ଫୁଲ୍ଲନୀଲୋତ୍ପଲଵ୍ଯୂହଜଟାଲରମଣାଲଯଃ । ରତ୍ନହଂସସମାହୂତହେମାମ୍ବୁରୁହସାରସଃ
ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ନିବାସମାନେ ଫୁଲିଥିବା ନୀଳ କମଳର ଝୁଣ୍ଡରେ ଘିରିଥିଲା। ରତ୍ନମୟ ହଂସମାନେ ସୁନାର କମଳ ଓ ସାରସପାଖୀମାନେକୁ ଡାକୁଥିଲେ।
ହେମପାଦପଶାଖାଗ୍ରକୃତାମ୍ଭୋରୁହକୁଟ୍ମଲଃ । କରଞ୍ଜଜାଲଜନିତମନ୍ଦାରକୁସୁମୋତ୍କରଃ
ତାହାଙ୍କର ସୁନା ଗଛର ଶାଖା ଶିରାରେ ପଦ୍ମ କୁଡ଼ିଆ ମୁଣ୍ଡି ଫୁଟିଥିଲା, ଏବଂ କରଞ୍ଜ ଜଙ୍ଗଲରୁ ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ଝରଣା ପଡ଼ୁଥିଲା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋଦ୍ଯାନଜିତନନ୍ଦନନନ୍ଦନଃ । ମାଯାସର୍ପହୃତଵ୍ଯାଲମଲଯାଚଲଚନ୍ଦନଃ
ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲିଥିବା ତାଙ୍କର ବାଗିଚା ଦେବତାମାନଙ୍କର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା, ଏବଂ ମାଲୟ ପର୍ବତର ଚନ୍ଦନ ମାୟାବୀ ସାପ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା।
ହେମସ୍ତ୍ରୀଲୋକଲାଵଣ୍ଯଜିହ୍ମିତାନ୍ତଃପୁରାଙ୍ଗନଃ । କ୍ରୀଡାର୍ଥସ୍ପର୍ଧଯେଶାନହତଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ସୁନାର ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ତିନି ଲୋକର ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିପାରୁନଥିଲେ।
ଅଜସ୍ରୋଡ୍ଡୀନରତ୍ନୌଘତାରାଢ୍ଯସ୍ଵପୁରାମ୍ବରଃ । ନାନାକୁସୁମସମ୍ଭାରଜାନୁଦଘ୍ନକୃତାଙ୍ଗନଃ
ତାଙ୍କର ନିଜ ସହର ଅସଂଖ୍ୟ ଉଠୁଥିବା ରତ୍ନ ଧାରାରେ ତାରାମଣି ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ସଜିଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କ ଜଙ୍ଘା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଆଭୂଷଣ ପହଞ୍ଚିଯାଉଥିଲା।
ନିଶାସ୍ଵ୍ ଅଖିଲପାତାଲଶତଚନ୍ଦ୍ରନଭସ୍ତଲଃ । ସ୍ଵସାଲଭଞ୍ଜିକାଲୋକଗୀତିଗୀତଗୁଣୋତ୍କରଃ
ରାତିବେଳେ, ପାତାଳର ଆକାଶରେ ଶତଶତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାର ଅପ୍ସରାମାନେ ଗାଉଥିବା ମଧୁର ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା।
ମାଯୈରାଵଣନାଗେନ୍ଦ୍ରଵିଦ୍ରୁତାମରଵାରଣଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଭଵୋତ୍କର୍ଷପୂରିତାନ୍ତଃପୁରାନ୍ତରଃ
ମାୟାବଳୀ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଏଇରାବତ ଦୂରେ ହଟିଯାଇଥିଲା; ତିନି ଲୋକର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ଅନ୍ତଃପୁର ଭରିଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ତିସୁଭଗସ୍ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ସମସ୍ତଦୈତ୍ଯସାମନ୍ତଵନ୍ଦିତାଗ୍ର୍ଯାନୁଶାସନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନଶକ୍ତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ଆଦେଶକୁ ଆଦର ସହିତ ମାନିଥିଲେ।
ମହାଭୁଜଵନଚ୍ଛାଯାଵିଶ୍ରାନ୍ତାସୁରମଣ୍ଡଲଃ । ସର୍ଵାମ୍ବୁଧିଗୁହାସାରରତ୍ନକୁଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତଃ
ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ବାହୁର ଛାୟାରେ ଦେବମଣ୍ଡଳ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାଗର ଗୁହାର ମୂଳ୍ୟବାନ ମଣିର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି ସେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯୋତ୍ସାଦିତଦେଵସ୍ଯ କଠିନୋଡ୍ଡାମରାକୃତେଃ । ବଭୂଵ ଵିପୁଲଂ ସୈନ୍ଯମ୍ ଆସୁରଂ ସୁରନାଶନମ୍
ଯେ ସେ ଦେବତା ବାହାର କରାଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ସେନା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ରଖିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ମାଯାବଲେ ସୁପ୍ତେ ଦେଶାନ୍ତରଗତେ ତଥା । ତତ୍ସୈନ୍ଯାନ୍ତରମ୍ ଆଜଗ୍ମୁଶ୍ ଛିଦ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କିଲାମରାଃ
ସେ ମାୟାବଳୀ ଦୂର ଦେଶକୁ ଗଲାପରେ ଏବଂ ଘୁମେଇଥିବା ବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଏକ ସୁଯୋଗ ମିଳିଲାବେଳେ ତାଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।
ଅଥ ଶମ୍ବରଦୈତ୍ଯେନ ଦୁଦ୍ରିକହ୍ଵଦ୍ରୁମାଦଯଃ । ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ମତ୍ତସାମନ୍ତାସ୍ ସ୍ଵସେନାସୁ ନିଯୋଜିତାଃ
ତାପରେ ଶମ୍ବର ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଦୁଦ୍ରିକ ଏବଂ ହ୍ୱଦ୍ରୁମା ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମନ୍ତମାନେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
ତାନ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଜଘ୍ନୁର୍ ଗୀର୍ଵାଣନାଯକାଃ । ଵ୍ଯୋମାନ୍ତରଚରାଶ୍ ଶ୍ଯେନାଃ କଲଵିଙ୍କାନ୍ ଇଵାକୁଲାନ୍
ତେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନେତାମାନେ ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ଆକାଶରେ ଭ୍ରମିତ କଳାବିଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସେନାପତୀନ୍ ପୁନଶ୍ ଚାନ୍ଯାଂଶ୍ ଚକାରାସୁରସତ୍ତମଃ । ଚପଲାନ୍ ଉଦ୍ଭଟାରାଵାଂସ୍ ତରଙ୍ଗାନ୍ ଇଵ ସାଗରଃ
ଅସୁରମାନ୍ୟ ଆଉ କିଛି ଅନ୍ୟ ସେନାପତିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗମାନେ ପରି।
ଦେଵାସ୍ ତାନ୍ ଅପି ତସ୍ଯାଶୁ ଜଘ୍ନୁସ୍ ତେନ ସ କୋପଵାନ୍ । ଜଗାମାମରନାଶାଯ ପରିପୂର୍ଣସ୍ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଦେବତାମାନେ ସେମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ, ଏହା ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକର ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ଯ ମାଯାଭୀତାସ୍ ତେ ସୁରା ଅନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଆଯଯୁଃ । ମେରୁକାନନକୁଞ୍ଜେଷୁ ମୃଗା ଗୌରୀଗୁରୋର୍ ଇଵ
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କର ମାୟାକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଯେପରି ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲରେ ଗାଁଠିଆ ସିଂହ ଆସିଲେ ହରିଣମାନେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି।
କ୍ରନ୍ଦତ୍କ୍ଷୁଦ୍ରାମରଗଣଂ ବାଷ୍ପକ୍ଲିନ୍ନସୁରୀମୁଖମ୍ । ଶୂନ୍ଯଂ ଦଦର୍ଶ ସ ସ୍ଵର୍ଗଂ କଲ୍ପକ୍ଷୀଣଜଗତ୍ସମମ୍
ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଛୋଟ ଅମରମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ—ଏହା ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ଜଗତ୍ଟିଏ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଵିହୃତ୍ଯ କୁପିତସ୍ ତତ୍ର ଲବ୍ଧମ୍ ଆହୃତ୍ଯ ଶମ୍ବରଃ । ଲୋକପାଲପୁରୀର୍ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଜଗାମାତ୍ମୀଯମ୍ ଆଲଯମ୍
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ତାଣ୍ଡବ କରି, ଶମ୍ବର ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳିଲା ତାହା ନେଇଲା, ଏବଂ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳାଇଦେଇ, ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା।
ଏଵଂ ଦୃଢତରୀଭୂତେ ଦ୍ଵେଷେ ଦାନଵଦେଵଯୋଃ । ଦେଵାସ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦିକ୍ଷୁ ଜଗ୍ମୁର୍ ଅଦର୍ଶନମ୍
ଏଭଳି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତୃତା ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ହେବାରୁ, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ଚାରିଦିଗରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଅଥ ଶମ୍ବରଦୈତ୍ଯେନ ଯେ ଯେ ସେନାଧିନାଯକାଃ । କ୍ରିଯନ୍ତେ ଯତ୍ନତସ୍ ତାଂସ୍ ତାଞ୍ ଜଘ୍ନୁର୍ ଯତ୍ନପରାସ୍ ସୁରାଃ
ତାପରେ, ଶମ୍ବର ଦାନବ ଯେଉଁମାନେ ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଯେତେ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହରେ ମାରିଦେଲେ।
ଯାଵଦ୍ ଉଦ୍ଵେଗମ୍ ଆପନ୍ନଶ୍ ଶମ୍ବରଃ କୋପଵାନ୍ ଭୃଶମ୍ । ତାର୍ଣୋ ଽଭି ଵାତମ୍ ଅନଲ ଇଵ ଜଜ୍ଵାଲ ଚୋଚ୍ଛ୍ଵସନ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶମ୍ବର ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଇ, ବାତାସରେ ଉତ୍ତେଜିତ ଅଗ୍ନି ପରି ଦହିଉଠିଲେ ଏବଂ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମ୍ ଅପି ଚାନ୍ଵିଷ୍ଯ ନ ଦେଵାଂଲ୍ ଲବ୍ଧଵାନ୍ ଅଥ । ପରେଣାପି ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସୁକୃତାନୀଵ ଦୁଷ୍କୃତୀ
ତିନି ଲୋକ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଖୋଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେବତାମାନେ କେଉଁଠି ମିଳିଲେ ନାହିଁ; ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ବସ୍, ଭଲ ଲୋକମାନେ ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ମିଳିଯାନ୍ତି, ସେପରି କେବଳ ସେମାନେ ମିଳିଲେ।
ସସର୍ଜ ମାଯଯା ଘୋରାନ୍ ଅସୁରାଂସ୍ ତ୍ରୀନ୍ ମହାବଲାନ୍ । ବଲରକ୍ଷାର୍ଥମ୍ ଉଦିତାନ୍ କାଲାନ୍ ମୂର୍ତିମ୍ ଇଵାସ୍ଥିତାନ୍
ସେ ନିଜ ମାୟାରେ ତିନି ଜଣ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସମୟର ଆକାର ଧରିଥିଲେ।
ନିର୍ମିତା ମାଯଯା ଭୀମାଃ କଲ୍ପପାଦପବାହଵଃ । ଉଦଗୁସ୍ ତେ ମହାକାଯାଃ ପକ୍ଷକ୍ଷୁବ୍ଧା ଇଵାଦ୍ରଯଃ
ମାୟାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହାତ ମନୋକାମନା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ପରି ଲମ୍ବା ଥିଲା; ସେମାନେ ବହୁତ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ପଖାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଉଠିଯାଉଥିଲେ।
ଦାମା ଵ୍ଯାଲଃ କଟଶ୍ ଚେତି ନାମଭିଃ ପରିଲାଞ୍ଛିତାଃ । ଯଥାପ୍ରାପ୍ତୈକକର୍ତାରଶ୍ ଚେତନାମାତ୍ରଧର୍ମିଣଃ
ସେମାନେ ଦାମା, ବ୍ୟାଳ ଓ କଟ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ; ଯେଉଁଠି ଯେପରି ସୁଯୋଗ ମିଳିଲା, ସେହିପରି କାମ କରୁଥିଲେ, ମାତ୍ର ଚେତନାର ଗୁଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ଅଭାଵାତ୍ କର୍ମଣାଂ ତେ ଚ ପ୍ରାକ୍ତନାନାମ୍ ଅଵାସନାଃ । ନିର୍ଵିକଲ୍ପକଚିନ୍ମାତ୍ରପରିସ୍ପନ୍ଦୈକକର୍ମିଣଃ
ପୂର୍ବ ସଂସ୍କାର ନଥିବାରୁ ସେମାନେ କୌଣସି ଗୁପ୍ତ ଆଗ୍ରହ ରଖିନଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଚେତନାର ସ୍ପନ୍ଦନ ମାତ୍ର ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଭେଦ ନଥିଲା।
କର୍ମବୀଜଂ କଲାଂ ତନ୍ଵୀଂ ଦଧାନା ମନନାତ୍ମିକାମ୍ । ଅପୁଷ୍ଟାଂ କୃତ୍ରିମାମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଆଦାଯୋଦଯମ୍ ଆଗତାଃ
ଚିନ୍ତାର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା କ୍ରିୟାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୀଜ ଅନ୍ତରେ ଅପ୍ରବଳ ଏବଂ କୃତ୍ରିମ ଭାବରେ ଧରି, ସେମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ପାରମ୍ପର୍ଯେଣ ତେ ହ୍ଯ୍ ଅତ୍ର କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ଭଟାଃ । ପ୍ରକୃତାମ୍ ଅନୁଵର୍ତନ୍ତେ କ୍ରିଯାମ୍ ଉଜ୍ଝିତଵାସନାଃ
ଏଠାରେ ଏହି ବୀରମାନେ ପରମ୍ପରାରେ, କାକ ଓ ତାଳ ଫଳର ଯଥାସମ୍ଭବ ମିଳଣ ପରି, ସ୍ୱାଭାବିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଗୁପ୍ତ ଆଗ୍ରହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।
ଅର୍ଧସୁପ୍ତା ଯଥା ବାଲାସ୍ ସ୍ଵାଙ୍ଗୈର୍ ଇଙ୍ଗନ୍ତି କେଵଲମ୍ । ଵାସନାତ୍ମାଭିମାନାଭ୍ଯାଂ ହୀନାସ୍ ତେ ତଦ୍ଵଦ୍ ଏଵ ହି
ଯେପରି ଅଧସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଶିଶୁମାନେ କେବଳ ନିଜ ଅଙ୍ଗକୁ ହିଁ ହଲାଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ସଂସ୍କାର ଓ ଅହଂକାରର ଅଭିମାନ ନଥିବାରୁ, ଏଭଳି ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
ନାଭିପାତଂ ନ ଚାପାତଂ ଵିଦୁସ୍ ତେ ନ ପଲାଯନମ୍ । ନ ଜୀଵିତଂ ନ ମରଣଂ ନ ରଣଂ ଚ ଜଯାଜଯୌ
ସେମାନେ କେବେ ମାଟିକୁ ପଡ଼ିବା, କିମ୍ବା କାହାରୋ ଆଘାତରେ ଢଳିଯିବା, କିମ୍ବା ଭୟରେ ପଳାଇଯିବା କଥା ଜାଣୁନଥିଲେ। ସେମାନେ ଜୀବନ, ମୃତ୍ୟୁ, ଯୁଦ୍ଧ, ବିଜୟ କିମ୍ବା ପରାଜୟ — କିଛି ଅନୁଭବ କରୁନଥିଲେ।