ଚିତ୍ତମାତ୍ରମଯୀ ଶୂନ୍ଯା ଵ୍ଯୋମମାତ୍ରଶରୀରିକା । ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରନଗରୀ ଭ୍ରାନ୍ତିମାତ୍ରାତ୍ମିକାସତୀ
ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରୁ ଗଠିତ, ଖାଲି, ଏବଂ ଆକାଶ ହିଁ ଏହାର ଦେହ; ଏହା କେବଳ କଳ୍ପନାର ଏକ ସହର, ଭ୍ରମ ଏବଂ ଅସତ୍ୟରେ ଏହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ।
ଇହ କାଶ୍ଚିନ୍ ମହାମୋହା ଭୂତାନାଂ ଜାତଯସ୍ ସ୍ଥିତାଃ । କାଶ୍ଚିଦ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତଜ୍ଞାନାଃ କାଶ୍ଚିନ୍ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଖଲନ୍ତି ହି
ଏଠାରେ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଜନ୍ମମାନେ ଭାରି ମୋହରେ ଅଛନ୍ତି, କିଛି ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ କିଛି ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଭୁଵି ସମ୍ବୁଧ୍ଯମାନାନାଂ ଯାନ୍ତୀନାମ୍ ଉପଦେଶ୍ଯତାମ୍ । ସର୍ଵାସାଂ ଭୂତଜାତୀନାଂ ଯା ଏତା ନରଜାତଯଃ
ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଯେଉଁ ମାନବଜନ୍ମମାନେ ଜାଗୃତି ପାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପଦେଶ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ବହ୍ଵାଧଯୋ ଦୁଃଖମଯ୍ଯସ୍ ତା ହି ଦ୍ଵେଷଭଯାତୁରାଃ । ତାସାଂ ମଧ୍ଯାତ୍ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାଵଦ୍ ରାଜସସାତ୍ତ୍ଵିକୀମ୍
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱେଷ ଓ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରଜସ ଓ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ମିଶିଥିବା ଏକ ଦୁଃଖ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଏବେ କହିବି।
ଯତ୍ ତଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅମୃତଂ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଵ୍ଯାପି ନିରାମଯମ୍ । ଚିଦାଭାସମ୍ ଅନନ୍ତାଖ୍ଯମ୍ ଅନାଦି ଵିଗତଭ୍ରମମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଅମୃତ ଓ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ଦୁଃଖ ରହିତ, ଚେତନାର ଆଭା ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ, ଅନନ୍ତ ନାମରେ ଅଜନ୍ମା ଓ ଭ୍ରମ ରହିତ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି—
ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଵପୁଷସ୍ ତସ୍ଯ ସ୍ପନ୍ଦସତ୍ତୈକଦେଶତଃ । ଘନତାମ୍ ଏତି ସୋମ୍ଯେ ଽବ୍ଧୌ ଚଲତ୍ଵାଚ୍ ଚକ୍ରତାମ୍ ଇଵ
ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ମଳ, ତାହାର ଏକ ଅଂଶ ଯେତେବେଳେ ଚଳନ ଆସେ, ସେଠାରେ ଘନତା ଆସିଯାଏ, ଯେପରି ଶାନ୍ତ ସମୁଦ୍ରରେ ଲହରି ଆସିଲେ ଗୋଲାକାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ହୁଏ।
ଅନନ୍ତସ୍ଯାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଏକଦେଶଃ କ ଉଚ୍ଯତେ । କଥଂ ଵିକାରିତା ଵା ସ୍ଯାତ୍ କଥଂ ଚାଵଯଵିକ୍ରମଃ
ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ଅଂଶ କିଏ କହିପାରିବ? ସେଠାରେ କିପରି ପରିବର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ଅଂଶ ଅଂଶର କ୍ରମ ହୋଇପାରିବ?
ତେନ ଜାତଂ ତତୋ ଜାତମ୍ ଇତୀଯଂ ରଚନା ଗିରାମ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରସଂଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ନ ରାମ ପରମାର୍ଥତଃ
ଏହିପରି, 'ଏହା ତାହାରୁ ଜନ୍ମିଛି, ତାହା ଏହାରୁ ହୋଇଛି' ବୋଲି ଯେଉଁ କଥାମାନେ କୁହାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ କେବଳ ଆଲୋଚନା କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରଚଳନା ପାଇଁ ରଖାଯାଇଛି, ରାମ, ପରମ ସତ୍ୟରେ ଏମିତି କିଛି ନୁହେଁ।
ଵିକାରିତାଵଯଵିତାଦିଙ୍ମତ୍ତାଦେଶିତାଦଯଃ । କ୍ରମା ନ ସମ୍ଭଵନ୍ତୀଶେ ଦୃଶ୍ଯମାନୋଦଯା ଅପି
ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଗଠନ, କ୍ରମ ଓ ଏହାପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାରଣାମାନେ ଦେଖାଯିବାକୁ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡିକ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତରେ ଅଛିନାହିଁ।
ତଂ ଵିନା କଲ୍ପନୈଵାନ୍ଯା ନାସ୍ତି ନାପି ଭଵିଷ୍ଯତି । କୁତସ୍ତ୍ଯୌ କ୍ରମଶବ୍ଦାର୍ଥାଵ୍ ଉକ୍ତଯୋ ଵ୍ଯଵହାରଜାଃ
ସେଠାରୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ସବୁ କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର; ଏହା ନ ଅଛି, ନ ଆସିବ। ତେଣୁ 'କ୍ରମ' ପରି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କେବଳ ଚଳିତ ଚର୍ଚ୍ଚା ପାଇଁ ଅଛି।
ଯେହା ଯା କଲ୍ପନା ଯୋ ଽର୍ଥୋ ଯଶ୍ ଶବ୍ଦୋ ଯୋ ଽଙ୍ଗିନାଂ ଗଣଃ । ତଜ୍ଜତ୍ଵାତ୍ ତନ୍ମଯତ୍ଵାଚ୍ ଚ ତତ୍ ତତ୍ ତନ୍ମଯମ୍ ଇଷ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ କଳ୍ପନା, ବସ୍ତୁ, ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଗୁଣମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଓ ସେଥିରେ ଭରିଆଯାଇଥିବାରୁ, ସେମାନେ ସେଇ ତାହା ଭାବିଯାନ୍ତି।
ତଜ୍ଜସ୍ ସ ଏଵ ଭଵତି ଵହ୍ନେର୍ ଵହ୍ନିର୍ ଇଵୋତ୍ଥିତଃ । ଜନ୍ଯୋ ଽଯଂ ଜନକଶ୍ ଚାଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୌ ଭେଦକଲ୍ପନା
ଯେଉଁଠାରୁ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠିଏ ସେ ଅନ୍ୟଟି ହୁଏ, ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ଅଗ୍ନି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । 'ଉତ୍ପାଦକ' ଓ 'ଉତ୍ପାଦିତ' ବୋଲି ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଭାବନା, ସେଗୁଡ଼ିକ କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର ।
ଅଯମ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଇତୀଯଂ ଯା ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଃ । ଆଧିକ୍ଯଂ ତତ୍ କ୍ରିଯାଶକ୍ତୌ ଜନ୍ଯଂ ଜନକମ୍ ଏଵ ତତ୍
‘ଏହା ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି’ ବୋଲି ଯେଉଁ ଭାବନା, ସେଇ ଜଗତର ଚଳାଚଳ ଶକ୍ତିର ଅଧିକ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଏଠାରେ ଦେଖିବାକୁ, ଉତ୍ପାଦିତ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପାଦକ ବସ୍ତୁ ହିଁ ଅଟୁଟ ।
ଇଦମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇଦଂ ଚାନ୍ଯଦ୍ ଇତି ଶବ୍ଦାର୍ଥଵିଭ୍ରମଃ । ଉକ୍ତାଵ୍ ଏଵ ନ ଦେଵୋ ଽସ୍ତି ପ୍ରମିତେ ଭିନ୍ନତା ଯତଃ
‘ଏହା ଅଲଗା, ସେହିଏ ଅଲଗା’ ବୋଲି ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ଭ୍ରମ କେବଳ କଥାରେ ଅଛି; ପ୍ରକୃତରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, କାରଣ ଦେବତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାତ୍ମ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି ।
ତଜ୍ଜଯୈଵ ମନଶ୍ଶକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵତସ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଦୃଢଭାଵନଯା ତସ୍ଯା ଇଷ୍ଟୋ ଽର୍ଥଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ସେଇ ମନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜସ୍ୱତାର ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ରହିଲେ, ଚାହିଦା ଥିବା ଜିନିଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ।
ଅଗ୍ନେଶ୍ ଶିଖାଯା ଏକସ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯା ଜନିକେତି ଯା । ଉକ୍ତିଵୈଚିତ୍ର୍ଯମ୍ ଏଵୈତନ୍ ନୋକ୍ତ୍ଯର୍ଥେ ଽତ୍ରାସ୍ତି ସତ୍ଯତା
ଏକ ଅଗ୍ନିଶିଖାରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଛି ବୋଲି କୁହାଯିବା କଥାଟି ମାତ୍ର କଥାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରେ; ଏହିପରି କଥାରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟତା ନାହିଁ।
ନ ଜନ୍ଯଜନକାଦ୍ଯାସ୍ ତାସ୍ ସମ୍ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଯଃ ପରେ । ଏକମ୍ ଏଵ ତ୍ଵ୍ ଅନନ୍ତଂ ଯତ୍ କିଂ କଥଂ ତଜ୍ ଜନିଷ୍ଯତେ
ଉତ୍ପାଦକ ଓ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯିବା କଥାଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମତତ୍ତ୍ୱ ପାଇଁ ଲାଗୁ ହୁଏନି; ଯେଉଁଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଅସୀମ ଅଛି, ସେଠାରେ କେମିତି କିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ?
ଉକ୍ତେର୍ ଏଷ ସ୍ଵଭାଵୋ ଯଦ୍ ଉକ୍ତୈଵୋକ୍ତିର୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ପ୍ରତିଯୋଗିଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦସଙ୍ଖ୍ଯାଦ୍ଯର୍ଥେନ ଯୁଜ୍ଯତେ
କଥାର ଏହି ଗୁଣ ଯେ, କଥା କେବଳ କଥା ହିଁ; ଏହା ସଠିକ୍ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ସଂଖ୍ୟା କିମ୍ବା ବିପରୀତତା ପରି ଭିନ୍ନତା ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଊର୍ମିଜାଲମ୍ ଇଵାମ୍ଭୋଧୌ ପରେ ଯଃ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ଶବ୍ଦାର୍ଥକଲନାକାରସ୍ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ
ଯେପରି ଦୁଧାରେ ତରଙ୍ଗମାଳା ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ପରମେଶ୍ୱରରେ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ମାନନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମ ଚିଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନମ୍ ଅଵସ୍ତୁ ଚ । ବ୍ରହ୍ମାର୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମ ଶବ୍ଦଶ୍ ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଦିଗ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଧାତଵଃ
ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଚେତନା, ବ୍ରହ୍ମ ମନ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ; ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଯାହାକୁ ଅସତ୍ ବୋଲାଯାଏ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ବସ୍ତୁ, ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଶବ୍ଦ, ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ଦିଗ, ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱ।
ଅଯମ୍ ଅନ୍ଯୋ ଽଯମ୍ ଅନ୍ଯୋ ଽଯଂ ଭାଗ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଆତ୍ମନୋଃ । ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନଵିକଲ୍ପୋକ୍ତୌ ଵାଚି ସତ୍ଯାର୍ଥତାତ୍ର କା
ଏହା ଅଲଗା, ସେଠା ଅଲଗା, ଏହା ଏକ ଅଂଶ — ଏପରି ଆତ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ବୋଧ କେବଳ ଭ୍ରାନ୍ତିର ଫଳ। ଏପରି କଥାରେ କେଉଁଠି ସତ୍ୟ ରହିପାରିବ?
ଵହ୍ନେଶ୍ ଶିଖାଯା ଜାତେଯଂ ଶିଖେତି ମନସୋ ହି ଯା । ଚାପଲୋତ୍ଥା ଵିକଲ୍ପଶ୍ରୀର୍ ଵସ୍ତୁତସ୍ ସା ନ ସିଧ୍ଯତି
ଅଗ୍ନିରୁ ଆଗୁନିର ଶିଖା ଉଠିଲେ, ଏହାକୁ ଅଲଗା ଶିଖା ବୋଲି ମନେ କରାଯିବା ମନର ଚଞ୍ଚଳତାର ଫଳ। ପ୍ରକୃତରେ, ଏପରି ଭିନ୍ନତା ରହିନଥାଏ।
ଅସତ୍ଯୈଵ ଵିକଲ୍ପୋକ୍ତିସ୍ ସତ୍ଯଭାଵେନ କଲ୍ପ୍ଯତେ । ମୋହୋପହତଦୃଷ୍ଟିତ୍ଵାଦ୍ ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ଞାନଦୋଷଵତ୍
ଭିନ୍ନତାର କଥା ମିଥ୍ୟା, କିନ୍ତୁ ମୋହରେ ପଡ଼ି ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ; ଯେପରି ଦୃଷ୍ଟି ଭ୍ରମରେ ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି।
ସର୍ଵସ୍ମାତ୍ ସର୍ଵଗାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଅନନ୍ତାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦାତ୍ । ନାନ୍ଯତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ ସମ୍ଭଵତି ତଦ୍ ଉକ୍ତଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଏଵ ତତ୍
ସମସ୍ତ କଥାର ମୂଳ ହେଉଛି ସେଉଁଠି, ସେଉଁଠି ସବୁଠାରେ ଅଛି, ଅସୀମ ଓ ଅନନ୍ତ ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ କୁହାଯାଏ । ଏହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; ଯାହା କୁହାଯାଏ, ସେଠି ମାନେ ସେଇ ବ୍ରହ୍ମ ଅଟୁଟ ଅଛି ।
ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିନା ନେହ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵୋପପଦ୍ଯତେ । ସର୍ଵଂ ଚ ଖଲ୍ଵ୍ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯ୍ ଏଷୈଵ ପରମାର୍ଥତା
ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ବିନା ଏଠାରେ କିଛି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ ହେଉଛି—ଏହିଠାରେ ଏହା ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ।
ଏଵମ୍ପ୍ରାଯଶ୍ ଚ ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ସିଦ୍ଧାନ୍ତସ୍ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅତ୍ରୈଵୋଦାହରିଷ୍ଯାମସ୍ ସିଦ୍ଧାନ୍ତାର୍ଥୋକ୍ତିପଞ୍ଜରମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମର ନିଷ୍କର୍ଷ ଏହି ହେବ; ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି ଉପଦେଶର ମୂଳ ଅର୍ଥ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ କହିବି ।
ଇହାଵିଦ୍ଯାଦିକାଃ କେଚିଦ୍ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ନେତରେ କ୍ରମାଃ । ଜ୍ଞାସ୍ଯସ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ ଅଶେଷାର୍ଥମ୍ ଏତଦ୍ ଅଜ୍ଞାନସଙ୍କ୍ଷଯେ
ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଆଦି ଯେଉଁଠି ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ସେମାନେ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କୌଣସି କ୍ରମ ନାହିଁ । ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତ ଅର୍ଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରିବ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ଶେଷ ହେବ ।
ଅଵସ୍ତୁସଙ୍କ୍ଷଯେ ଵସ୍ତୁ ଯଥାଵସ୍ତୁ ପ୍ରସୀଦତି । ଯଥାଵଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦୃଶ୍ଯଂ ଜଗନ୍ ନୈଶତମଃକ୍ଷଯେ
ଯେତେବେଳେ ଅସତ୍ୟ ବିଲିନ ହୁଏ, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି ରାତିର ଅନ୍ଧାର ହଟିଗଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଯଥାସ୍ଥିତିରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଇଦମ୍ ଅଖିଲମ୍ ଆତତଂ କୁଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତଦ୍ ଉପଶମେ ତଵ ରାମ ନିର୍ମଲାଭେ । ଅଵିତଥଵରଦର୍ଶନେ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଵିତଥମ୍ ଏଵ ନ ସଂଶଯୋ ଽତ୍ର କଶ୍ଚିତ୍
ହେ ରାମ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ତୁମ ଭ୍ରାନ୍ତି ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି; ଯେତେବେଳେ ତୁମ ମନ ଶାନ୍ତ ହେବ ଏବଂ ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟି ଉଦୟ ହେବ, ତୁମ ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯିବ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
କ୍ଷୀରୋଦକୁକ୍ଷିତୁଲ୍ଯାଭିଶ୍ ଶୀତଲାମଲଦୀପ୍ତିଭିଃ । ତଵୋକ୍ତିଭିର୍ ଵିଚିତ୍ରାଭିର୍ ଗମ୍ଭୀରାଭିର୍ ଇହାଭିତଃ
ତୁମ ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଗଭୀର କଥାମାନେ, ଶୀତଳ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦୁଧ ସମୁଦ୍ରର ପାଣି ପରି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୋତେ ଘେରି ରହିଛି।