ପୁରୋଗତୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନଵାପ୍ତରୂପୈସ୍ ତରଙ୍ଗିଣୀତୁଙ୍ଗତରଙ୍ଗକଲ୍ପୈଃ । କ୍ରିଯାଫଲୈର୍ ଦୈଵଵଶାଦ୍ ଉପେତୈର୍ ଵିଡମ୍ବ୍ଯତେ ଭିନ୍ନରୁଚିର୍ ହି ଲୋକଃ
ଏହି କାମକାର୍ଯ୍ୟର ଫଳଗୁଡ଼ିକ, ଯେଉଁମାନେ ତରଙ୍ଗିତ ନଦୀର ତରଙ୍ଗ ପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓ କେବେ କେବେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରି ଆସେ; ଏହିପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୁଚିର ଲୋକ ସଂସାର ମଜାକର ଶିକାର ହୁଏ।
ଇମାନ୍ଯ୍ ଅମୂନୀତି ଵିଭାଵିତାନି କାର୍ଯାଣ୍ଯ୍ ଅପର୍ଯନ୍ତମନୋରମାଣି । ଜନସ୍ଯ ଜାଯାଜନରଞ୍ଜନେନ ଜଟାଜରାନ୍ତଂ ଜରଯନ୍ତି ଚେତଃ
ଏହି ଓ ସେହି କାମଗୁଡ଼ିକୁ ଅନନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ବୋଲି ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜନମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଆନନ୍ଦ ଓ ବେଦନା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ମନକୁ ଖରାପ କରିଦିଏ, ଶେଷରେ ବୟସ ଆସି ଏହାକୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ କରିଦିଏ।
ପର୍ଣାନି ଶୀର୍ଣାନି ଯଥା ତରୂଣାଂ ସମେତ୍ଯ ଜନ୍ମାଶୁ ଲଯଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି । ତଥୈଵ ଲୋକାସ୍ ସ୍ଵଵିଵେକହୀନାସ୍ ସମେତ୍ଯ ଗଚ୍ଛନ୍ତି କୁତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅହୋଭିଃ
ଯେପରି ଗଛର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏକଠା ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ଝରିଯାଏ, ସେପରି ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିହୀନ, ସେମାନେ ମିଶି ଅଳ୍ପ ଦିନ ପରେ କେଉଁଠୁ କେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି, କିଏ ଜାଣେ।
ଇତସ୍ ତତୋ ଦୂରତରଂ ଵିହୃତ୍ଯ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଗେହଂ ଦିଵସାଵସାନେ । ଵିଵେକିଲୋକାଶ୍ରଯିସାଧୁକର୍ମରିକ୍ତେ ଽହ୍ନି ଯାତେ କ ଉପୈତି ନିଦ୍ରାମ୍
ଏଠାଠୁ ସେଠା ଦୂରେ ଦୂରେ ଘୁଞ୍ଚି ଦିନ ଶେଷରେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ଯଦି ଦିନଟି ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ଭଲ କାମର ଅଭାବରେ କଟିଯାଏ, ତେବେ କିଏ ସେଇ ଦିନ ଶେଷରେ ଶାନ୍ତିର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିପାରିବ?
ଵିଦ୍ରାଵିତେ ଶତ୍ରୁଜନେ ସମସ୍ତେ ସମାଗତାଯାମ୍ ଅଭିତଶ୍ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାମ୍ । ସେଵ୍ଯନ୍ତ ଏତାନି ସୁଖାନି ଯାଵତ୍ ତାଵତ୍ ସମାଯାତି କୁତୋ ଽପି ମୃତ୍ଯୁଃ
ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦୂରେଇଯିବା ପରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଏକଠା ହେବା ସମୟରେ, ଲୋକେ ଏହି ସମସ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି—କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁ କେଉଁଠୁ ଆସିଯିବ ତାହା ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ।
କୁତୋ ଽପି ସଂଵର୍ଧିତତୁଚ୍ଛରୂପୈର୍ ଭାଵୈର୍ ଅମୀଭିଃ କ୍ଷଣଦୃଷ୍ଟନଷ୍ଟୈଃ । ଵିଲୋଭ୍ଯମାନା ଜନତା ଜଗତ୍ଯାଂ ନ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଉପାଯାତମ୍ ଅହୋ ନ ଯାତମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଲୋକେ ଅନେକ ଅସାର ଏବଂ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବନାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି କେଉଁଠୁ ଆସି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହରାଯାଏ; ସେମାନେ ଜାଣିନଥାନ୍ତି ଯେ ଯାହା ଆସିଛି, ସେଠାରେ କିଛି ଲାଭ ହେଲା କି ନାହିଁ।
ଯିଯାସୁଭିଃ କାଲମୁଖଂ କ୍ରିଯନ୍ତେ ଜନୈଡକୈସ୍ ତେ ହତକର୍ମବନ୍ଧାଃ । ଯେ ପୀନତାମ୍ ଏଵ ବଲାଦ୍ ଉପେତ୍ଯ ଶରୀରବନ୍ଧେ ନନୁ ତେ ଭଵନ୍ତି
ଯେମାନେ ସମୟର ଜଞ୍ଜାଳରୁ ପଳାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖଦ ମନ୍ଦ କର୍ମରେ ବନ୍ଧି ଥାନ୍ତି; ଶରୀରରେ ଶକ୍ତି ବଳେ ଆଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଏହି ଦେହରେ ଏଠିକି ଅଟକି ରହିଯାନ୍ତି।
ଅଜସ୍ରମ୍ ଆଗଚ୍ଛତି ସତ୍ଵରେଯମ୍ ଅନାରତଂ ଗଚ୍ଛତି ସତ୍ଵରୈଵ । କୁତୋ ଽପି ଲୋଲା ଜନତା ଜଗତ୍ଯାଂ ତରଙ୍ଗମାଲା କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରେଵ
ଏହି ସଂସାରର ଲୋକମାନେ ଅବିରତ ଏବଂ ତ୍ୱରିତ ଭାବରେ ଆସନ୍ତି ଓ ଯାଆନ୍ତି, ଏମିତି ଏକ ତରଙ୍ଗ ମାଳା ପରି, ଯାହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ।
ପ୍ରାଣାପହାରୈକପରା ନରାଣାମ୍ ମନୋ ମନୋହାରିତଯା ହରନ୍ତି । ରକ୍ତଚ୍ଛଦାଷ୍ ଷଟ୍ପଦଚଞ୍ଚଲାକ୍ଷ୍ଯୋ ଵିଷଦ୍ରୁମା ଲୋଲଲତାସ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ ଚ
ଯାହାକି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ—ଯେପରି ମନ, ଯାହା ଆନନ୍ଦକୁ ଚୁରି କରେ; ରକ୍ତ ମାଳା ପରି ଫୁଲରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ନାରୀମାନେ; ବିଷ ଗଛର ଲତାମାନେ—ଏମାନେ ସବୁ ହାନି କରନ୍ତି।
ଇତୋ ଽନ୍ଯତଶ୍ ଚୋପଗତା ମୁଧୈଵ ସମାନସଙ୍କେତନିବଦ୍ଧଭାଵା । ଯାତ୍ରାସମାସଙ୍ଗସମା ନରାଣାଂ କଲତ୍ରମିତ୍ରଵ୍ଯଵହାରମାଯା
ଏଠାରୁ ସେଠାରୁ ଆସିଥିବା, ସମାନ ଭାବରେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିବା, ସମ୍ପର୍କର ବନ୍ଧନ—ଭାଉଣୀ, ବନ୍ଧୁ, ବ୍ୟବସାୟ—ଏସବୁ ଅସାର ଏବଂ ମାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ଏକ ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତି।
ପ୍ରଦୀପକାନ୍ତିଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଭୁକ୍ତଭୂରିଦଶାସ୍ଵ୍ ଅତିସ୍ନେହନିବନ୍ଧନୀଷୁ । ସଂସାରମାଯାସୁ ଚଲାଚଲାସୁ ନ ଜ୍ଞାଯତେ ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅତାତ୍ତ୍ଵିକୀଷୁ
ଯେପରି ଦୀପର ଆଲୋକ ଚଳିଥିବା କିମ୍ବା ନିଶ୍ଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ, ଅତି ଆସକ୍ତି ସହିତ ଖାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟର ଅବସ୍ଥାରେ, ତଥା ଏହି ଭବଜଗତର ଚଳିଥିବା ଓ ନିଶ୍ଚଳ ମାୟାରେ ମଧ୍ୟ, ତଥ୍ୟ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହି ମାୟା ଏକ ଅସଲ ନୁହେଁ।
ସଂସାରସଂରମ୍ଭକୁଚକ୍ରିକେଯମ୍ ପ୍ରାଵୃଟ୍ପଯୋବୁଦ୍ବୁଦଭଙ୍ଗୁରାପି । ଅସାଵଧାନସ୍ଯ ଜନସ୍ଯ ବୁଦ୍ଧୌ ଚିରସ୍ଥିରପ୍ରତ୍ଯଯମ୍ ଆତନୋତି
ଏହି ଭବସାଗରର ଉତ୍ତାଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣି, ବର୍ଷାର ଜଳବୁଦ୍ବୁଦ ପରି ଅତି ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅସାବଧାନ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଭ୍ରମ ଦେଇ ଦିଏ।
ଶୋଭୋଜ୍ଜ୍ଵଲା ଦୈନ୍ଯଵଶାଦ୍ ଵିନଷ୍ଟା ଗୁଣାସ୍ ସ୍ଥିତାସ୍ ସମ୍ପ୍ରତି ଜର୍ଜରତ୍ଵେ । ଆଶ୍ଵାସନା ଦୂରତରଂ ପ୍ରଯାତା ଜନସ୍ଯ ହେମନ୍ତ ଇଵାବ୍ଜିନୀଷୁ
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଓ ଶ୍ରୀ ଦୁଃଖରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି; ଗୁଣଗୁଡିକ ଏବେ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି; ସାନ୍ତ୍ୱନା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୂରେ ଛାଡି ଚାଲିଯାଇଛି, ଯେପରି ଶୀତ ଋତୁରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଦୂରେ ହୋଇଯାଏ।
ପୁନଃ ପୁନର୍ ଦୈଵଵଶାଦ୍ ଉପେତ୍ଯ ସ୍ଵଦେହଭାରେଣ କୃତାପକାରଃ । ଵିଲୂଯତେ ଯତ୍ର ତରୁଃ କୁଠାରୈର୍ ଆଶ୍ଵାସନେ ତତ୍ର ହି କଃ ପ୍ରସଙ୍ଗଃ
ପୁନି ପୁନି ଭାଗ୍ୟର ଚାପରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ କ୍ଷତି ହୋଇଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଗଛକୁ ବାଁକୁ ଦେଇ ଦେଇ ଭାଙ୍ଗାଯାଏ, ସେଠି ସାନ୍ତ୍ୱନା କେଉଁଠି ରହିପାରିବ?
ମନୋରମସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅତିଦୋଷଵୃତ୍ତେର୍ ଅନ୍ତର୍ ଵିଘାତାଯ ସମୁତ୍ଥିତସ୍ଯ । ଵିଷଦ୍ରୁମସ୍ଯେଵ ଜନସ୍ଯ ସଙ୍ଗାଦ୍ ଆସାଦ୍ଯତେ ସମ୍ପ୍ରତି ମୂର୍ଛନୈଵ
ମନୋରମ ଲୋକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଅତି ଦୁଷ୍ଟ ଗୁଣ ଭିତରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଅସ୍ଥିରତା ଉପଜିଯାଏ; ଯେପରି ବିଷ ଗଛ ସହ ସଂଗ ହେଲେ ଲୋକ ଅଚେତନ ହୋଇଯାଏ।
କାସ୍ ତା ଦୃଶୋ ଯାସୁ ନ ସନ୍ତି ଦୋଷାଃ କାସ୍ ତା ଦିଶୋ ଯାସୁ ନ ଦୁଃଖଦାହଃ । କାସ୍ ତାଃ ପ୍ରଜା ଯାସୁ ନ ଭଙ୍ଗୁରତ୍ଵଂ କାସ୍ ତାଃ କ୍ରିଯା ଯାସୁ ନ ନାମ ମାଯା
କେଉଁଠି ଏମିତି ଆକୃତି ଅଛି ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟି ନାହିଁ? କେଉଁ ଦିଗ ଅଛି ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖର ଜ୍ୱାଳା ନାହିଁ? କେଉଁ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁଠି ଭଙ୍ଗୁରତା ନାହିଁ? କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି ଯେଉଁଠି ମାୟା ନାହିଁ?
କଲ୍ପାଭିଧାନକ୍ଷଣଜୀଵିନୋ ଽପି କଲ୍ପୌଘସଙ୍ଖ୍ଯାକଲନେ ଵିରିଞ୍ଚାଃ । ଅତଃ କଲାଶାଲିନି କାଲଜାଲେ ଲଘୁତ୍ଵଦୀର୍ଘତ୍ଵଧିଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯାଃ
ଏଠି ଯେଉଁମାନେ 'ବ୍ରହ୍ମା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ସେମାନଙ୍କର ଜୀବନ କେବଳ ଏକ କଳ୍ପର ଅନ୍ତରାଳ ମାତ୍ର, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ କଳ୍ପର ଗଣନା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିପରି କଳାରେ ଭରିଥିବା କାଳର ଜାଲରେ, ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ ଭାବନା ସବୁ ଅସତ୍ୟ।
ସର୍ଵତ୍ର ପାଷାଣମଯା ମହୀଧ୍ରା ମୃଦା ମହୀ ଦାରୁଭିର୍ ଏଵ ଵୃକ୍ଷାଃ । ମାଂସୈର୍ ଜନାଃ ପୌରୁଷବଦ୍ଧଭାଵା ନାପୂର୍ଵମ୍ ଅସ୍ତୀହ ଵିକାରହୀନମ୍
ସମସ୍ତଠାରେ ପାହାଡ଼ ପଥରର, ମାଟି ମାଟିର, ଗଛ କେବଳ କାଠର, ଲୋକମାନେ ମାଂସର ତିଆରି, ପୁରୁଷତ୍ୱରେ ବନ୍ଧା। ଏଠି କିଛି ନୂତନ ନାହିଁ, କିଛି ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ନାହିଁ।
ଆଲୋକ୍ଯତେ ଚେତନଯାନୁଵିଦ୍ଧଃ ପଯୋନିବଦ୍ଧୋ ଽଣୁଚଯୋ ନଭସ୍ସ୍ଥଃ । ପୃଥଗ୍ଵିଭାଗେନ ପଦାର୍ଥଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଏତଜ୍ ଜଗନ୍ ନେତରଦ୍ ଅସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍
ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଚେତନାରେ ଭରିଥିବା, ଜଳରେ ବନ୍ଧା ଏକ ଗଠନ, ଆକାଶରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଗ ଓ ବସ୍ତୁର ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ହେଉଛି ସଂସାର; ଏଠି ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
ଚମତ୍କୃତିଶ୍ ଚେହ ମନସ୍ଵିଲୋକେ ଚେତଶ୍ଚମତ୍କାରକରୀ ନରାଣାମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନେ ଽପି ସାଧୋ ଵିଷଯଂ କଦାଚିତ୍ କେଷାଞ୍ଚିଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏତି ନ ଚିତ୍ରରୂପା
ଏଠି ମନର ସଂସାରରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି; ଲୋକମାନଙ୍କର ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ହେ ସାଧୁ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଉପରେ ଏହି ଚମତ୍କାର ଆସେ ନାହିଁ।
ଅଦ୍ଯାପଯାତେ ତ୍ଵ୍ ଅପି କଲ୍ପନାଯା ଆକାଶଵଲ୍ଲୀଫଲଵନ୍ମହତ୍ତ୍ଵେ । ଉଦେତି ନୋ ଽଲୋଭଲଵାହତାନାମ୍ ଉଦାରଵୃତ୍ତାନ୍ତମଯୀ କଥୈଵ
ଏଯାଁ ଆଜି ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଲୋଭର ଏକ ଛାୟାରେ ମଧ୍ୟ ଭାସିଯାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାହାଣୀ ଉପଜେ ନାହିଁ—ଯେପରି ଆକାଶର ଲତାରେ କେବେ ମହତ୍ତ୍ୱର ଫଳ ଆସେ ନାହିଁ।
ଆଦାତୁମ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ ପଦମ୍ ଉତ୍ତମାନାଂ ସ୍ଵଚେତସୈଵୋପହତୋ ଽଦ୍ଯ ଲୋକଃ । ପତତ୍ଯ୍ ଅଶଙ୍କଂ ପଶୁର୍ ଅଦ୍ରିକୂଟାଦ୍ ଆନୀଲଵଲ୍ଲୀଦଲଵାଞ୍ଛଯେଵ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଏହି ସଂସାର ଆଜି ନିଜର ମନ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇ, ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ପଡ଼ିଯାଏ—ଯେପରି ଏକ ପଶୁ ନୀଳ ଲତାର ପତ୍ର ପାଇଁ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରୁ ଝାପ ଦେଇପଡ଼େ।
ଅଵାନ୍ତରନ୍ଯସ୍ତନିରର୍ଥକାଂସଚ୍ଛାଯାଲତାପତ୍ତ୍ରଫଲପ୍ରସୂନାଃ । ଶରୀର ଏଵ କ୍ଷତସମ୍ପଦଶ୍ ଚ ଶ୍ଵଭ୍ରଦ୍ରୁମା ଅଦ୍ଯତନା ନରାଶ୍ ଚ
ଏହି ଦିନରେ ଶରୀରର ସମ୍ପଦ ଏକ ଖାଲି ଗହ୍ୱର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗଛର ଭିତର ଶାଖା, ଅପ୍ରୟୋଜନୀୟ ଛାୟା, ପତ୍ର, ଫଳ ଓ ଫୁଲ ଭଳି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଓ ଅପରିଚୟ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ; ଏହିପରି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିନରେ ଏହିପରି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଓ ଅପରିଚୟ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିଜ୍ ଜନା ମାର୍ଦଵସୁନ୍ଦରେଷୁ କ୍ଵଚିତ୍ କରାଲେଷୁ ଚ ସଞ୍ଚରନ୍ତି । ଦଶାନ୍ତରାଲେଷୁ ନିରନ୍ତରେଷୁ ଵନାନ୍ତଷଣ୍ଡେଷ୍ଵ୍ ଇଵ କୃଷ୍ଣଶାରାଃ
ଲୋକମାନେ କେବେ କେବେ ମୃଦୁ ଓ ସୁନ୍ଦର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, କେବେ କେବେ କ୍ରୂର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଶିଯାନ୍ତି; ଏହା ଏହିପରି, ଯେପରି ଅନ୍ତହীন ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଳା କୃଷ୍ଣସାର ଚରିଯାଏ।
ଧାତୁର୍ ନଵାନି ଦିଵସଂ ପ୍ରତି ଭୀଷଣାନି ରମ୍ଯାଣି ଚାଵଲୁଲିତାଖିଲମାନଵାନି । କାର୍ଯାଣି କଷ୍ଟଫଲପାକହତୋଦଯାନି ଵିସ୍ମାପଯନ୍ତି ନ ଶଠସ୍ଯ ମନାଂସି କେଷାମ୍
ପ୍ରତିଦିନ ନୂତନ ଭୟଙ୍କର କିମ୍ବା ରମ୍ୟ କାମ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି, କର୍ମର କଷ୍ଟଦାୟକ ଫଳ ପାକି ଉଦୟ ହୁଏ; ତଥାପି ଏହି କାମଗୁଡିକ ଚତୁର ଲୋକଙ୍କ ମନକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।
ଜନଃ କାମାସକ୍ତୋ ଵିଵିଧକୁକଲାଵେଦନପରସ୍ ସମସ୍ ସ୍ଵପ୍ନେ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଞ୍ ଜଗତି ସୁଲଭୋ ନାଦ୍ଯ ସୁଜନଃ । କ୍ରିଯା ଦୁଃଖାସଙ୍ଗାଦ୍ ଵିଧୁରଵିଧୁରା ନୂନମ୍ ଅଖିଲା ନ ଜାନେ ନେତଵ୍ଯା କଥମ୍ ଇଵ ଦଶା ଜୀଵିତମଯୀ
ଲୋକମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ, ବିଭିନ୍ନ ଖରାପ କଳାରେ ଲିନ, ଏବଂ ଏହି ଜଗତରେ ଏକ ଭଲ ଲୋକ ଏବେ ଦୁର୍ଲଭ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ମିଳିବା ଦୁର୍ଲଭ। ଦୁଃଖର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ କାମ ଅସ୍ଥିର ଓ ବିପରୀତ; ମୁଁ ଜାଣିନି, ଏହି ଜୀବନର ଦଶା କିପରି ଚାଲିବ।
ଯଚ୍ ଚେଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ତତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ଥିରଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ଵପ୍ନସଙ୍ଗମସନ୍ନିଭମ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ଥିର—ସ୍ୱପ୍ନର ମିଳନ ପରି।
ଶୁଷ୍କସାଗରସଙ୍କାଶୋ ନିଖାତୋ ଯୋ ଽଦ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ । ସ ପ୍ରାତର୍ ଅଭ୍ରସଂଵୀତୋ ନଗସ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ମୁନେ
ଏହି ଦିନ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶୁଷ୍କ ସାଗର, ଯାହା ଅଧୋରେ ଅଛି, ସକାଳେ ମୁନି, ମେଘରେ ଢାକି ଥିବା ପାହାଡ଼ ହୋଇଯାଏ।
ଯୋ ଵନଵ୍ଯୂହଵିସ୍ତୀର୍ଣୋ ଵିଲୀଢଗଗନୋ ଽଚଲଃ । ଦିନୈର୍ ଏଵ ସ ଯାତ୍ଯ୍ ଉର୍ଵୀସମତାଂ କୂପତାଂ ଚ ଵା
ଯେ ପାହାଡ଼ ଘନବନରେ ଢାକା, ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିବା ଏବଂ ଅଡ଼ିଗ, ସେହି ପାହାଡ଼ କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଜମିନ ସହିତ ସମାନ ହୋଇଯାଏ କିମ୍ବା ଗହ୍ୱର ଭିତରକୁ ଡୁବିଯାଏ।
ଯଦ୍ ଅଙ୍ଗମ୍ ଅଦ୍ଯ ସଂଵୀତଂ କୌଶେଯସ୍ରଗ୍ଵିଲେପନୈଃ । ଦିଗମ୍ବରଂ ତଦ୍ ଏଵ ଶ୍ଵୋ ଦୂରେ ଵିଶରିତାଵଟେ
ଯେ ଦେହ ଆଜି ରେଶମ ମାଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧି ଲେପନରେ ସଜିଛି, ସେହି ଦେହ କାଲି ଦୂରେ, ଜଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟରେ, ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ପଡ଼ିଥାଏ।