ଯେହା ଯା କଲ୍ପନା ଯୋ ଽର୍ଥୋ ଯଶ୍ ଶବ୍ଦୋ ଯୋ ଽଙ୍ଗିନାଂ ଗଣଃ । ତଜ୍ଜତ୍ଵାତ୍ ତନ୍ମଯତ୍ଵାଚ୍ ଚ ତତ୍ ତତ୍ ତନ୍ମଯମ୍ ଇଷ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କଳ୍ପନା, ବସ୍ତୁ, ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଗୁଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ସେଥିରେ ଭରିଆଯାଇଥିବାରୁ, ସେମାନେ ସେଇ ତାହା ଭାବିଯାନ୍ତି।
ତଜ୍ଜସ୍ ସ ଏଵ ଭଵତି ଵହ୍ନେର୍ ଵହ୍ନିର୍ ଇଵୋତ୍ଥିତଃ । ଜନ୍ଯୋ ଽଯଂ ଜନକଶ୍ ଚାଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୌ ଭେଦକଲ୍ପନା
ଯେଉଁଠାରୁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠିଏ ସେ ଅନ୍ୟଟି ହୁଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । 'ଉତ୍ପାଦକ' ଓ 'ଉତ୍ପାଦିତ' ବୋଲି ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଭାବନା, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର ।
ଅଯମ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଇତୀଯଂ ଯା ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଃ । ଆଧିକ୍ଯଂ ତତ୍ କ୍ରିଯାଶକ୍ତୌ ଜନ୍ଯଂ ଜନକମ୍ ଏଵ ତତ୍
‘ଏହା ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି’ ବୋଲି ଯେଉଁ ଭାବନା, ସେଇ ଜଗତର ଚଳାଚଳ ଶକ୍ତିର ଅଧିକ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ, ଉତ୍ପାଦିତ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦକ ବସ୍ତୁ ହିଁ ଅଟୁଟ ।
ଇଦମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇଦଂ ଚାନ୍ଯଦ୍ ଇତି ଶବ୍ଦାର୍ଥଵିଭ୍ରମଃ । ଉକ୍ତାଵ୍ ଏଵ ନ ଦେଵୋ ଽସ୍ତି ପ୍ରମିତେ ଭିନ୍ନତା ଯତଃ
‘ଏହା ଅଲଗା, ସେହିଏ ଅଲଗା’ ବୋଲି ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ଭ୍ରମ କେବଳ କଥାରେ ଅଛି; ପ୍ରକୃତରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, କାରଣ ଦେବତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି ।
ତଜ୍ଜଯୈଵ ମନଶ୍ଶକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵତସ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଦୃଢଭାଵନଯା ତସ୍ଯା ଇଷ୍ଟୋ ଽର୍ଥଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ସେଇ ମନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜସ୍ୱତାର ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ରହିଲେ, ଚାହିଦା ଥିବା ଜିନିଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।
ଅଗ୍ନେଶ୍ ଶିଖାଯା ଏକସ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯା ଜନିକେତି ଯା । ଉକ୍ତିଵୈଚିତ୍ର୍ଯମ୍ ଏଵୈତନ୍ ନୋକ୍ତ୍ଯର୍ଥେ ଽତ୍ରାସ୍ତି ସତ୍ଯତା
ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି ବୋଲି କୁହାଯିବା କଥାଟି ମାତ୍ର କଥାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରେ; ଏହିପରି କଥାରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟତା ନାହିଁ।
ନ ଜନ୍ଯଜନକାଦ୍ଯାସ୍ ତାସ୍ ସମ୍ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଯଃ ପରେ । ଏକମ୍ ଏଵ ତ୍ଵ୍ ଅନନ୍ତଂ ଯତ୍ କିଂ କଥଂ ତଜ୍ ଜନିଷ୍ଯତେ
ଉତ୍ପାଦକ ଓ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯିବା କଥାଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏନି; ଯେଉଁଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଅସୀମ ଅଛି, ସେଠାରେ କେମିତି କିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ?
ଉକ୍ତେର୍ ଏଷ ସ୍ଵଭାଵୋ ଯଦ୍ ଉକ୍ତୈଵୋକ୍ତିର୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ପ୍ରତିଯୋଗିଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦସଙ୍ଖ୍ଯାଦ୍ଯର୍ଥେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
କଥାର ଏହି ଗୁଣ ଯେ, କଥା କେବଳ କଥା ହିଁ; ଏହା ସଠିକ୍ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ସଂଖ୍ୟା କିମ୍ବା ବିପରୀତତା ପରି ଭିନ୍ନତା ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଊର୍ମିଜାଲମ୍ ଇଵାମ୍ଭୋଧୌ ପରେ ଯଃ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ଶବ୍ଦାର୍ଥକଲନାକାରସ୍ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଯେପରି ଦୁଧାରେ ତରଙ୍ଗମାଳା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ପରମେଶ୍ୱରରେ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ମାନନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମ ଚିଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନମ୍ ଅଵସ୍ତୁ ଚ । ବ୍ରହ୍ମାର୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମ ଶବ୍ଦଶ୍ ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଦିଗ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଧାତଵଃ
ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଚେତନା, ବ୍ରହ୍ମ ମନ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ; ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଯାହାକୁ ଅସତ୍ ବୋଲାଯାଏ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ବସ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ, ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଦିଗ, ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ।
ଅଯମ୍ ଅନ୍ଯୋ ଽଯମ୍ ଅନ୍ଯୋ ଽଯଂ ଭାଗ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଆତ୍ମନୋଃ । ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନଵିକଲ୍ପୋକ୍ତୌ ଵାଚି ସତ୍ଯାର୍ଥତାତ୍ର କା
ଏହା ଅଲଗା, ସେଠା ଅଲଗା, ଏହା ଏକ ଅଂଶ — ଏପରି ଆତ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ବୋଧ କେବଳ ଭ୍ରାନ୍ତିର ଫଳ। ଏପରି କଥାରେ କେଉଁଠି ସତ୍ୟ ରହିପାରିବ?
ଵହ୍ନେଶ୍ ଶିଖାଯା ଜାତେଯଂ ଶିଖେତି ମନସୋ ହି ଯା । ଚାପଲୋତ୍ଥା ଵିକଲ୍ପଶ୍ରୀର୍ ଵସ୍ତୁତସ୍ ସା ନ ସିଧ୍ଯତି
ଅଗ୍ନିରୁ ଆଗୁନିର ଶିଖା ଉଠିଲେ, ଏହାକୁ ଅଲଗା ଶିଖା ବୋଲି ମନେ କରାଯିବା ମନର ଚଞ୍ଚଳତାର ଫଳ। ପ୍ରକୃତରେ, ଏପରି ଭିନ୍ନତା ରହିନଥାଏ।
ଅସତ୍ଯୈଵ ଵିକଲ୍ପୋକ୍ତିସ୍ ସତ୍ଯଭାଵେନ କଲ୍ପ୍ଯତେ । ମୋହୋପହତଦୃଷ୍ଟିତ୍ଵାଦ୍ ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ଞାନଦୋଷଵତ୍
ଭିନ୍ନତାର କଥା ମିଥ୍ୟା, କିନ୍ତୁ ମୋହରେ ପଡ଼ି ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ; ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟି ଭ୍ରମରେ ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି।
ସର୍ଵସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵଗାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅନନ୍ତାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦାତ୍ । ନାନ୍ଯତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ସମ୍ଭଵତି ତଦ୍ ଉକ୍ତଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଏଵ ତତ୍
ସମସ୍ତ କଥାର ମୂଳ ହେଉଛି ସେଉଁଠି, ସେଉଁଠି ସବୁଠାରେ ଅଛି, ଅସୀମ ଓ ଅନନ୍ତ ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ । ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେଠି ମାନେ ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଛି ।
ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିନା ନେହ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵୋପପଦ୍ଯତେ । ସର୍ଵଂ ଚ ଖଲ୍ଵ୍ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯ୍ ଏଷୈଵ ପରମାର୍ଥତା
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ବିନା ଏଠାରେ କିଛି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି—ଏହିଠାରେ ଏହା ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ।
ଏଵମ୍ପ୍ରାଯଶ୍ ଚ ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ସିଦ୍ଧାନ୍ତସ୍ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରିଷ୍ଯାମସ୍ ସିଦ୍ଧାନ୍ତାର୍ଥୋକ୍ତିପଞ୍ଜରମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମର ନିଷ୍କର୍ଷ ଏହି ହେବ; ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି ଉପଦେଶର ମୂଳ ଅର୍ଥ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କହିବି ।
ଇହାଵିଦ୍ଯାଦିକାଃ କେଚିଦ୍ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ନେତରେ କ୍ରମାଃ । ଜ୍ଞାସ୍ଯସ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ ଅଶେଷାର୍ଥମ୍ ଏତଦ୍ ଅଜ୍ଞାନସଙ୍କ୍ଷଯେ
ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଆଦି ଯେଉଁଠି ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରମ ନାହିଁ । ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ଶେଷ ହେବ ।
ଅଵସ୍ତୁସଙ୍କ୍ଷଯେ ଵସ୍ତୁ ଯଥାଵସ୍ତୁ ପ୍ରସୀଦତି । ଯଥାଵଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦୃଶ୍ଯଂ ଜଗନ୍ ନୈଶତମଃକ୍ଷଯେ
ଯେତେବେଳେ ଅସତ୍ୟ ବିଲିନ ହୁଏ, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି ରାତିର ଅନ୍ଧାର ହଟିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଯଥାସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଇଦମ୍ ଅଖିଲମ୍ ଆତତଂ କୁଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତଦ୍ ଉପଶମେ ତଵ ରାମ ନିର୍ମଲାଭେ । ଅଵିତଥଵରଦର୍ଶନେ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଵିତଥମ୍ ଏଵ ନ ସଂଶଯୋ ଽତ୍ର କଶ୍ଚିତ୍
ହେ ରାମ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ତୁମ ଭ୍ରାନ୍ତି ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି; ଯେତେବେଳେ ତୁମ ମନ ଶାନ୍ତ ହେବ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟି ଉଦୟ ହେବ, ତୁମ ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯିବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କ୍ଷୀରୋଦକୁକ୍ଷିତୁଲ୍ଯାଭିଶ୍ ଶୀତଲାମଲଦୀପ୍ତିଭିଃ । ତଵୋକ୍ତିଭିର୍ ଵିଚିତ୍ରାଭିର୍ ଗମ୍ଭୀରାଭିର୍ ଇହାଭିତଃ
ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଗଭୀର କଥାମାନେ, ଶୀତଳ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରର ପାଣି ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୋତେ ଘେରି ରହିଛି।
କ୍ଷଣମ୍ ଆନ୍ଧ୍ଯମ୍ ଇଵାପ୍ନୋମି କ୍ଷଣଂ ଯାମି ପ୍ରକାଶତାମ୍ । ଶାନ୍ତାତପବଲଃ ପ୍ରାଵୃଡ୍ଲୋଲାଭ୍ର ଇଵ ଵାସରଃ
କେବେ କେବେ ମୁଁ ଅନ୍ଧାରରେ ପଡ଼ିଯାଏ, କେବେ କେବେ ଆଲୋକରେ ଆସେ—ଯେପରି ବର୍ଷା ଋତୁର ଶୀତଳ ମେଘ ଦ୍ୱାରା ଦିନର ତାପ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଅନନ୍ତସ୍ଯାପ୍ରମେଯସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯୈକସ୍ଯ ଭାସ୍ଵତଃ । ଅନସ୍ତମିତସାରସ୍ଯ କଲନା କଥମ୍ ଆଗତା
ଅସୀମ, ଅପରିମାପ୍ୟ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ କେବେ ମ୍ଲାନ ନହେଉଥିବା ତତ୍ତ୍ୱରେ କିପରି ସୀମାବଦ୍ଧତା ଆସିଗଲା?
ଯଥାଭୂତାର୍ଥଵାକ୍ଯାର୍ଥାସ୍ ସର୍ଵା ଏଵ ମମୋକ୍ତଯଃ । ନାସମର୍ଥଵିରୂପାର୍ଥାଃ ପୂର୍ଵାପରଵିରୋଧଦାଃ
ମୋର ସମସ୍ତ କଥାଗୁଡ଼ିକ ସତ୍ୟ ଯଥାର୍ଥକୁ ବ୍ୟକ୍ତ କରେ; ସେଗୁଡ଼ିକ ନ ଅଶକ୍ତ, ନ ଭ୍ରାନ୍ତ, ନ ଆପସରେ ବିରୋଧୀ।
ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟୌ ପ୍ରସନ୍ନାଯାଂ ପ୍ରବୋଧେ ପ୍ରତତୋଦଯେ । ଯଥାଵଜ୍ ଜ୍ଞାସ୍ଯସି ସ୍ଵସ୍ଥୋ ମଦ୍ଵାଗ୍ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଇମାମ୍ ଅଲମ୍
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ଜାଗୃତି ଧୀରେ ଧୀରେ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜ ଶାନ୍ତିରେ ମୋର ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିପାରିବ।
ଉପଦେଶ୍ଯୋପଦେଶାର୍ଥଂ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥପ୍ରତିପତ୍ତଯେ । ଶବ୍ଦାର୍ଥଵାକ୍ଯରଚନା ଭ୍ରମାଯେଯଂ କ୍ଷଣଂ ତଵ
ଏହି ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ ଓ ବାକ୍ୟର ଗଠନ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ତୁମ ପାଇଁ ଭ୍ରମ; ଏହା ଉପଦେଶ ଦେବା ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
ଯଦାଧୁନା ଜ୍ଞାସ୍ଯସି ତତ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତନିର୍ମଲମ୍ । ଵାଚ୍ଯଵାଚକଶବ୍ଦାର୍ଥଭେଦଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯସି ଵୈ ତଦା
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ସତ୍ୟ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର ଉହାକୁ ଜାଣିପାରିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ଶବ୍ଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ, କିମ୍ବା କହାଯାଉଥିବା କଥା ଓ ତାହାର ଅର୍ଥର ଭିନ୍ନତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁଭବ କରିପାରିବ।
ଭେଦକୃଦ୍ ଵାକ୍ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ଽଯମ୍ ଉପଦେଶ୍ଯେଷୁ କଲ୍ପିତଃ । ସ ଚାଜ୍ଞେଷ୍ଵ୍ ଏଵ ନ ଜ୍ଞେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ ପାରମାର୍ଥିକଃ
ଏହି ଭିନ୍ନତା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବାକ୍ର ଖେଳ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଉପଜିତ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପାଇଁ ଏହା ସତ୍ୟରେ ନାହିଁ, ଏହା କେବଳ ଅଜ୍ଞମାନେ ପାଇଁ ଅଛି।
କଲନାମଲମ୍ ଈହାଦି କିଞ୍ଚିନ୍ ନାତ୍ମନି ଵିଦ୍ଯତେ । ନୀରାଗଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ତଦ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଗଣନା, ଆଶା ଓ ଚେଷ୍ଟା ଆତ୍ମାରେ କେବେ ନାହିଁ; ନିର୍ଲିପ୍ତ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଶୂନ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଅବସ୍ଥିତ।
ଏତଦ୍ ଵିଚିତ୍ରରୂପାଭିର୍ ଉକ୍ତିଭିର୍ ବହୁଶଃ ପୁନଃ । ଵିସ୍ତାରେଣୈଵ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ତାଵସରେ ଽନଘ
ଏହି କଥାକୁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପମା ଦ୍ୱାରା ପୁନିପୁନି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଶେଷ ଶିକ୍ଷାର ସମୟରେ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ କହିବା ଉଚିତ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ଵାକ୍ପ୍ରପଞ୍ଚଂ ଵିନା ତ୍ଵ୍ ଏତଦ୍ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଅତୁଲଂ ତମଃ । ଭେତ୍ତୁମ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଉଦିତଂ ଯତ୍ନଂ କର୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେ
ବାକ୍ୟ ଛଡ଼ି ଏହି ଅପୂର୍ବ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିବା ନୁହେଁ; କେହି କେହିଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ବିନା ବାକ୍ୟର, ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।