ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦିଦାରୁଣଶରୀରମଯୀ ପ୍ରହାରଦାନଗ୍ରହେ ଗଗନରଶ୍ମିଶରୀରକୈଵ । ଯା ଯୋପଶାମ୍ଯତି ସୁରାସୁରସିଦ୍ଧସେନା ମାଯାକୃତା ପୁନର୍ ଉଦେତି ରସେନ ସୈଵ
ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରେ ତିଆରି ଏହି ନଦୀ ଦେହ ଦେଇ ଆଘାତ କରିଥିଲା, ଆକାଶରେ ରଶ୍ମିର ଦେହ ନେଇଥିଲା। ଦେବ, ଦାନବ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଏହି ମାୟାମୟ ନଦୀ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଗୁଣରେ ପୁଣି ଉଠିଯାଏ।
ଶୈଲୋପମାଯୁଧଵିଘଟ୍ଟିତଭୂଧରାଣି ରକ୍ତାମ୍ବୁପୂରପରିପୂର୍ଣମହାର୍ଣଵାନି । ଦେଵାସୁରେନ୍ଦ୍ରସୁରଶୈଲଵିରୂଢକୁନ୍ତତାଲୀଵନାନି କକୁଭାଂ ଵଦନାନ୍ଯ୍ ଅଥାସନ୍
ପାହାଡ଼କୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଆଘାତ କରାଯାଉଥିବା ପରି, ରକ୍ତରଙ୍ଗ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମହାସାଗର, ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବଢ଼ିଥିବା ଉଚ୍ଚ ତାଳଗଛ ଜଙ୍ଗଲ—ଏହି ସବୁ ଦିଗମାନେ ମାନେ ଆକାଶର ମୁହଁ ହେଇଯାଇଥିଲେ।
ଉଦ୍ଗୀର୍ଣକୁନ୍ତଶରଶକ୍ତିଗଦାସିଚକ୍ରା ହେଲାନିଗୀର୍ଣସୁରଦାନଵମୁକ୍ତଶୈଲା । କାଷକ୍ଵଣତ୍କ୍ରକଚଦନ୍ତନଖୋଗ୍ରମାଲା ଜୀଵାନ୍ଵିତାପତଦ୍ ଅଥାଯସସିଂହଵୃଷ୍ଟିଃ
ବାଣ, ତୀର, ଶକ୍ତି, ଗଦା, ତଳୱାର, ଚକ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଛାଡ଼ାଯାଉଥିଲା; ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ରୋଷରେ ପାହାଡ଼ ଛିଁଡ଼ି ଫେଙ୍କାଯାଉଥିଲା; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା—ଏପରି ଭାବରେ ଜୀବନ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର ସିଂହମାନେ ବର୍ଷା ପରି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିଲେ।
ଉଜ୍ଜ୍ଵାଲଲୋଚନଵିଷଜ୍ଵଲନାତପୋଦ୍ଯଦ୍ଦିଗ୍ଦାହଦର୍ଶିତଯୁଗାନ୍ତଦିନେଶସେନା । ଉଡ୍ଡୀଯମାନପରିଦୀର୍ଘମହୀମହୀଧ୍ରା ମତ୍ତାବ୍ଧିଵଦ୍ ଵିଷଧରାଵଲିର୍ ଉଲ୍ଲଲାସ
ତୀବ୍ର ଆଗ୍ନିମୟ ଚକ୍ଷୁ, ବିଷର ଆଗୁନି ଓ ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର ସେନା ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ଦିଗମାନେ ଜଳିଯିବାକୁ ଦେଖାଏ, ସେପରି ବିଷଧର ସାପମାନେ ମଦମସ୍ତ ସାଗର ପରି ଉଡ଼ି ଏହି ପୃଥିବୀ ଓ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଛାଇଯାଉଥିଲେ।
ଉନ୍ନାଦଵଜ୍ରମକରୋତ୍କରକର୍କରାନ୍ତରିକ୍ଷାବ୍ଧିଵୀଚିଵଲଯୈର୍ ଵଲିତାଚଲେନ୍ଦ୍ରୈଃ । ଆସୀଜ୍ ଜଗତ୍ ସକଲମ୍ ଏଵ ସୁସଙ୍କଟାଙ୍ଗମ୍ ଆଵର୍ତିଭିର୍ ଵିଵିଧହେତିନଦୀପ୍ରଵାହୈଃ
ଗଜ୍ଜନ ଅସ୍ତ୍ର, ମକର ଧ୍ୱନି, ଆକାଶ-ସାଗରର ତରଙ୍ଗ, ଏବଂ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ରେ ଘେରାଯାଇ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅସୁବିଧାଜନକ କରିଦେଇଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ନଦୀର ଝରଣା ଘୂର୍ଣ୍ଣି ହୋଇ ବହୁଥିଲା।
ଶୈଲାସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରଗରୁଡାଚଲମାଲିତୋଚ୍ଚନାଗାଙ୍ଗନାସୁରଗଣାଙ୍ଗନମ୍ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ଆସୀତ୍ କ୍ଷଣଂ ଜଲଧିଭିଃ କ୍ଷଣମ୍ ଅଗ୍ନିପୂରୈଃ ପୂର୍ଣଂ କ୍ଷଣଂ ଦିନକରୈଃ କ୍ଷଣମ୍ ଅନ୍ଧକାରୈଃ
ଆକାଶଟିଏ ପର୍ବତ, ଅସ୍ତ୍ର, ଗରୁଡ଼ଶିଖର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ସର୍ପ ଓ ଦାନବ ଦଳର ଦେହରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା। କେବେ ମେଘରେ, କେବେ ଅଗ୍ନିରେ, କେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଓ କେବେ ଅନ୍ଧାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା।
ଗରୁଡଗୁଡଗୁଡାକୁଲାନ୍ତରିକ୍ଷପ୍ରଵିସୃତହେତିହୁତାଶପର୍ଵତୌଘୈଃ । ଜଗଦ୍ ଅଭଵଦ୍ ଅସହ୍ଯକଲ୍ପକାଲଜ୍ଵଲିତସୁରାଲଯଭୂତଲାନ୍ତରାଲମ୍
ଗରୁଡ଼ଙ୍କର ଗଞ୍ଜନ ଧ୍ୱନିରେ ଆକାଶ ଭରିଯାଇଥିଲା। ଅସ୍ତ୍ରର ଅଗ୍ନି ଓ ପର୍ବତମାନେ ବର୍ଷିବାରୁ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଅସହ୍ୟ ହେଇଯାଇଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କର ନିବାସ ଏହି କଳ୍ପାନ୍ତର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଯାଉଥିଲା।
ଉଦପତନ୍ ଵସୁଧାତଲତୋ ଽସୁରା ଗଗନମ୍ ଅଦ୍ରିତଟାଦ୍ ଇଵ ପକ୍ଷିଣଃ । ଅତିବଲାଦ୍ ଅପତନ୍ ଵିବୁଧା ଭୁଵି ପ୍ରଲଯଚାଲିତଶୈଲଶିଲା ଇଵ
ଦାନବମାନେ ଭୂମିରୁ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଯେପରିକି ପର୍ବତ ଶିଖରରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉଡ଼ିଯାନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଯେପରିକି ପ୍ରଳୟରେ ପର୍ବତରୁ ପଥର ଖସିଯାଏ।
ଶରୀରରୂଢୋନ୍ନତହେତିଵୃକ୍ଷଵନାଵଲୀଲଗ୍ନମହାଗ୍ନିଦାହାଃ । ସୁରାସୁରାଃ ପ୍ରାପୁର୍ ଅଥାମ୍ବରାନ୍ତଃ କଲ୍ପାନିଲାନ୍ଦୋଲିତଶୈଲଶୋଭାମ୍
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ଦେହରେ ଅସ୍ତ୍ରବୃକ୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ଲାଗିଥିବା ବଡ଼ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଆକାଶର ଶୀର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କଳ୍ପବାୟୁରେ ଦୋଳିଥିବା ପର୍ବତ ଅତି ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।
ସୁରାସୁରାଦ୍ରୀନ୍ଦ୍ରଶରୀରମୁକ୍ତୈ ରକ୍ତପ୍ରଵାହୈର୍ ଅଭିତୋ ଭ୍ରମଦ୍ଭିଃ । ବଭାର ପୂର୍ଣଂ ପରିତୋ ଽମ୍ବରାବ୍ଧିସ୍ ସନ୍ଧ୍ଯାରୁଣୋଦ୍ଯଚ୍ଛତଗଙ୍ଗମ୍ ଅଙ୍ଗମ୍
ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ପାହାଡ଼ର ରାଜାମାନଙ୍କର ଦେହରୁ ବହୁଥିବା ରକ୍ତଧାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିକିରିତ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଇଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଉଷାକାଳରେ ଉଠୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଲାଲ ଆଲୋକ ଆକାଶ ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ଘେରି ରହିଛି।
ଗିରିଵର୍ଷଣମ୍ ଅମ୍ବୁଵର୍ଷଣଂ ଵିଵିଧୋଗ୍ରାଯୁଧଵର୍ଷଣଂ ତଥା । ଵିଷମାଶନିଵର୍ଷଣଂ ଚ ତେ ଶମମ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଅଥାଗ୍ନିଵର୍ଷଣମ୍
ସେଠାରେ ପାହାଡ଼ର ବର୍ଷା, ପାଣିର ବର୍ଷା ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା। ତାପରେ ଅସମାନ ପଥରର ବର୍ଷା ଓ ପରସ୍ପର ଉପରେ ଅଗ୍ନିର ବର୍ଷା ମଧ୍ୟ ହେଉଥିଲା।
ଅନଯନ୍ ନଯମାର୍ଗକୋଵିଦା ଦଲିତାଶେଷଗିରୀନ୍ଦ୍ରଭିତ୍ତଯଃ । ସସୃଜୁଶ୍ ଚ ସମଂ ସମନ୍ତତଃ କକୁବଙ୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷଣମ୍
ଯେମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଚାଳ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ର ଦେଉଳ ଭଙ୍ଗ କରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସମାନ ଭାବରେ ପୁଷ୍ପର ବର୍ଷା କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦିଗବନ୍ଧୁର ଶାଖାରେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା ହୁଏ।
ଦେଵାସୁରାସ୍ ସରସସଙ୍ଗରସମ୍ଭ୍ରମାର୍ତା ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯମ୍ ଅଙ୍ଗଦଲନାକୁଲହେତିହସ୍ତାଃ । ଦାମେନ୍ଦ୍ରଡିମ୍ବଦହନାଃ ପୃଥୁପୀଠପୀଠୈଃ କୀର୍ଣାସୃଜୋ ନଭସି ବଭ୍ରମୁର୍ ଆକ୍ଷିପନ୍ତଃ
ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ହୁଲାହୁଲିରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଆଘାତ କରୁଥିବା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଇନ୍ଦ୍ରର ବଜ୍ର ଆଗୁନିରେ ଦେହ ଜଳୁଥିଲା। ବଡ଼ ବଡ଼ ଆସନରେ ବସି, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଘୂରିବା ସମୟରେ ରକ୍ତ ଧାରା ବିକିରି କରୁଥିଲେ।
ଛିନ୍ନୈଶ୍ ଶିରଃକରଭୁଜୋରୁଭରୈର୍ ଭ୍ରମଦ୍ଭିର୍ ଆକାଶକୋଶଶଲଭୈର୍ ଅଶିଵୈସ୍ ତଦାନୀମ୍ । ଆସୀଜ୍ ଜଗଜ୍ଜଠରମ୍ ଅଭ୍ରଵରୈର୍ ଇଵୋଗ୍ରୈର୍ ଆଭାସ୍କରଂ ସ୍ଥଗିତଦିକ୍ତଟଶୈଲଜାଲମ୍
ସେ ସମୟରେ, ପୃଥିବୀର ଗର୍ଭ ଛିନ୍ନ ମୁଣ୍ଡ, ହାତ, ବାହୁ ଓ ଉରୁ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକ ଆକାଶରେ ଅଶୁଭ ଶଳଭମାନେ ପରି ଘୂରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଘନ ମେଘମାନେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପାହାଡ଼ ପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଓ ଦିଗ୍ବଳୟର ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କୁ ଢାକି ଦେଇଥିଲେ।
ମତ୍ତାନଲଂ କ୍ଷୁବ୍ଧଜଲାନିଲାର୍କଂ ଦଲଦ୍ଵନଂ ଶୀର୍ଣସୁରାସୁରୌଘମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମ୍ ଆଖଣ୍ଡିତକୁଡ୍ଯକୋଣମ୍ ଅକାଲକଲ୍ପାନ୍ତକରାଲମ୍ ଆସୀତ୍
ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ହୋଇଗଲା, ଯେଉଁପରି କାଳାନ୍ତରର ଶେଷ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହୁଏ। ଅତି ମଦମସ୍ତ ଅଗ୍ନି, ଉତ୍ତେଜିତ ଜଳ, ବାତାସ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲ, ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ, ଏବଂ ଅଭିଜ୍ଞାତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଦିଵାଳ ଓ କୋଣା ଅଖଣ୍ଡ ରହିଥିଲା।
ଭ୍ରାନ୍ତଂ ଭୃଶଂ ଭ୍ରମିତଦିକ୍ତଟମ୍ ଅଦ୍ରିକୂଟୈର୍ ଆତ୍ମପ୍ରମାଣଘନହେତିହତୈ ରଣଦ୍ଭିଃ । କୂଜଦ୍ଭିର୍ ଆର୍ତିଭିର୍ ଇଵୋଗ୍ରଗୁହୌଘଵାତୈଃ କ୍ରନ୍ଦଦ୍ଭିର୍ ଆପତିତସିଂହରଵୈର୍ ଅଦଭ୍ରୈଃ
ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବଳୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅସମ୍ଭ୍ରମିତ ହୋଇଗଲା, ପାହାଡ଼ ଶିଖରମାନେ ଭାରି ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଗୁହାରେ ବସୁଥିବା ଉଗ୍ର ପଶୁମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭରା ଚିତ୍କାର ଓ ମେଘମାନେ ଖସିପଡ଼ିବା ସମୟରେ ସିଂହମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଗଞ୍ଜିଉଠିଥିଲା।
ମାଯାନଦୀଜଲଧିଯୋଧଘନାଗ୍ନିଦାହୈର୍ ଵୃକ୍ଷୈସ୍ ସୁରାସୁରଶଵୈର୍ ଅଚଲୈଶ୍ ଶିଲୌଘୈଃ । ଭ୍ରାନ୍ତଂ ଶିରସ୍ତ୍ରଶରଶକ୍ତିଗଦାସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରୈର୍ ଵାତାଵକୀର୍ଣଵନପର୍ଣଵଦ୍ ଅମ୍ବରାନ୍ତଃ
ଆକାଶ ମାୟାର ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର, ଧୂଆଁ ଓ ଅଗ୍ନିର ମେଘ, ଗଛ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୃତଦେହ, ପାହାଡ଼ ଓ ପଥରର ବର୍ଷାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ମୁଣ୍ଡ, ବାଣ, ଶକ୍ତି, ଗଦା, ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଶସ୍ତ୍ରମାନେ ବାତାସରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲର ପତ୍ର ପରି ଚାରିପାଖରେ ବିକିର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଅଦ୍ରୀନ୍ଦ୍ରପକ୍ଷପରିମାଣଗମାଗମୈକଦୁର୍ଵାରହସ୍ତତଲଦାରୁଣତାଡନୈର୍ ଦ୍ରାକ୍ । ଆସୀତ୍ ପତଦ୍ଭଟଶରୀରଗିରୀନ୍ଦ୍ରଘାତଵିଭ୍ରଷ୍ଟଦେଵପୁରପୂର୍ଣଜଲାର୍ଣଵୌଘଃ
ପାହାଡ଼ର ପାଖା ଆସିଯିବା ଓ ଯିବା ପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହସ୍ତ ଦେଇ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିବା ପୁରୀରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳର ଧାରା, ପାହାଡ଼ ପରି ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ଦେହ ପଡ଼ିବା ସହ ବଡ଼ ଝରଣା ପରି ଏକାସାଥିରେ ବେଗରେ ବହିଯାଇଲା।
ଘନଘୁଙ୍ଘୁମପୂରିତାନ୍ତରିକ୍ଷା କ୍ଷତଜାକ୍ଷାଲିତଭୂଧରାନ୍ତରାଲା । ରୁଧିରହ୍ରଦଵୃତ୍ତିଵର୍ତିନୀ ଵା ଭୁଵନାଭୋଗଗୁହା ତଦାକୁଲାଭୂତ୍
ଘନ ଗୁଞ୍ଜନରେ ଆକାଶ ପୂରିଯାଇଥିଲା; ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତ ଦେଇ ଧୋଇଯାଉଥିଲା; ସମସ୍ତ ଜଗତ ଗୁହା ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧର ରକ୍ତ ଝରା ଝରିବା ଝିଅରେ ଚଞ୍ଚଳ ହେଉଥିବା ଏକ ରକ୍ତପୁରୀ।
ଅନନ୍ତଦିକ୍ପ୍ରସରଵିକାରକାରିଣୀ କ୍ଷଯୋଦଯୋନ୍ମୁଖସୁଖଦୁଃଖଦାଯିନୀ । ରଣକ୍ରିଯାସୁରସୁରସଙ୍ଘସଙ୍କଟା ତଦାଭଵତ୍ ଖଲୁ ସଦୃଶୀହ ସଂସୃତେଃ
ସେ ଯୁଦ୍ଧର ହଲାହଲ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଭିଡ଼ି ରହିଥିବା, ଅନେକ ଦିଗକୁ ପ୍ରସାରିତ, କେବେ ସୁଖ ଦେଉଥିଲା, କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲା, କେବେ ନାଶ ଆଣୁଥିଲା, କେବେ ଉଦୟ ଘଟାଉଥିଲା—ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ର ପରି ଏକଦମ ଏଭଳି ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ମାଯଯାଥ ଵିଵାଦେନ ସନ୍ଧିନା ଵିଗ୍ରହେଣ ଚ । ପଲାଯନେନ ଧୈର୍ଯେଣ ଚ୍ଛଦ୍ମନୋପାଯନେନ ଚ
ତାପରେ, ମାୟା, ବିବାଦ, ମିଳନ, ଦ୍ୱେଷ, ପଳାୟନ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚତୁର ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା
କାର୍ପଣ୍ଯେନାସ୍ତ୍ରଯୁଦ୍ଧେନ ସ୍ଵାନ୍ତର୍ଧାନୈଶ୍ ଚ ଭୂରିଶଃ । କୃତସ୍ ସ ସମରୋ ଦେଵୈସ୍ ତ୍ରିଂଶଦ୍ ଵର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ
ସ୍ୱୟଂ ଦୟା, ଅସ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପୁନିପୁନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସେଠି ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଭାବେ ପଞ୍ଚତିରିଶ ବର୍ଷ ଚାଲିଥିଲା।
ଵର୍ଷାଣି ଦିଵସାନ୍ ମାସାନ୍ ଦଶାଷ୍ଟୌ ପଞ୍ଚ ସପ୍ତ ଚ । ଵର୍ଷାଣି ପେତୁର୍ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ନିହେତ୍ଯମ୍ବ୍ଵଶନିଭୂଭୃତାମ୍
ବର୍ଷ, ଦିନ, ମାସ—ଦଶ, ଆଠ, ପାଞ୍ଚ ଏବଂ ସାତ—ଏହି ସମୟ ଗଛ, ଅଗ୍ନି, ଅସ୍ତ୍ର, ପାଣି, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେତେ ଦିନ ଚାଲିଗଲା।
ଏତାଵତା ତୁ କାଲେନ ଦୃଢାଭ୍ଯାସାଦ୍ ଅହଙ୍କୃତେଃ । ଦାମାଦଯୋ ଽହମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆସ୍ଥାଂ ଜଗୃହୁର୍ ଗ୍ରସ୍ତଚେତସଃ
ଏତେ ସମୟ ଧରି ଦୃଢ଼ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଆତ୍ମତା ବୁଝିବା ଏବଂ ମନ ଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ସହିତ, ବନ୍ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟମାନେ 'ମୁଁ' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଧରିଲେ।
ନୈକଟ୍ଯାତିଶଯାଦ୍ ଯଦ୍ଵଦ୍ ଦର୍ପଣଂ ବିମ୍ବଵଦ୍ ଭଵେତ୍ । ଅଭ୍ଯାସାତିଶଯାତ୍ ତଦ୍ଵତ୍ ତେ ଽପ୍ଯ୍ ଅହଙ୍କାରିତାଂ ଗତାଃ
ଯେପରି ଅତି ନିକଟରୁ ଦର୍ପଣ ଦେଖିଲେ ଦର୍ପଣ ଏକ ଛବି ପରି ଲାଗେ, ସେପରି ଅତିରିକ୍ତ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମତାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଯଦ୍ଵଦ୍ ଦୂରତରଂ ଵସ୍ତୁ ନାଦର୍ଶେ ପ୍ରତିବିମ୍ବତେ । ପଦାର୍ଥଵାସନା ତଦ୍ଵଦ୍ ଅନଭ୍ଯାସାନ୍ ନ ଜାଯତେ
ଯେପରି ଦୂରରେ ଥିବା କିଛି ଜିନିଷ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ଅଭ୍ୟାସ ନ ହେଲେ ମନରେ କୌଣସି ବସ୍ତୁର ଆଭାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ଯଦା ଦାମାଦଯୋ ଜାତା ଜାତାହଙ୍କାରଵାସନାଃ । ତଦା ମେ ଜୀଵିତଂ ମେ ଽର୍ଥ ଇତି ଦୈନ୍ଯମ୍ ଉପାଗମନ୍
ଯେତେବେଳେ ବାନ୍ଧନ ଓ ଏହା ପରି ଆସକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଏବଂ ଆତ୍ମତ୍ୱର ଆଶକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲା, ସେତେବେଳେ 'ମୋର ଜୀବନ, ମୋର ସମ୍ପତ୍ତି' ବୋଧ ଆସିଲା ଓ ଦୁଃଖ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଭଯଵାସନଯା ଗ୍ରସ୍ତା ମୋହଵାସନଯା ହତାଃ । ଆଶାପାଶନିବଦ୍ଧାସ୍ ତେ ତତଃ କୃପଣତାଂ ଗତାଃ
ଭୟର ଆଶକ୍ତିରେ ଧରାପଡ଼ି, ମୋହର ଆଶକ୍ତିରେ ହତବ୍ୟଥା ହୋଇ, ଆଶାର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଦୟନୀୟତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ମୁଧୈଵ ହ୍ଯ୍ ଅନହଙ୍କାରୈର୍ ମମତ୍ଵମ୍ ଉପକଲ୍ପିତମ୍ । ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ଭୁଜଙ୍ଗତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଦାମଵ୍ଯାଲକଟୈସ୍ ତତଃ
ଯେମିତି ରସିକୁ ସାପ୍ ବୋଲି ଭ୍ରମ ହୁଏ, ଏହିପରି ଆତ୍ମତ୍ୱ ନଥିବା ଲୋକମାନେ 'ମୋର' ବୋଧକୁ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି, ଯେଉଁପରି ଦାମର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ରସିରେ ସାପ୍ ବୋଲି ଭାବାଯାଏ।
ଆପାଦମସ୍ତକଂ ଦେହଲତେଯଂ ଭଵତୁ ସ୍ଥିରା । ମମେତି ତୃଷ୍ଣାକୃପଣା ଦୀନତାଂ ତେ ସମାଯଯୁଃ
ମୋ ଦେହଟିଏ ମୁଣ୍ଡୁଠାରୁ ପାଉଁଯାଏଁ ଦୃଢ଼ ରୁହୁ, ଏହିପରି ମୋର ଭାବନାରୁ ଉପଜୁଥିବା ଲାଲସା ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବା ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଏ।