ନାନୈକତାମ୍ ଅତୀତାତ୍ ତୁ ସର୍ଵଗାଦ୍ ଅମଲାତ୍ମନଃ । ଦ୍ଵିତୀଯା କଲ୍ପନୈଵାସ୍ତି କାଚିନ୍ ନେତରଥା କ୍ଵଚିତ୍
ଏହି ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ, ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ କିଛି ଭାବନା ମାତ୍ର କଳ୍ପନା; ଅନ୍ୟଥା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହା ନାହିଁ।
ରାଶେର୍ ଅଭାଵାଦ୍ ଅନ୍ଯସ୍ଯ ଭାଵାଭାଵାଶ୍ ଶୁଭାଶୁଭାଃ । ସୃଷ୍ଟଯଃ ପରିକଲ୍ପ୍ଯନ୍ତେ ନାତ୍ମନୈଵାଥ ଵାତ୍ମନି
ଅଲଗା ଏକ ଗୁଛ ନଥିବାରୁ, ଅନ୍ୟ କିଛିର ଥିବା କି ନଥିବା, ଭଲ କି ଖରାପ — ଏସବୁ ସୃଷ୍ଟିମାନେ କେବଳ କଳ୍ପନା; ଆତ୍ମାରେ କିମ୍ବା ପବନରେ ଏହା ନାହିଁ।
ନାସି ରାମୋ ନ ଚାରାମସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଇଯଂ ବ୍ରହ୍ମସଂସ୍ଥିତିଃ । ସର୍ଵଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ କର୍ତା ଭଵ ଗତଜ୍ଵରଃ
ତୁମେ ରାମ ନୁହଁ, ତୁମେ ରାମ ନୁହଁନାହିଁ — ଏହିଏ ବ୍ରହ୍ମର ଦଶା। ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି, କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ପୁରଃ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ବହୁଵିଧମ୍ ଇଦଂ କର୍ମ ତରସା ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ଯଂ କିଂ ତଦ୍ ଵଦ ଯଦ୍ ଉଚିତଂ ଭୂତଗଣକାତ୍ । ଅକର୍ତୃତ୍ଵେ ଚାସ୍ଥା ଭଵତୁ ତଵ ମାଵାଞ୍ଛନମତେର୍ ଭଵ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ଵଚ୍ଛସ୍ ସ୍ଥିତତରମତିର୍ ଧୈର୍ଯଜଲଧିଃ
ତୁମେ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାମ କରି, ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିଛ, ଏବେ ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ କ'ଣ ପାଇବା ଉଚିତ? ମୋତେ କହ, ହେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି। ତୁମର ମନ ନିଷ୍କାମତାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁ, କିଛି ଆଶା କରନି। ନିଜ ଶାନ୍ତ, ପରିଷ୍କୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରୁହ, ଧୈର୍ୟ୍ୟର ସମୁଦ୍ର ପରି ମନକୁ ଦୃଢ଼ କର।
ଗତ୍ଵା ସୁଦୂରମ୍ ଅପି ଯତ୍ନଵତା ଜନେନ ନାସାଦ୍ଯତେ ତଦ୍ ଇହ ଯେନ ସୁପୂର୍ଣତେତି । ମତ୍ଵେତି ସନ୍ତ୍ଯଜ ପଦାର୍ଥଗଣଂ ଧିଯା ତ୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵମ୍ ଏଵ ପରମାର୍ଥତଯା ଚିଦାତ୍ମା
ଅତି ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ କେହି ଯାହା ଚାହେଁ ସେଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି କଥା ଭାବି, ବୁଦ୍ଧିରେ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁକୁ ଛାଡ଼। ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ, ଚେତନା ଆତ୍ମା ବୋଲି ଚିହ୍ନ।
କୁର୍ଵତୋ ଽକୁର୍ଵତୋ ଵାପି ସ୍ଵର୍ଗେ ଵା ନରକେ ଽପି ଵା । ଯାଦୃଗ୍ଵାସନମ୍ ଏତତ୍ ସ୍ଯାନ୍ ମନସ୍ ତଦ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
କେହି କାମ କରୁଥିବା କିମ୍ବା କରୁନଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକରେ ଥିବା, ଯେପରି ଭାବନା ରହିଥାଏ, ମନ ସେହିପରି ଅନୁଭବ କରେ।
ନାନନ୍ଦୋ ନ ନିରାନନ୍ଦୋ ନ ଚଲଂ ନାଚଲଂ ସ୍ଥିରମ୍ । ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ଚୈତେଷାଂ ମଧ୍ଯଂ ଜ୍ଞମନନଂ ଵିଦୁଃ
ଏଠାରେ ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଆନନ୍ଦର ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଚଳନ ନାହିଁ, ଅଚଳତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ମୋକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି ନ ସଂସାରସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସକ୍ତମନସାମ୍ ଇହ । ସଂସକ୍ତମନସାଂ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅସ୍ତି ଯଥାସ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଅସକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ବନ୍ଧନ କିଛି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ସଂସାରରେ ଲଗିଛି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁ କିଛି ପୂର୍ବବତ୍ ରହିଯାଏ।
ନ ବନ୍ଧୋ ଽସ୍ତି ନ ମୋକ୍ଷୋ ଽସ୍ତି ନ ବଧ୍ଯୋ ଽସ୍ତି ନ ବନ୍ଧନଃ । ଅପ୍ରବୋଧାଦ୍ ଇଦଂ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରବୋଧାତ୍ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ
ବନ୍ଧନ ନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ବନ୍ଧିତ କିଏ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ବନ୍ଧନ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହି ଦୁଃଖ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଆସିଲେ ଗଲିଯାଏ।
ସଙ୍କଲ୍ପିତା ଜଗତି ବନ୍ଧମତିର୍ ମୁଧୈଵ ସଙ୍କଲ୍ପିତା ଜଗତି ମୋକ୍ଷମତିର୍ ମୁଧୈଵ । ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ ଅନହଙ୍କୃତିର୍ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠୋ ଧୀରୋ ଧିଯା ଵ୍ଯଵହରନ୍ ଭୁଵି ରାମ ତିଷ୍ଠ
ଏହି ସଂସାରରେ ବନ୍ଧନର ଭାବନା କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର, ଏଠି ମୁକ୍ତିର ଭାବନା ମଧ୍ୟ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର। ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି, ଅହଂକାର ରହିତ ହୋଇ, ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଇ, ବୁଦ୍ଧିମତି ଭାବେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କାମ କର, ରାମ, ଏବଂ ରୁହ।
ସର୍ଵେଷାମ୍ ଏଵ ଜୀଵାନାଂ ସର୍ଵାସାମ୍ ଅଭିତୋ ଦୃଶାମ୍ । ସମଗ୍ରାଣାଂ ପଦାର୍ଥାନାମ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିର୍ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽନିଶମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ମୂଳ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଲୋକାଃ ପରାଦ୍ ଉପାଯାନ୍ତି ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିଶନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ତନ୍ମଯା ଏଵ ସତତଂ ତରଙ୍ଗା ଇଵ ସାଗରେ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଥିରେ ରହି, ପୁଣି ସେଠାରେ ଏକାକାର ହୋଇଯାଏ; ସେମାନେ ସଦା ସେଥିରେ ଲୀନ ରହନ୍ତି, ଯେପରିକି ତରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସମୁଦ୍ରରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମୈଵେଦଂ ସ୍ଥିତଂ ନାନା ମଲମ୍ ଅସ୍ତୀହ ନାନଘ । ତରଙ୍ଗୋର୍ମିଗଣୈର୍ ଅମ୍ଭସ୍ ସିନ୍ଧୌ ସ୍ଫୁରତି ନୋ ରଜଃ
ଏଠି କେବଳ ବ୍ରହ୍ମ ଅଛି, ଏଠାରେ କୌଣସି ମଳ କିମ୍ବା ପବିତ୍ରତା ନାହିଁ। ଯେପରି ତରଙ୍ଗମାଳାରେ ପାଣିରେ କେବେ ଧୂଳି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ।
ଦ୍ଵିତୀଯା କଲ୍ପନୈଵେହ ନ ରଘୂଦ୍ଵହ ଵିଦ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରାଦ୍ ଋତେ ଵହ୍ନାଵ୍ ଔଷ୍ଣ୍ଯମାତ୍ରାଦ୍ ଋତେ ଯଥା
ଏଠି ଦ୍ୱିତୀୟ କୌଣସି କଳ୍ପନା ନାହିଁ, ହେ ରଘୁବଂଶୀ। ବ୍ରହ୍ମ ଛଡ଼ା କିଛି ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଛଡ଼ା ତାର ତାପ ନାହିଁ।
ନିର୍ଦୁଃଖଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଧର୍ମ ତଜ୍ଜଂ ଦୁଃଖମ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍ । ଅସ୍ପଷ୍ଟାର୍ଥମ୍ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନ ଵେଦ୍ମି ଵଚନଂ ତଵ
ବ୍ରହ୍ମ ଦୁଃଖ ଓ ଗୁଣରହିତ; ଏହି ସଂସାର ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଦୁଃଖମୟ। ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ତୁମର କଥାର ଅର୍ଥ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ, ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନାହିଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ତତ୍ର ରାମେଣ ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଚେତସା । ଵସିଷ୍ଠୋ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲୋ ରାଘଵସ୍ଯୋପଦେଶନେ
ଏହିପରି ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ସଦୃଶ ବଶିଷ୍ଠ ମନେମନେ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଥିବା ଉପଦେଶ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ପରଂ ଵିକାସମ୍ ଆଯାତା ନାସ୍ଯ ତାଵଦ୍ ଇଯଂ ମତିଃ । କିଞ୍ଚିନ୍ ନିର୍ମଲତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ପ୍ରୋହ୍ଯତେ ଵେହ ଵସ୍ତୁନି
ତାଙ୍କର ମନ ବଡ ଖୋଲା ହୋଇଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏଯାଁ ଅପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିନାହିଁ; ଅଳ୍ପ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟତା ଆସିଛି, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଥିବା ସତ୍ୟକୁ ଏଉଁଠି ମନ ଦୂରେଇ ରହୁଛି।
ଵ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନମନସସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯ ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ମୋକ୍ଷୋପାଯଗିରାଂ ପାରଂ ପ୍ରଯାତସ୍ଯ ଵିଵେକତଃ
ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିକଶିତ, ସେ ଯାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ ସେସବୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପାୟ ଅଛି, ସେଉଠାରେ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ସେ ଅନ୍ତିମ ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ନ କଶ୍ଚିତ୍ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଦୋଷୋ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଯାତ୍ମନୀତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଯାଵନ୍ ନୋକ୍ତଂ ନ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିଂ ତାଵଦ୍ ଯାତ୍ଯ୍ ଏଵ ରାଘଵଃ
କାହାର ପାଖରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଆତ୍ମାରେ ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ହେ ରାଘବ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା କହାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅର୍ଧଵ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନବୁଦ୍ଧେସ୍ ତୁ ନୈତତ୍ ଵକ୍ତୁଂ ହି ଶୋଭନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାନଯା ଭୋଗଦଶାଂ ଭାଵଯନ୍ନ୍ ଏଷ ନଶ୍ଯତି
ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଅଧା ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ସେଠାରେ ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭୋଗର ଚିନ୍ତା କଲେ, ସେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ପରାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ପ୍ରଯାତସ୍ଯ ଭୋଗେଚ୍ଛା ନାଭିଜାଯତେ । ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ସିଦ୍ଧାନ୍ତକାଲେ ରାମସ୍ଯ ଯୁଜ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଇଛି, ସେଠାରେ ଭୋଗର ଇଚ୍ଛା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ। ସମସ୍ତ କଥାର ଶେଷରେ, ରାମଙ୍କ ପାଇଁ 'ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି ଭାବିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଆଦୌ ଶମଦମପ୍ରାଯୈର୍ ଗୁଣୈଶ୍ ଶିଷ୍ଯଂ ଵିଶୋଧଯେତ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ଶୁଦ୍ଧସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଇତି ବୋଧଯେତ୍
ଆଦିରେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଓ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଭଳି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ପରେ, 'ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ' ଏବଂ 'ତୁମେ ପବିତ୍ର' ବୋଲି ବୁଝାଇବା ଉଚିତ।
ଅଜ୍ଞସ୍ଯାର୍ଧପ୍ରବୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ଯୋ ଵଦେତ୍ । ମହାନରକଜାଲେଷୁ ସ ତେନ ଵିନିଯୋଜିତଃ
ଯଦି କେହି ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଅଧା ଜାଗୃତ ଅବସ୍ଥାରେ 'ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି କହେ, ସେ ଏହି କଥା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ନରକର ଜାଲରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧେଃ ପ୍ରକ୍ଷୀଣଭୋଗେଚ୍ଛସ୍ଯ ନିରାଶିଷଃ । ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିଦ୍ଯାମଲମ୍ ଇତି ଯୁକ୍ତଂ ଵକ୍ତୁଂ ମହାତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠି ବୁଦ୍ଧି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଗୃତ, ଭୋଗ ଆଶା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ, ଏବଂ କୌଣସି ଆଶା ନାହିଁ, ସେଠି ଏହିପରି ମହାନ୍ ଆତ୍ମା କହିପାରନ୍ତି — 'ଅଜ୍ଞାନର କୌଣସି ମଳ ନାହିଁ।'
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ ଅଜ୍ଞାନତିମିରାପହଃ । ସମୁଵାଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଵସିଷ୍ଠୋ ଭୂମିଭାସ୍କରଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରୁଥିବା, ପୃଥିବୀକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିବା, ମହାନ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ ଦେବତା କହିଲେ।
କଲଙ୍କକଲନା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନାସ୍ତୀତି ରାଘଵ । ସିଦ୍ଧାନ୍ତକାଲେ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯସି ଵାନଘ
ରାଘବ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଦୋଷ ଅଛି କି ନାହିଁ — ଏହି କଥା ଶେଷ ନିଷ୍କର୍ଷ ସମୟରେ କହିବା ଉଚିତ; ହେ ନିର୍ମଳ ମନ, ତୁମେ ଏହାକୁ ନିଜେ ଜାଣିପାରିବ।
ସ୍ମଯଵିସ୍ମଯସମ୍ମୋହହର୍ଷାମର୍ଷଵିକାରିତାମ୍ । ସମତାଚଲିତସ୍ ତଜ୍ଜ୍ଞୋ ନ କଦାଚନ ଗଚ୍ଛତି
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକ କେବେ ମଧ୍ୟ ସମତାରୁ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ହସ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ମୋହ, ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧ ଯେପରି ହେଉ।
ସତି ଦୀପ ଇଵାଲୋକସ୍ ସତ୍ଯ୍ ଅର୍କ ଇଵ ଵାସରଃ । ସତି ପୁଷ୍ପ ଇଵାମୋଦସ୍ ସ୍ଵତସ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଜଗତ୍
ଯେପରି ଦୀପ ଥିଲେ ଆଲୋକ ମିଳେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ଦିନ ହୁଏ, ଫୁଲ ଥିଲେ ସୁଗନ୍ଧ ମିଳେ, ସେପରି ଏହି ସଂସାର ଆପେଖ୍ୟାରେ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତି ହୁଏ।
ଆଭାସମାତ୍ରମ୍ ଏଵେଦଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତ ଏଵ ଵା । ସ୍ପନ୍ଦସ୍ ସମୀରଣସ୍ଯେଵ ନ ସନ୍ ନାସଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହା କେବଳ ଏକ ଭ୍ରମ ଦୃଶ୍ୟ ମାତ୍ର, କିମ୍ବା ଦେଖାଯାଉଛି ବୋଲି ଲାଗେ; ପବନର ହଲଚଳ ପରି, ଏହା ନ ଅଛି, ନ ନାହିଁ, ମଧ୍ୟରେ ରହିଛି।
ନଶ୍ଯତୀହ ହି ତଦ୍ ଵସ୍ତୁ ନାତ୍ମଭୂତଂ ଯଦ୍ ଆତ୍ମନଃ । କଥଂ ନଶ୍ଯତି ତଦ୍ ଵସ୍ତୁ ସ୍ଵାତ୍ମଭୂତଂ ଯଦ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ ନୁହେଁ, ସେ ନଶ୍ୱର; ଯାହା ଆତ୍ମାର ସ୍ୱଭାବ, ସେ କେମିତି ନଶ୍ଟ ହେବ?