ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ତଦା କାଲେ ତତ୍ର ରାଜା ଭଵିଷ୍ଯତି । ଶ୍ରୀଯଶସ୍କରଦେଵାଖ୍ଯଶ୍ ସ୍ଵର୍ଗେ ଶକ୍ର ଇଵାପରଃ
ସେଇ ସମୟ ଓ ସେଠି ଏକ ରାଜା ହେବେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଶ୍ରୀଯଶସ୍କରଦେବ, ସେ ଶ୍ବର୍ଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ହେବେ।
ଦାନଵୋ ଦାମନାମାନ୍ତର୍ ମଷକସ୍ ତସ୍ଯ ସଦ୍ମନି । ଭଵିଷ୍ଯତି ବୃହତ୍ସ୍ତମ୍ଭପୃଷ୍ଠଚ୍ଛିଦ୍ରେ ମୃଦୁଧ୍ଵନିଃ
ସେଇ ଦାନବ ଦାମ ନାମକ, ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ଏକ ମଶା ହେବ, ବଡ଼ ଖୁଟିର ଫାଟରେ ମୃଦୁ ସ୍ୱର କରିବ।
ଅଧିଷ୍ଠାନାଭିଧେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵୋଗ୍ରନଗରେ ତଦା । ରତ୍ନାଵଲୀଵିହାରାଖ୍ଯୋ ଵିହାରୋ ଽପି ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ନଗର ଅଧିଷ୍ଠାନ ନାମରେ, ସେଠି ରତ୍ନାବଳୀ ବିହାର ନାମରେ ଏକ ବିହାର ମଧ୍ୟ ରହିବ।
ତସ୍ମିଂସ୍ ତଦ୍ଭୂମିପାମାତ୍ଯୋ ନରସିଂହ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । କରାମଲକଵଦ୍ ଦୃଷ୍ଟବନ୍ଧମୋକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଠାରେ, ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ନରସିଂହ ନାମରେ ପରିଚିତ, ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତିକୁ ତାଳ ହାତରେ ଆମଳକୀ ଫଳ ଯେପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିପାରିବେ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ଗୃହେ ତସ୍ଯ କ୍ରୀଡନକ୍ରକରଃ ଖଗଃ । କଟୋ ମାଯାସୁରୋ ନାମ କୃତହିଞ୍ଜୀରପଞ୍ଜରଃ
ତାଙ୍କ ଘରେ, ତାଳ ଦାଣ୍ଡାରେ ତିଆରି ଖଞ୍ଜିରା ପଞ୍ଜରାରେ ରଖାଯାଇଥିବା, କଟ ନାମକ ଏକ ମାୟାବୀ ଦାନବ ପକ୍ଷୀ ଖେଳନା ଭାବରେ ରହିବ।
ସ ନୃସିଂହୋ ନୃପାମାତ୍ଯଶ୍ ଶ୍ଲୋକୈର୍ ଵିରଚିତାମ୍ ଇମାମ୍ । ଦାମଵ୍ଯାଲକଟାଦୀନାଂ କଥଯିଷ୍ଯତି ସଙ୍କଥାମ୍
ସେହି ମନ୍ତ୍ରୀ ନରସିଂହ ଦାମ, ବ୍ୟାଳ, କଟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ଏହି କଥାକୁ ଶ୍ଲୋକ ରୂପେ କହିବେ।
ସ କଟଃ କ୍ରକରଶ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ କଥାଂ ସଂସ୍ମୃତାତ୍ମଭୂଃ । ଶାନ୍ତମିଥ୍ଯାହମଂଶୋ ଽନ୍ତଃ ପରଂ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଏଷ୍ଯତି
ସେହି କଥା ଶୁଣି, କଟ ନାମକ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ମିଥ୍ୟା ଆତ୍ମବୁଧିକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଅନ୍ତରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଶିଖରପ୍ରାନ୍ତଵାସ୍ତଵ୍ଯଃ କଲଵିଙ୍କକଃ । ତଥୈତ୍ଯ ସ୍ଵକଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରଂ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଏଷ୍ଯତି
ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପର୍ବତର ଶିଖର ସମୀପରେ ବସୁଥିବା କଳବିଙ୍କ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ, ନିଜ କଥା ଶୁଣିଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।
ରାଜମନ୍ଦିରଦାର୍ଵନ୍ତର୍ ଵ୍ରଣଵାସ୍ତଵ୍ଯତାଂ ଗତଃ । ମଷକୋ ଽପି ପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାନ୍ତିମ୍ ଉପୈଷ୍ଯତି
ରାଜମହଳର କାଠ ଭିତରେ ଥିବା ଘାଉରେ ବସୁଥିବା ମଶା ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ହେଉ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ, ଶାନ୍ତିକୁ ପାଇବ।
ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଶୃଙ୍ଗାଚ୍ ଚଟକୋ ମଷକୋ ରାଜମନ୍ଦିରାତ୍ । ଵିହାରାତ୍ କ୍ରକରଶ୍ ଚେତି ମୋକ୍ଷମ୍ ଏଷ୍ଯନ୍ତି ରାଘଵ
ହେ ରାଘବ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପର୍ବତରୁ ଚଟକ, ରାଜମହଳରୁ ମଶା ଏବଂ ବଗିଚାରୁ କିର୍କିଟ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।
ଏଷ ତେ କଥିତସ୍ ସର୍ଵୋ ଦାମଵ୍ଯାଲକଟକ୍ରମଃ । ମାଯେଯମ୍ ଏଵ ସଂସାରୀ ଶୂନ୍ଯୈଵାତ୍ଯନ୍ତଭାସୁରା
ତୁମକୁ ଏହି ଦାମ, ସାପ ଓ ଲାଠିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ସଂସାର ମାୟାମୟ—ଏହା ଶୂନ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଭ୍ରମଯତ୍ଯ୍ ଅପରିଜ୍ଞାତା ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଧୀର୍ ଇଵ । ସଂଶାମ୍ଯତି ପରିଜ୍ଞାତା ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଧୀର୍ ଇଵ
ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରାଯାଏନି, ଏହା ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ଜଳର ଭଳି ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଘୁରାଇ ଦେଇଥାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ବୁଝିଯିବାଯାଏ, ଏହା ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ଜଳର ଭଳି ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ମହତୋ ଽପି ପଦାଦ୍ ଏଵଂ ରାମାଜ୍ଞାନଵଶାଦ୍ ଅଧଃ । ପତନ୍ତି ମୋହିତା ମୂଢା ଦାମଵ୍ଯାଲକଟା ଇଵ
ହେ ରାମ, ଅଜ୍ଞାନର ପ୍ରଭାବରେ ଭ୍ରମିତ ଓ ମୂଢ଼ ଲୋକମାନେ ବଡ଼ ଉଚ୍ଚତାରୁ ମଧ୍ୟ ରସି, ସାପ କିମ୍ବା ଲକଡ଼ିର ଭଳି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
କ୍ଵ ଭ୍ରୂକ୍ଷେପଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଟମେରୁମନ୍ଦରସହ୍ଯତା । କ୍ଵ ରାଜଗୃହଦାର୍ଵନ୍ତର୍ ଵ୍ରଣେ ମଷକରୂପତା
ଭୃକୁଟି ଉଠାଇବାରେ ମେରୁ, ମନ୍ଦର ଓ ସାହ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବା ଶକ୍ତି କେଉଁଠି? ରାଜମହଳର କାଠର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଘାଉରେ ମାଛି ହେବାର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କେଉଁଠି?
କ୍ଵ ଚପେଟଚ୍ଛଟାମାତ୍ରପାତିତାର୍କେନ୍ଦୁବିମ୍ବତା । କ୍ଵ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଗିରୌ ଗେହଭିତ୍ତିଵ୍ରଣଵିହଙ୍ଗତା
କେବଳ ଏକ ଥପ୍ପଡ଼ରେ ଚାନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବକୁ ପଡ଼ିଯିବା ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କେଉଁଠି? ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପାହାଡ଼ରେ ଘରର ଦେଵାଳର ଘାଉରେ ପକ୍ଷୀ ହେବାର ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା କେଉଁଠି?
କ୍ଵ ପୁଷ୍ପଲୀଲଯାଲୋଲକରତୋଲିତମେରୁତା । କ୍ଵାର୍ଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗେ ନୃସିଂହସ୍ଯ ଗୃହେ କ୍ରକରପୋତତା
ଏଠି ହସିଖେଳି ହାତରେ ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଫୁଲ ଭଳି ଉଠାଇବା ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ ଶୁଷ୍କ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ସିଂହଙ୍କ ଘରେ କମ୍ପିଥିବା ପରା ଭଳି ହେବା—ଏହି ଦୁଇଟିରେ କେତେ ତାଫାତ୍!
ଚିଦାକାଶୋ ହି ମିଥ୍ଯୈଵ ରଜସା ରଞ୍ଜିତପ୍ରଭଃ । ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅତ୍ଯଜନ୍ନ୍ ଏଵ ଵିରୂପମ୍ ଇଵ ବୁଧ୍ଯତେ
ଚେତନାର ଆକାଶ ରଜସ୍ରେ ରଙ୍ଗିତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ସତ୍ୟରେ ମିଥ୍ୟା। ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ଅନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଵଯୈଵ ଵାସନାଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ସତ୍ଯଯେଵାପ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯଯା । ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁବୁଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଯାତି ଜନ୍ତୁର୍ ଅଵାନ୍ତରମ୍
ନିଜର ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା, ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭଳି ଲାଗେ; ଯେପରି ମୃଗ ତୃଷ୍ଣାକୁ ପାଣି ଭାବି ଜନ୍ତୁ ଭିତରକୁ ମୁହଁ ଦେଇଯାଏ।
ତରନ୍ତି ତେ ଭଵାମ୍ଭୋଧିଂ ସ୍ଵପ୍ରଵାହଧିଯୈଵ ଯେ । ଶାସ୍ତ୍ରେଣାସଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଇତି ନିର୍ଵାସନଂ ସ୍ଥିତାଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତ୍କୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଆଶାକୁ ଛାଡ଼ି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରବାହରେ ଭବସାଗରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।
ତାରାରଵଵିକାରୀଣି ଶୁଷ୍କତର୍କମତାନି ଯେ । ଯାନ୍ତି ଶ୍ଵଭ୍ରଜଲାନ୍ଯ୍ ଆଶୁ ନାଶୁଭଂ ନାଶଯନ୍ତି ତେ
ଯେମାନେ ନିଜ ମନକୁ ତରଙ୍ଗିତ ବିବାଦ ଓ ଶୁଷ୍କ ତର୍କରେ ବିକୃତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦ୍ରୁତ ଭ୍ରମର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପଡିଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅଶୁଭ କିଛିକୁ ନାଷ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ୍ଵାନୁଭୂତିପ୍ରସିଦ୍ଧେନ ମାର୍ଗେଣାଗମଗାମିନା । ନ ଵିନାଶୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ଗଚ୍ଛତାଂ ପତତାମ୍ ଇଵ
ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ର ମାତ୍ର ଉପରେ ନ ଥିବା ପଥ ବିନା, ଯେଉଁମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ପଡ଼ୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନ୍ୟମାନେ ନଶ୍ଟ ହେଉଛନ୍ତି।
ଇଦଂ ମେ ସ୍ଯାଦ୍ ଇଦଂ ମେ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ମତିଃ । ସ୍ଵେନ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯଦୈନ୍ଯେନ ନ ଭସ୍ମାପ୍ଯ୍ ଉପତିଷ୍ଠତେ
'ଏହା ମୋର ହେଉ, ଏହା ମୋର ହେଉ'—ଏହି ଭାବନା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକଙ୍କର ନିଜ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ, ଏମିତି ମଧ୍ୟ ଛାର ମଧ୍ୟ ରଖି ଯାଏ ନାହିଁ।
ଵେତ୍ତି ନିତ୍ଯମ୍ ଉଦାରାତ୍ମା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଅପି ଯସ୍ ତୃଣମ୍ । ତଂ ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯ୍ ଆପଦସ୍ ସର୍ଵା ରସତେଵ ଜରତ୍ତୃଣମ୍
ଯିଏ ସଦା ଉଦାର ମନେ ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଘାସ ଭଳି ଜାଣେ, ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂରେଇଯାଏ, ଯେପରି ଗାଈ ପୁରୁଣା ଘାସକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି।
ପରିସ୍ଫୁରତି ଯସ୍ଯାନ୍ତର୍ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ତ୍ଵଚମତ୍କୃତିଃ । ବ୍ରାହ୍ମମ୍ ଅଣ୍ଡମ୍ ଇଵାଖଣ୍ଡଂ ଲୋକେଶାଃ ପାଲଯନ୍ତି ତମ୍
ଯାହାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେମାନେ ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭଳି, ଏହି ସଂସାରର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
ଅପ୍ଯ୍ ଆପଦି ଦୁରନ୍ତାଯାଂ ନୈଵ ରନ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅକ୍ରମେ । ରାହୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅକ୍ରମେଣୈଵ ପିବନ୍ନ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅମୃତଂ ମୃତଃ
ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଆସିଥାଏ, ତଥାପି ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ରାହୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଅମୃତ ପିଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।
ସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରସାଧୁସମ୍ପର୍କମ୍ ଅର୍କମ୍ ଉଗ୍ରପ୍ରକାଶଦମ୍ । ଯେ ଶ୍ରଯନ୍ତି ନ ତେ ଯାନ୍ତି ମୋହାନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ପୁନର୍ ଵଶମ୍
ଯେମାନେ ସତ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସାଧୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ମୂଢତାର ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯା ଵଶ୍ଯମ୍ ଆଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ସର୍ଵାପଦଃ କ୍ଷଯମ୍ । ଅଵଶ୍ଯଂ ଭଵତି ଶ୍ରେଯଃ କ୍ରେଯଂ ଯସ୍ଯ ଗୁଣୈର୍ ଯଶଃ
ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆସେ ଓ ଯାଏ; ଯାହାଙ୍କ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମହିମା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଆସେ।
ଯେଷାଂ ଗୁଣେଷ୍ଵ୍ ଅସନ୍ତୋଷୋ ଽରାଗୋ ଯେଷାଂ ଶ୍ରୁତଂ ପ୍ରତି । ସତ୍ଯ୍ ଅଵ୍ଯସନିନୋ ଯେ ଚ ତେ ନରାଃ ପଶଵୋ ଽପରେ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ କେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି, ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ରହନ୍ତି—ସେମାନେ ମାନବ; ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ପଶୁ।
ଯଶଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରିକଯା ଯେଷାଂ ଭାସିତଂ ଜନହୃନ୍ନଭଃ । ତେଷାଂ କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରାଣାଂ ନୂନଂ ମୂର୍ତୌ ସ୍ଥିତୋ ହରିଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନର ଆକାଶ କୀର୍ତ୍ତିର ଚନ୍ଦ୍ରିକାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ, ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଗ୍ଧ ସାଗରରେ ଯେପରି ହରି ବସିଛନ୍ତି।
ଭୁକ୍ତଂ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଦୃଷ୍ଟା ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଦୃଷ୍ଟଯଃ । କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଭଵଭଙ୍ଗାଯ ଭୂଯୋଭୋଗେଷ୍ଵ୍ ଅଲୁବ୍ଧତା
ଭୋଗ କରିବାକୁ ଯେଉଁସବୁ ଥିଲା, ସେସବୁ ଭୋଗି ହେଲା; ଦେଖିବାକୁ ଯେଉଁସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା, ସେସବୁ ଦେଖି ହେଲା। ପୁନିପୁନି ଭୋଗରେ ଲୋଭ ଛାଡ଼ିବା ଛଡ଼ା, ଏହି ସଂସାର ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଆଉ କଣ ଦରକାର?