ସ୍ଥିରୋ ଭଵତୁ ମେ ଦେହସ୍ ସୁଖାଯାସ୍ତୁ ଧନଂ ମମ । ଇତି ବଦ୍ଧଧିଯାଂ ତେଷାଂ ଧୈର୍ଯମ୍ ଅନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଆଯଯୌ
ମୋ ଦେହ ଦୃଢ଼ ରହୁ, ମୋ ଧନ ମୋର ସୁଖ ପାଇଁ ହେଉ—ଏଭଳି ଭାବନା ମନକୁ ବାନ୍ଧି ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଏହାରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଯାଏ।
ଅଵାସନତ୍ଵାଦ୍ ଵପୁଷାମ୍ ଅନାସ୍ଥତ୍ଵାତ୍ ସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍ । ଯାଭୂତ୍ ପ୍ରହାରପରତା ମାର୍ଜିତୈଵାଶୁ ସାଭଵତ୍
ଦେହରେ ଗଭୀର ଚିହ୍ନ ନଥିବା ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ଅସ୍ଥିର ଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ହିଂସା ପ୍ରବୃତ୍ତି ଶୀଘ୍ର ହଟିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଝାଡ଼ି ଦେଲେ ମାଟି ସଫା ହୋଇଯାଏ।
କଥଂ ସ୍ଥିରା ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଭଵେମ ଇତି ଚିନ୍ତଯା । ଵେଧିତା ଦୀନତାଂ ଜଗ୍ମୁଃ ପଦ୍ମା ଇଵ ନିରମ୍ଭସଃ
ଏହି ସଂସାରରେ କିପରି ଦୃଢ଼ ରହିପାରିବୁ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ସେମାନେ ଅଶାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, ଯେପରି ଜଳ ବିନା ପଦ୍ମ ମୁର୍ଝାଯାଏ।
ତେଷାଂ ତ୍ଵ୍ ଅର୍ଥାନ୍ନପାନେଷୁ ସ୍ଵାହଙ୍କୃତିମତାଂ ରତିଃ । ବଭୂଵ ଭଵଭାଵସ୍ଥା ଭୀଷଣା ଭଵଭାଗିନୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ରହି, ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ଅଥ ତସ୍ମିନ୍ ରଣେ ଭୀତ୍ଯା ସାପେକ୍ଷତ୍ଵମ୍ ଉପାଯଯୁଃ । ମତ୍ତେଭଗଣସଂରବ୍ଧା ଵନେ ହରିଣକା ଇଵ
ତାପରେ, ସେଠାରେ ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟରେ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଅତ୍ୟଧିକ ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ହରିଣମାନେକୁ ଘେରି ରଖିଥାନ୍ତି, ସେପରି ସେମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଗଲେ।
ମରିଷ୍ଯାମୋ ମରିଷ୍ଯାମ ଇତି ଚିନ୍ତାହତାଶଯାଃ । ମନ୍ଦଂ ମନ୍ଦଂ କିଲ ଭ୍ରେମୁଃ କୁପିତୈରାଵଣେ ରଣେ
‘ଆମେ ମରିଯିବୁ, ଆମେ ମରିଯିବୁ’ ବୋଲି ଭୟ ଓ ଆଶାଭଙ୍ଗ ହୋଇ, ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏବଂ ଅଳସ ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଆଇରାବତ ହାତୀ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ।
ଶରୀରୈକାର୍ଥିନାଂ ତେଷାଂ ଭୀତାନାଂ ମରଣାଦ୍ ଅତି । ଅଲ୍ପସତ୍ତ୍ଵତଯା ମୂର୍ଧ୍ନି କୃତମ୍ ଆପତ୍ପ୍ରଦଂ ପଦମ୍
ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ଦେହର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଚାହାଁଥିଲେ ଏବଂ ଭୟଭୀତ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତାର କାରଣରୁ ମୃତ୍ୟୁ ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଦୁଃଖ ଆଣିଥିବା ପଦ ରଖିଦେଲା।
ଅଥ ପ୍ରମ୍ଲାନସତ୍ତ୍ଵାସ୍ ତେ ହନ୍ତୁମ୍ ଅଗ୍ରଗତଂ ଭଟମ୍ । ନ ଶେକୁର୍ ଇନ୍ଧନକ୍ଷୀଣା ହଵିର୍ ଦଗ୍ଧୁମ୍ ଇଵାଗ୍ନଯଃ
ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଇଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ସେଇ ଅଗ୍ରଣୀ ଯୋଦ୍ଧାକୁ ମାରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଜଳାଣା ଶେଷ ହୋଇଯିବା ପରେ ଅଗ୍ନି ହବିଷ୍ୟ ଦହିପାରେ ନାହିଁ।
ଵିବୁଧାନାଂ ପ୍ରହରତାଂ ସୁଦସ୍ଯୁତ୍ଵମ୍ ଉପାଗତାଃ । କ୍ଷତଵିକ୍ଷତସର୍ଵାଙ୍ଗାସ୍ ତସ୍ଥୁସ୍ ସାମାନ୍ଯଵଦ୍ଭଟାଃ
ଦେବତାମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଲଢ଼ାଇ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଆଘାତ ଓ ଆହତ ହୋଇ, ସେଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପରି ଉଭାଇ ରହିଗଲେ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ମରଣାଦ୍ ଭୀତଚେତସଃ । ଦୈତ୍ଯା ଦେଵେଷୁ ଵଲ୍ଗତ୍ସୁ ଦୁଦ୍ରୁଵୁସ୍ ସମରାଜିରାତ୍
ଏଠାରେ ବହୁତ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଦେମନମାନଙ୍କର ମନ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯିବାରୁ, ଦେବତାମାନେ ଆଗେ ବଢ଼ିଆସୁଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ପଳାଇଗଲେ।
ତେଷୁ ଦ୍ରଵତ୍ସୁ ସର୍ଵେଷୁ ସର୍ଵତୋ ଦାନଵାଦ୍ରିଷୁ । ଦାମଵ୍ଯାଲକଟାଖ୍ଯେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତେଷ୍ଵ୍ ଅସୁରାଲଯେ
ସମସ୍ତେ ପଳାଇବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଦେମନ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ଦାମ ଓ ବ୍ୟାଳ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅସୁର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଦ୍ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯମ୍ ଅପତତ୍ ଖାଦ୍ ଵିଦ୍ରୁତମ୍ ଇତସ୍ ତତଃ । କଲ୍ପାନ୍ତପଵନାଧୂତଂ ତାରାଜାଲମ୍ ଇଵାଭିତଃ
ତାହାପରେ ସେ ଦାନବ ସେନା ଏପଟେ ସେପଟେ ଭାଗିଗଲା, ଯେପରି ଏକା ତାରାର ଜାଲ ଯୁଗାନ୍ତର ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ଅମରାଚଲକୁଞ୍ଜେଷୁ ଶିଖରାଣାଂ ଶିଲାସୁ ଚ । ତଟେଷୁ ଵାରିରାଶୀନାଂ ପଯୋଦପଟଲେଷୁ ଚ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ, ଶିଖର ଓ ପାହାଡ଼ ପଥରରେ, ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଏବଂ ମେଘମାଳାରେ—
ସାଗରାଵର୍ତଗର୍ତେଷୁ ଶ୍ଵଭ୍ରେଷ୍ଵ୍ ଅଥ ସରିତ୍ସୁ ଚ । ଜଙ୍ଗଲେଷୁ ଦିଗନ୍ତେଷୁ ଜ୍ଵଲତ୍ସୁ ଵିପିନେଷୁ ଚ
ସମୁଦ୍ରର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ, ଗଭୀର ଖାଇ ଓ ନଦୀମାନେ, ମରୁଭୂମିରେ, ଦିଗନ୍ତରେ ଏବଂ ଜଳୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ—
ତଦ୍ରଣୋତ୍ସନ୍ନକୋଶେଷୁ ଗ୍ରାମେଷୁ ନଗରେଷୁ ଚ । ଅଟଵୀଷୂଗ୍ରଯକ୍ଷାସୁ ମରୁଷୂଦ୍ଯଦ୍ଦଵାଗ୍ନିଷୁ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଥିବା ଧନଭଣ୍ଡାରରେ, ଗ୍ରାମ ଓ ସହରରେ, ଭୟଙ୍କର ଯକ୍ଷମାନେ ଥିବା ଅଟବୀରେ ଏବଂ ମରୁଭୂମିରେ ଯେଉଁଠାରେ ଦାହନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଜଳୁଥିଲା—
ଲୋକାଲୋକାଚଲାନ୍ତେଷୁ ପର୍ଵତେଷୁ ହ୍ରଦେଷୁ ଚ । ଅନ୍ଧ୍ରଦ୍ରମିଡକାଶ୍ମୀରପାରସୀକପୁରେଷୁ ଚ
ଲୋକାଲୋକ ପର୍ବତର ସୀମାରେ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତ ଓ ହ୍ରଦଗୁଡ଼ିକରେ, ଏବଂ ଆନ୍ଧ୍ର, ଦ୍ରାମିଡ଼, କଶ୍ମୀର ଓ ପାରସୀ ନଗରଗୁଡ଼ିକରେ—
ନାନାମ୍ଭୋଧିତରଙ୍ଗାସୁ ଗଙ୍ଗାଜଲଘଟାସୁ ଚ । ଦ୍ଵୀପାନ୍ତରେଷୁ ଦୂରେଷୁ ଜମ୍ବୂଷଣ୍ଡଲତାସୁ ଚ
ବିଭିନ୍ନ ସାଗରର ତରଙ୍ଗମାନେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳର ଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକରେ, ଦୂର ଦ୍ୱୀପମାନେ ଓ ଜମ୍ବୁ ଗଛର ଝାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକରେ—
ସର୍ଵତଃ ପର୍ଵତାକାରାଃ ପତିତାସ୍ ତେ ସୁରାରଯଃ । ଵିସ୍ଫୋଟିତାଙ୍ଗଚରଣା ଵିଭିନ୍ନକରବାହଵଃ
ସମସ୍ତଠାରେ, ସେଇ ସୁରଶତ୍ରୁମାନେ ପର୍ବତ ପରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଅଂଗ ଓ ପାଦ ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ହାତ ଓ ବାହୁ ଚିରିଯାଇଲା।
ଶାଖାଲଗ୍ନାନ୍ତ୍ରତନ୍ତ୍ରୀକା ମୁକ୍ତରକ୍ତଵହଚ୍ଛଟାଃ । ଵ୍ଯସ୍ତାଙ୍ଗଖୁରମୂର୍ଧାନୋ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତକୁପିତେକ୍ଷଣାଃ
ଡାଳିରେ ଅନ୍ତ୍ର ଜଡିଯାଇଛି, ରକ୍ତ ଧାରା ଖୋଲା ଭାବେ ବହୁଛି, ଅଂଗ ଓ ମୁଣ୍ଡ ବିଛିନ୍ନ ହୋଇଛି, ରୋଷରେ ଆଖି ତିକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିଯାଉଛି।
ସ୍ଵାଯୁଧାଵଲନାଵେଗଚ୍ଛିନ୍ନକଙ୍କଟହେତଯଃ । ଦୂରାପାତଵିପର୍ଯସ୍ତପତନ୍ନାନାଵିଧାଂଶୁକାଃ
ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରର ଭୟଙ୍କର ଆଘାତରେ ତାଙ୍କର କବଚ ଭାଙ୍ଗିଗଲା; ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଛିଣ୍ଡିଯାଇ, ଦୂରରୁ ଏଠାଉଠି ଖସିପଡ଼ିଲା।
କଣ୍ଠଲଗ୍ନଶିରସ୍ତ୍ରାଣଖଟତ୍କାରୋଗ୍ରଭୀତଯଃ । ଶିଲାଶିତଶିଖାପ୍ରୋତଦେହଭାଗାଵଲମ୍ବିନଃ
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ହେଲମେଟ୍ ଗଳାକୁ ଲାଗିଥିଲା, ତାହାର ଭୟଙ୍କର ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ଦେହର ଅଂଶଗୁଡ଼ିକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପାହାଡ଼ରେ ଘୁସି ଲଟକିଥିଲା।
ଶଲ୍ମଲ୍ଯଗ୍ରଦୃଢାପାତପ୍ରୋତକଙ୍କଟଶଙ୍କଵଃ । ସୁଶିଲାଫଲକାସ୍ଫାଲଶତଧାଶୀର୍ଣମସ୍ତକାଃ
ତାଙ୍କର କବଚ ଶିମୁଲ ଗଛର ତୀକ୍ଷ୍ଣ କାଁଟାରେ ଘୁସିଯାଇଥିଲା; ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଶିଳାରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଲାଗି, ଶତଧା ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵ ଏଵ ସକଲାସୁ ସଶସ୍ତ୍ରାଃ ପାତମାତ୍ରସମନନ୍ତରମ୍ ଏଵ । ଦିକ୍ଷୁ ନାଶମ୍ ଅଗମନ୍ନ୍ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରାଃ ପାଂସଵୋ ଽମ୍ବୁଧିଗତାଃ ପଯସୀଵ
ସମସ୍ତ ଦାନବମାନ୍ୟା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପଡ଼ିବା ସହିତସହିତ ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଧୂଳି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହରାଇଗଲା, ଯେମିତି ପାଣି ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିଯାଏ।
ଜଜ୍ଵାଲ ଜ୍ଵଲିତଃ କୋପୀ କଲ୍ପାନ୍ତାଗ୍ନିର୍ ଇଵ ଜ୍ଵଲନ୍ । ଶମ୍ବରଶ୍ ଶମିତାନୀକୋ ଦାମଵ୍ଯାଲକଟାନ୍ ପ୍ରତି
ଶମ୍ବର ତାପରେ ଦେହାଗ୍ନି ପରି ତେଜରେ ଜଳିଉଠିଲେ, ସେ ଦାମଭ୍ୟାଳକଟ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇଲେ।
ଶମ୍ବରସ୍ଯ ଭଯାଦ୍ ଗତ୍ଵା ପାତାଲମ୍ ଅଥ ସପ୍ତମମ୍ । ଦାମଵ୍ଯାଲକଟାସ୍ ତସ୍ଥୁସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦାନଵମଣ୍ଡଲମ୍
ଶମ୍ବରଙ୍କ ଭୟରେ ଦାମଭ୍ୟାଳକଟ ଦାନବମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦାନବ ସମୂହକୁ ଛାଡ଼ି, ସପ୍ତମ ପାତାଳକୁ ପଳାଇଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ରହିଗଲେ।
ଯମସ୍ଯ କିଙ୍କରାସ୍ ତତ୍ର ଵେତାଲତ୍ରାସନକ୍ଷମାଃ । କୁକୁହା ନାମ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ନରକାର୍ଣଵପାଲକାଃ
ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଦାସମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଭୂତପ୍ରେତମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରିପାରନ୍ତି, 'କୁକୁହା' ନାମରେ ନରକ ସମୁଦ୍ରର ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
ଚିନ୍ତା ଇଵ ଘନାକାରା ଦୁହିତୄସ୍ ତୁ କ୍ରମାଦ୍ ଦଦୁଃ
ଚିନ୍ତା ଯେପରି ଘନ ମେଘ ପରି ଆକାର ନେଇଥାଏ, ସେମାନେ ଦେଉଥିବା ଝିଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତୈସ୍ ସାର୍ଧଂ ନୀତଵନ୍ତସ୍ ତେ ତତ୍ର ଦାମାଦଯୋ ଽଵଧିମ୍ । ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତାମ୍ ଆତ୍ତାନନ୍ତକୁଵାସନାଃ
ସେମାନେ ଏହି ଦାଣ୍ଡଦାତାମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଷ୍ଟ ଆଦତରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ସମୟ କାଟିଲେ।
ଇଯଂ ମେ ଵନିତା ରମ୍ଯା ମମେଯଂ ପ୍ରଭୁତେତି ଚ । କୁକୁହସ୍ନେହବଦ୍ଧାନାଂ କାଲସ୍ ତେଷାଂ ଵ୍ଯଵର୍ତତ
‘ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ମୋର, ଏହି ମୋର ଅଧିନ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ମାଲିକ’—ଏଭଳି ଭ୍ରମ ଓ ମିଥ୍ୟା ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧି ରହି, ସେମାନଙ୍କର ସମୟ ଚାଲିଗଲା।
ଧର୍ମରାଜୋ ଽଥ ତଂ ଦେଶଂ କଦାଚିତ୍ ସମୁପାଯଯୌ । ମହାନରକକାର୍ଯାଣାଂ ଵିଚାରାର୍ଥଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ତାପରେ କେତେବେଳେ ଧର୍ମରାଜ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଏକ ଅବସରରେ ଆସିଲେ, ବଡ଼ ନରକର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ତଦନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।