କଣ୍ଠଲଗ୍ନଶିରସ୍ତ୍ରାଣଖଟତ୍କାରୋଗ୍ରଭୀତଯଃ । ଶିଲାଶିତଶିଖାପ୍ରୋତଦେହଭାଗାଵଲମ୍ବିନଃ
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ହେଲମେଟ୍ ଗଳାକୁ ଲାଗିଥିଲା, ତାହାର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ଦେହର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାହାଡ଼ରେ ଘୁସି ଲଟକିଥିଲା।
ଶଲ୍ମଲ୍ଯଗ୍ରଦୃଢାପାତପ୍ରୋତକଙ୍କଟଶଙ୍କଵଃ । ସୁଶିଲାଫଲକାସ୍ଫାଲଶତଧାଶୀର୍ଣମସ୍ତକାଃ
ତାଙ୍କର କବଚ ଶିମୁଲ ଗଛର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କାଁଟାରେ ଘୁସିଯାଇଥିଲା; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶିଳାରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଲାଗି, ଶତଧା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵ ଏଵ ସକଲାସୁ ସଶସ୍ତ୍ରାଃ ପାତମାତ୍ରସମନନ୍ତରମ୍ ଏଵ । ଦିକ୍ଷୁ ନାଶମ୍ ଅଗମନ୍ନ୍ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରାଃ ପାଂସଵୋ ଽମ୍ବୁଧିଗତାଃ ପଯସୀଵ
ସମସ୍ତ ଦାନବମାନ୍ୟା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପଡ଼ିବା ସହିତସହିତ ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଧୂଳି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହରାଇଗଲା, ଯେମିତି ପାଣି ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିଯାଏ।
ଜଜ୍ଵାଲ ଜ୍ଵଲିତଃ କୋପୀ କଲ୍ପାନ୍ତାଗ୍ନିର୍ ଇଵ ଜ୍ଵଲନ୍ । ଶମ୍ବରଶ୍ ଶମିତାନୀକୋ ଦାମଵ୍ଯାଲକଟାନ୍ ପ୍ରତି
ଶମ୍ବର ତାପରେ ଦେହାଗ୍ନି ପରି ତେଜରେ ଜଳିଉଠିଲେ, ସେ ଦାମଭ୍ୟାଳକଟ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇଲେ।
ଶମ୍ବରସ୍ଯ ଭଯାଦ୍ ଗତ୍ଵା ପାତାଲମ୍ ଅଥ ସପ୍ତମମ୍ । ଦାମଵ୍ଯାଲକଟାସ୍ ତସ୍ଥୁସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦାନଵମଣ୍ଡଲମ୍
ଶମ୍ବରଙ୍କ ଭୟରେ ଦାମଭ୍ୟାଳକଟ ଦାନବମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦାନବ ସମୂହକୁ ଛାଡ଼ି, ସପ୍ତମ ପାତାଳକୁ ପଳାଇଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ।
ଯମସ୍ଯ କିଙ୍କରାସ୍ ତତ୍ର ଵେତାଲତ୍ରାସନକ୍ଷମାଃ । କୁକୁହା ନାମ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନରକାର୍ଣଵପାଲକାଃ
ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଦାସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୂତପ୍ରେତମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିପାରନ୍ତି, 'କୁକୁହା' ନାମରେ ନରକ ସମୁଦ୍ରର ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଚିନ୍ତା ଇଵ ଘନାକାରା ଦୁହିତୄସ୍ ତୁ କ୍ରମାଦ୍ ଦଦୁଃ
ଚିନ୍ତା ଯେପରି ଘନ ମେଘ ପରି ଆକାର ନେଇଥାଏ, ସେମାନେ ଦେଉଥିବା ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତୈସ୍ ସାର୍ଧଂ ନୀତଵନ୍ତସ୍ ତେ ତତ୍ର ଦାମାଦଯୋ ଽଵଧିମ୍ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତାମ୍ ଆତ୍ତାନନ୍ତକୁଵାସନାଃ
ସେମାନେ ଏହି ଦାଣ୍ଡଦାତାମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଷ୍ଟ ଆଦତରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ସମୟ କାଟିଲେ।
ଇଯଂ ମେ ଵନିତା ରମ୍ଯା ମମେଯଂ ପ୍ରଭୁତେତି ଚ । କୁକୁହସ୍ନେହବଦ୍ଧାନାଂ କାଲସ୍ ତେଷାଂ ଵ୍ଯଵର୍ତତ
‘ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ମୋର, ଏହି ମୋର ଅଧିନ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ମାଲିକ’—ଏଭଳି ଭ୍ରମ ଓ ମିଥ୍ୟା ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧି ରହି, ସେମାନଙ୍କର ସମୟ ଚାଲିଗଲା।
ଧର୍ମରାଜୋ ଽଥ ତଂ ଦେଶଂ କଦାଚିତ୍ ସମୁପାଯଯୌ । ମହାନରକକାର୍ଯାଣାଂ ଵିଚାରାର୍ଥଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ତାପରେ କେତେବେଳେ ଧର୍ମରାଜ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଏକ ଅବସରରେ ଆସିଲେ, ବଡ଼ ନରକର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ତଦନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।
ଅପରିଜ୍ଞାତମ୍ ଏନଂ ତେ ଧର୍ମରାଜଂ ତ୍ରଯୋ ଽସୁରାଃ । ନ ପ୍ରଣେମୁର୍ ଵିନାଶାଯ ସାମାନ୍ଯମ୍ ଇଵ କିଙ୍କରମ୍
ସେଇ ତିନି ଅସୁର ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଦାସ ବୋଲି ଭାବି, ପ୍ରଣାମ କଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ନିଜ ନାଶକୁ ଡାକିଲେ।
ଅଥ ଵୈଵସ୍ଵତେନୈତେ ଜ୍ଵଲିତଶ୍ଵଭ୍ରଭୂମିଷୁ । ଵିହିତଭ୍ରୂପରିସ୍ପନ୍ଦମ୍ ଆଦେଶେନ ନିଵେଶିତାଃ
ତାପରେ ବୈବସ୍ବତଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଭୂମିରେ ରଖାଯାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଭୃକୁଟି ଗମ୍ଭୀର ଦୃଢତାରେ ଟିକି ରହିଥିଲା।
ତତ୍ର ତେ କରୁଣାକ୍ରନ୍ଦାସ୍ ସସୁହୃଦ୍ଦାରବାନ୍ଧଵାଃ । ଦଗ୍ଧାସ୍ ସପର୍ଣଵିଟପା ଵୃକ୍ଷା ଇଵ ଦଵାନଲୈଃ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, ଜଣେ ଜଣେ ଗଛ ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିରେ ଶାଖାପତ୍ର ସହିତ ପୁଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ସେମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିଲେ।
ସ୍ଵଯା ଵାସନଯା ଜାତାସ୍ ତଥୈଵ କ୍ରୂରଯା ପୁନଃ । ଵଧକର୍ମକରାକାରାଃ କୈରାତା ରାଜକିଙ୍କରାଃ
ନିଜ କ୍ରୁର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୁଣି ସେହିପରି ଆକୃତିରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଯେଉଁମାନେ ହତ୍ୟାକାରୀ, ଶିକାରୀ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଦାସ ଭାବରେ ରହିଲେ।
ତଜ୍ ଜନ୍ମାଥ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଜାତାସ୍ ସୁହ୍ମେଷୁ ଵାଯସାଃ । ତଦନ୍ତେ ଗୃଧ୍ରତାଂ ଯାତାସ୍ ତତୋ ଽପି ବକତାଂ ଗତାଃ
ସେଇ ଜନ୍ମକୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ସୁହ୍ମ ଦେଶରେ କାଉଁଡ଼ିଆ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତା'ପରେ ଗୃଧ୍ର ହେଲେ, ଏବଂ ତା'ପରେ ବକ ପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଶଵରତ୍ଵଂ ତ୍ରିଗର୍ତେଷୁ ମେଷତ୍ଵଂ ବର୍ବରେଷୁ ଚ । ମଗଧେଷ୍ଵ୍ ଅଥ କୀଟତ୍ଵଂ ଚକ୍ରୁସ୍ ତେ ଵକ୍ରବୁଦ୍ଧଯଃ
ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଟେଢ଼ା ଚିନ୍ତା ରଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ଦେଶରେ ମୃତଦେହ, ବର୍ବର ଦେଶରେ ଭେଡ଼ା ଏବଂ ମଗଧ ଦେଶରେ କୀଟ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅନୁଭୂଯେତରାମ୍ ଅତ୍ର ଚିତ୍ରାଂ ଯୋନିପରମ୍ପରାମ୍ । ଅଦ୍ଯ ମତ୍ସ୍ଯାସ୍ ସ୍ଥିତା ରାମ କଶ୍ମୀରାରଣ୍ଯପଲ୍ଵଲେ
ଏଠାରେ ଜନ୍ମର ଅଦ୍ଭୁତ ଶୃଙ୍ଖଳା ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଆଜି, ହେ ରାମ, କିଛି ଜଣେ କଶ୍ମୀର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜଳାଶୟରେ ମାଛ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ଦାଵାଗ୍ନିକ୍ଵଥିତାଲ୍ପାଲ୍ପପଙ୍କକଲ୍କାନୁପାଯିନଃ । ନ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ନ ଜୀଵନ୍ତି ଜରଜ୍ଜମ୍ବାଲଜର୍ଜରାଃ
ବନ୍ୟାଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ଅଳ୍ପ ମାଟି ଓ କାଲି ଦଳାରେ ଅଟକି, ସେମାନେ ନ ମରନ୍ତି, ନ ଜୀବନ୍ତି; ପୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ଶାଉଳ ଭଳି ଅଧିକ କ୍ଷୀଣ ଓ ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ଵିଚିତ୍ରଯୋନିସଂରମ୍ଭମ୍ ଅନୁଭୂଯ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଭୂତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ପୁନର୍ ନଷ୍ଟାସ୍ ତରଙ୍ଗା ଜଲଧାଵ୍ ଇଵ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜନ୍ମ ଆଉ ଆଉ ନେଇ, ସେମାନେ ପୁଣିପୁଣି ଉଠନ୍ତି ଓ ହେଲେଇଯାନ୍ତି, ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି।
ଭଵଜଲଧିଗତାସ୍ ତେ ଵାସନାଵାତନୁନ୍ନାସ୍ ତୃଣମ୍ ଇଵ ଚିରମ୍ ଊଢା ଦେହରୂପୈସ୍ ତରଙ୍ଗୈଃ । ଉପଶମମ୍ ଅନୁଯାତା ରାମ ନାଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତଂ ପରିକଲଯ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ଦାରୁଣଂ ଵାସନାଯାଃ
ବାସନାର ପବନରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚାଲି ଏମାନେ ଭବସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଶର ତରଙ୍ଗରେ ଦେହ ଧରି ଭାସୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ରାମ, ଏମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇନାହାନ୍ତି—ବାସନାର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି କେତେ ବଡ଼ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ଅଵିଵେକାନୁସନ୍ଧାନାଚ୍ ଚିତ୍ତମ୍ ଆପଦମ୍ ଈଦୃଶୀମ୍ । ଅନନ୍ତତରଦୁଃଖାଯ ପରିଗୃହ୍ଣାତି ଲୀଲଯା
ଅବିବେକର ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ମନ ନିଜ ଖେଳରେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼େ, ଯାହା ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖକୁ ଆଣିଦିଏ।
କ୍ଵ କିଲାମରଵିଧ୍ଵଂସିଶମ୍ବରାନୀକନାଥତା । କ୍ଵ ତାପତପ୍ତଜମ୍ବାଲଜଲଜର୍ଜରମୀନତା
ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କୁ ନଶ୍ୱନ କରିଥିଲା, ସେଇ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ କେଉଁଠି? ଏବେ ତ ତାପରେ ଜଳି ମଳରେ ଅଳସିଥିବା ମାଛ ଭଳି ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଉଛି।
କ୍ଵ ଧୈର୍ଯମ୍ ଅମରାନୀକଵିଦ୍ରାଵଣକରଂ ମହତ୍ । କ୍ଵ କିରାତମହୀପାଲକ୍ଷୁଦ୍ରକିଙ୍କରରୂପତା
ଯେଉଁ ସାହସ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଚୋଉଣ୍ଡ ଭଗାଇଦେଇଥିଲା, ସେଇ ବଡ଼ ସାହସ କେଉଁଠି? ଏବେ ତ ଜଙ୍ଗଲି ମୁଖିଆ କିମ୍ବା ଛୋଟ ରାଜାଙ୍କ ଦାସ ଭଳି ହେଇଯାଇଛି।
କ୍ଵ ନାମ ନିରହଙ୍କାରଚିତ୍ସତ୍ତ୍ଵୋଦାରଧୀରତା । କ୍ଵ ମିଥ୍ଯାଵାସନାଵେଶାଦ୍ ଅହଙ୍କାରକୁକଲ୍ପନା
ଯେଉଁଠାରେ ଅହଂକାରରହିତ ଚେତନାର ଉଦାର ଧୃତି ରହିଛି, ସେଠାରେ ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତିରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଅହଂକାରର ଭ୍ରମ କେଉଁଠି ରହିପାରିବ?
ଶାଖାପ୍ରତାନଗହନା ସଂସାରଵିଷମଞ୍ଜରୀ । ଅହଙ୍କାରାଙ୍କୁରାଦ୍ ଏଵ ସମୁଦେତୀଯମ୍ ଆତତା
ଏହି ସଂସାରର ଘନ ଲତା, ଯାହାର ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ଚାରିପାଖରେ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେଟିଏ କେବଳ ଅହଂକାରର ଅଂକୁରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସମସ୍ତଠାରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଯାଏ।
ଅହଙ୍କାରମ୍ ଅତୋ ରାମ ମାର୍ଜଯାନ୍ତଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ଅହଂ ନ କଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵେତି ମାର୍ଜଯିତ୍ଵା ସୁଖୀ ଭଵ
ତେଣୁ ରାମ, ଅନ୍ତରରେ ଥିବା ଅହଂକାରକୁ ଦୃଢ଼ ପ୍ରୟାସରେ ଦୂର କର। 'ମୁଁ କେହି ନୁହେଁ' ବୋଲି ଏହି ଭାବକୁ ମିଟାଇ, ସୁଖୀ ହେ।
ଅହଙ୍କାରାମ୍ବୁଦଚ୍ଛନ୍ନଂ ପରମାର୍ଥେନ୍ଦୁମଣ୍ଡଲମ୍ । ରସାଯନମଯଂ ଶୀତମ୍ ଅଦୃଶ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଉପାଗତମ୍
ଅହଂକାରର ମେଘରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ପରମ ସତ୍ୟର ଶିତଳ ଓ ଅମୃତମୟ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନାହିଁ।
ଅହଙ୍କାରପିଶାଚାତ୍ତା ଦାମଵ୍ଯାଲକଟାସ୍ ତ୍ରଯଃ । ଗତାସ୍ ସତ୍ତାମ୍ ଅସନ୍ତୋ ଽପି ମାଯାମାହାତ୍ମ୍ଯଦାନଵାଃ
ଅହଂକାର ଭୂତର ଦ୍ୱାରା ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହ ନାମକ ତିନିଟି ଦାନବ, ଯଦିଓ ସତ୍ୟରେ ନାହିଁ, ମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
କଶ୍ମୀରେଷୁ ମହାପଦ୍ମସରସୀତୀରପଲ୍ଵଲେ । ଅଦ୍ଯ ମତ୍ସ୍ଯାସ୍ ସ୍ଥିତା ରାମ ଶେଵାଲଲଵଲାଲସାଃ
କଶ୍ମୀରର ମହାପଦ୍ମ ସରୋବରର କୂଳ ଓ ଜଳାଞ୍ଚଳରେ, ହେ ରାମ, ଆଜି ମାଛମାନେ ଜଳବିହାରୀ ଉଦ୍ଭିଦର କୋମଳ ଅଙ୍କୁର ଭୋଗ କରି ରହିଛନ୍ତି।
ନାସତୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଭାଵୋ ନାଭାଵୋ ଵିଦ୍ଯତେ ସତଃ । ତେ ହ୍ଯ୍ ଅସନ୍ତଃ କଥଂ ସନ୍ତସ୍ ସମ୍ପନ୍ନା ଇତି ମେ ଵଦ
ଅସତ୍ୟ ପାଇଁ କେବେ ଅସଲି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ପାଇଁ କେବେ ନାସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ; ଏହି ଅସତ୍ୟମାନେ କିପରି ସତ୍ୟ ଓ ସ୍ଥିର ହୋଇପାରିବେ, ମୋତେ କୁହ।