହ୍ଵବଲାକାବକକୋକିଲାଃ । କେଚିତ୍ କମଲକଲ୍ହାରକୁମୁଦୋତ୍ପଲତାଂ ଗତାଃ
କେହି ସାରସ, ଚକ୍ରବାକ, ବକ, କାଉଁ ଓ କୋଇଲି ହୋଇଛନ୍ତି; କେହି ପଦ୍ମ, କଲ୍ହାର, କୁମୁଦ ଓ ଉତ୍ପଳ ହୋଇଛନ୍ତି।
କେଚିତ୍ କରଭମାତଙ୍ଗପତଙ୍ଗଵୃଷଗର୍ଦଭାଃ । କେଚିଦ୍ ଦ୍ଵିରେଫମଷକପୁତ୍ତିକାଦଂଶଵଂଶଜାଃ
କେହି ଉଠ, ହାତୀ, ପୋକା, ବଳଦ, ଗଧା ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; କେହି ମଧୁମକ୍ଷୀ, ମାଛି, ଝିଙ୍କା, ଛୋଟ ପୋକା ଓ ଦଂଶକ ପୋକମାନଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ ଆପଦ୍ବଲାକ୍ରାନ୍ତାଃ କେଚିତ୍ ସମ୍ପଦମ୍ ଆଗତାଃ । କେଚିତ୍ ସ୍ଥିତାସ୍ ସ୍ଵର୍ଗପୁରେ କେଚିନ୍ ନରକମ୍ ଆସ୍ଥିତାଃ
କେହି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, କେହି ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି; କେହି ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହୁଛନ୍ତି, କେହି ନରକକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଋକ୍ଷଚକ୍ରଗତାଃ କେଚିଦ୍ ଵୃକ୍ଷରନ୍ଧ୍ରଗତାଃ ପରେ । ଵାତରୂପେ ସ୍ଥିତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଵ୍ଯୋମପଦେ ସ୍ଥିତାଃ
କେହି ତାରାମଣ୍ଡଳରେ ଅଛନ୍ତି, କେହି ଗଛର ଫାଟରେ ବସିଛନ୍ତି; କେହି ପବନ ଭାବରେ ରହୁଛନ୍ତି, କେହି ଆକାଶରେ ବିସ୍ତାରିତ ଅଛନ୍ତି।
ସୂର୍ଯାଂଶୁଷୁ ସ୍ଥିତାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ଵଂଶୁଷୁ ସ୍ଥିତାଃ । କେଚିତ୍ ତୃଣଲତାଗୁଲ୍ମରସସ୍ଵାଦୁଷ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ଥିତାଃ
କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଅଛନ୍ତି, କେହି ଚନ୍ଦ୍ରମାର କିରଣରେ ଅଛନ୍ତି; କେହି ଘାସ, ବେଳ ଓ ଝାଡ଼ିର ମିଠା ରସରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତା ଭ୍ରମନ୍ତୀହ କେଚିତ୍ କଲ୍ଯାଣଭାଜନମ୍ । ଚିରମୁକ୍ତାସ୍ ସ୍ଥିତାଃ କେଚିନ୍ ନୂନଂ ପରିଣତାଃ ପରେ
କେହି କେହି ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଏଠାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଭତାର ଧାରକ। ଆଉ କେହି କେହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରମ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ପକ୍ୱ ହୋଇଛନ୍ତି।
କେଚିଚ୍ ଚିରେଣ କାଲେନ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ମୁକ୍ତଯଶ୍ ଶଠାଃ । କେଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଷନ୍ତି ଦୁର୍ଭାଵାଃ କେଵଲୀଭାଵମ୍ ଆତ୍ମନଃ
କେହି କେହି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୁକ୍ତି ପାଇବେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଚତୁର ଓ ଚତୁର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥାନ୍ତି। କେହି କେହି ମନରେ ଖରାପ ଭାବ ରଖି, ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି।
କେଚିଜ୍ ଜାତା ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ କେଚିଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାଃ । କେଚିନ୍ ନେହ ନ ଚାନ୍ଯତ୍ର ପରେ ଏଵ ପଦେ ସ୍ଥିତାଃ
କେହି କେହି ଏହି ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, କେହି ଆଉ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି। କେହି କେହି ନ ଏଠି ଅଛନ୍ତି, ନ ଆଉଠି, ସେମାନେ କେବଳ ପରମ ପଦରେ ଅବସ୍ଥିତ।
କେଚିନ୍ ମହେନ୍ଦ୍ରମଲଯସହ୍ଯମନ୍ଦରମେରଵଃ । କେଚିତ୍ କ୍ଷାରଦଧିକ୍ଷୀରଘୃତେକ୍ଷୁଜଲରାଶଯଃ
କେହି କେହି ମହେନ୍ଦ୍ର, ମଲୟ, ସାହ୍ୟ, ମନ୍ଦାର ଓ ମେରୁ ପର୍ବତ ହେଇଛନ୍ତି। କେହି କେହି ଲୁଣ, ଖିର, ଘିଅ, ଇଖୁ ଓ ପାଣିର ସାଗର ହେଇଛନ୍ତି।
କେଚିଦ୍ ଵିଶାଲାଃ କକୁଭଃ କେଚିନ୍ ନଦ୍ଯୋ ମହାରଯାଃ । କେଚିତ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କାନ୍ତଦୃଶଃ କେଚିଚ୍ ଛଣ୍ଢନପୁଂସକାଃ
କିଛି ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ, କିଛି ନଦୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼; କିଛି ଜଣେ ମହିଳାମାନେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ, କିଛି ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟ ନପୁଂସକ।
କେଚିତ୍ ପ୍ରବୁଦ୍ଧମତଯଃ କେଚିଜ୍ ଜଡତରାଶଯାଃ । କେଚିଜ୍ ଜ୍ଞାନୋପଦେଷ୍ଟାରଃ କେଚିଦ୍ ଆତ୍ତସମାଧଯଃ
କିଛି ଲୋକଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରବୁଦ୍ଧ, କିଛି ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ଼; କିଛି ଜଣେ ଜ୍ଞାନ ଶିଖାଉଥିବା ଗୁରୁ, କିଛି ଜଣେ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ।
ଜୀଵାସ୍ ସ୍ଵଵାସନାଵେଶଵିଵଶାଶଯତାଂ ଗତାଃ । ଏତାସ୍ଵ୍ ଏତାସ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ଥାସୁ ସଂସ୍ଥିତା ବଦ୍ଧଭାଵନାଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବ ନିଜ ଆଦତରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଅସହାୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, ସେମାନେ ନିଜ ଧାରଣାରେ ବନ୍ଧି ରହିଛନ୍ତି।
ଵିହରନ୍ତି ଜଗତ୍କୋଶେ ନିପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଉତ୍ପତନ୍ତି ଚ । କନ୍ଦୁକା ଇଵ ହସ୍ତେନ ମୃତ୍ଯୁନାଵିରତଂ ହତାଃ
ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ବେଳେ ବେଳେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି ଓ ଉଠୁଛନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁର ହାତରେ ଅବିରତ ଭାବେ ପିଟାଯାଉଥିବା ବଲ୍ଲ ଭଳି, ସେମାନେ ଆଘାତ ପାଉଛନ୍ତି।
ଆଶାପାଶଶତାବଦ୍ଧା ଵାସନାଭାରଧାରିଣଃ । କାଯାତ୍ କାଯମ୍ ଉପାଯାନ୍ତି ଵୃକ୍ଷାଦ୍ ଵୃକ୍ଷମ୍ ଇଵାଣ୍ଡଜାଃ
ସେମାନେ ଶତଶତ ଆଶାର ଦୃଢ଼ ବାନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା, ମନର ଗଭୀର ଇଚ୍ଛାର ଭାର ବୋହି, ଏକ ଦେହରୁ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଚିଡ଼ିଆମାନେ ଗଛରୁ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଉଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଅନନ୍ତାନନ୍ତସଙ୍କଲ୍ପକଲ୍ପନୋତ୍ପାତମାଯଯା । ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲଂ ଵିତନ୍ଵାନା ଜଗନ୍ମଯମ୍ ଇଦଂ ମହତ୍
ଅନେକ ଅନେକ ଚିନ୍ତା ଓ କଳ୍ପନାର ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଏହି ବିଶାଳ ଜଗତକୁ ଏକ ମାୟାବୀ ଭ୍ରମ ଭଳି ତିଆରି କରନ୍ତି।
ତାଵଦ୍ ଭ୍ରମନ୍ତି ସଂସାରେ ଵାରୀଵାଵର୍ତରାଶଯଃ । ଯାଵନ୍ ମୂଢା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତମ୍
ସେମାନେ ଜଣେ ମୁଢ଼ ଭଳି, ନିଜ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ଏବଂ ସଂସାରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଏହି ଭ୍ରମର ସାଗରରେ ଘୁରିଘୁରି ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଥାଆନ୍ତି।