ଅଯମ୍ ଅହମ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚଯୋ ଵୃଥା ଯସ୍ ତମ୍ ଅଲମ୍ ଅପାସ୍ଯ ମହାମତେ ସୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା । ଯଦ୍ ଇତରଦ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ତତ୍ ପଦଂ ତ୍ଵଂ ଵ୍ରଜ ପିବ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ନ ବଧ୍ଯସେ ଽମନସ୍କଃ
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, 'ମୁଁ ଏହି ଦେହ' ବୋଲି ଯେ ମିଥ୍ୟା ଧାରଣା ଅଛି, ସେଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁକ୍ତ ହେଉ। ସତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି, ଯାହା ଅନ୍ୟ ଅଟୁଟ ଆଧାର, ସେଠାକୁ ଆଶ୍ରୟ କର। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଖାଅ, ପିଅ, ଏବଂ ଚିନ୍ତା ଓ ବନ୍ଧନ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱାଧୀନ ରୁହ।
ଅସ୍ମିନ୍ ଵିହରତୋ ଲୋକେ ଲୋକାରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଶ୍ରେଯସେ ତିଷ୍ଠତୋ ଯତ୍ନମ୍ ଉତ୍ତମାର୍ଥାଭିପାତିନଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସମ୍ବେଦନା ସହିତ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କରିବା ବେଳେ, ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ ଉଦ୍ୟମ କର, ଏବଂ ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କର।
ଦାମଵ୍ଯାଲକଟନ୍ଯାଯୋ ମା ତେ ଭଵତୁ ରାଘଵ । ଭୀମଭାସଦ୍ରୁଟସ୍ଥିତ୍ଯା ତଵାସ୍ତ୍ଵ୍ ଅତିଵିଶୋକତା
ହେ ରାଘବ, ରସି, ସାପ ଓ ଛଡ଼ିର ଉଦାହରଣ ତୁମ ମନରେ କେବେ ଆସୁନାହିଁ। ତୁମେ ଜଣେ ତୀବ୍ର ଆଲୋକରେ ଜଳିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖହୀନ ରୁହ।
ଦାମଵ୍ଯାଲକଟନ୍ଯାଯୋ ମା ଭଵତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉଦାହୃତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମନ୍ କିମ୍ ଏତଦ୍ ଭଵତା ଭଵତାପାପହାରିଣା
ଦାମ, ସାପ ଓ ଲାଠିର ଉଦାହରଣ ଦେଇ 'ଏହା ହେଉନି' ବୋଲି କହାଯାଇଛି । ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି କଥା କ'ଣ? ଆପଣ ଯେଉଁଠିଁ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି ।
ଉଦାରଯୈତଯା ଶୁଦ୍ଧଂ ସମ୍ପ୍ରବୋଧଯ ମାଂ ଗିରା । ଘନତାପାପହାରିଣ୍ଯା ପ୍ରାଵୃଷେଵ କଲାପିନମ୍
ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ପବିତ୍ର କଥା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସଚେତନ କରନ୍ତୁ । ଯେପରି ମେଘ ତୀବ୍ର ତାପ ଦୂର କରେ ଓ ବର୍ଷାକାଳରେ ମୟୂର ଜାଗିଉଠେ, ସେପରି ମୋତେ ଜାଗାଇଦିଅନ୍ତୁ ।
ଦାମଵ୍ଯାଲକଟନ୍ଯାଯଂ ଭୀମଭାସଦ୍ରୁଟସ୍ଥିତିମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଘଵ ତତ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଯଦ୍ ଇଷ୍ଟଂ ତତ୍ ସମାଚର
ହେ ରାଘବ, ଦାମ, ସାପ ଓ ଲାଠିର ଉଦାହରଣ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଆଲୋକରେ ଜଳିଥିବା ଗଛ ପରି ଦୃଢ଼ ଥିବା କଥା ଶୁଣି, ପରେ ତୁମେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେହି କାମ କର ।
ଆସୀତ୍ ପାତାଲକୁହରେ ସର୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯମନୋହରେ । ଶମ୍ବରୋ ନାମ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ମାଯାମଣିମହାର୍ଣଵଃ
ପାତାଳର ଏକ ଗୁହାରେ, ଯାହା ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆକର୍ଷକ, ଶମ୍ବର ନାମକ ଏକ ଦାନବ ରାଜା ବସୁଥିଲେ, ଯିଏ ମାୟା ମଣିର ଏକ ବିଶାଳ ସାଗର ଥିଲେ ।
ଆକାଶନଗରୋଦ୍ଯାନରଚିତାସୁରମନ୍ଦିରଃ । କୃତ୍ରିମୋତ୍ତମଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଭୂଷିତାତ୍ମୀଯମଣ୍ଡଲଃ
ସେ ଆକାଶରେ ନଗର ଓ ବଗିଚା ତିଆରି କରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଅଞ୍ଚଳ ସର୍ବୋତ୍ତମ କୃତ୍ରିମ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଶିଲାଶକଲସମ୍ଭୂତପଦ୍ମାଢ୍ଯରମଣାଚଲଃ । ଅନନ୍ତଵିଭଵାରମ୍ଭପରିପୂରିତଦାନଵଃ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପାହାଡ଼ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ଧନ-ସମ୍ପଦ ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଗୃହରତ୍ନାଙ୍ଗନାଗେଯଜିତାମରଵଧୂଧ୍ଵନିଃ । ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବଫଲାପୂର୍ଣକ୍ରୀଡୋପଵନପାଦପଃ
ତାଙ୍କର ରତ୍ନମୟ ଗୃହରେ ଥିବା ନାରୀମାନଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତ ଦେବତାଙ୍କ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନିକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କର କ୍ରୀଡ଼ାବନର ଗଛମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଦେଉଥିଲେ।
ଫୁଲ୍ଲନୀଲୋତ୍ପଲଵ୍ଯୂହଜଟାଲରମଣାଲଯଃ । ରତ୍ନହଂସସମାହୂତହେମାମ୍ବୁରୁହସାରସଃ
ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ନିବାସମାନେ ଫୁଲିଥିବା ନୀଳ କମଳର ଝୁଣ୍ଡରେ ଘିରିଥିଲା। ରତ୍ନମୟ ହଂସମାନେ ସୁନାର କମଳ ଓ ସାରସପାଖୀମାନେକୁ ଡାକୁଥିଲେ।
ହେମପାଦପଶାଖାଗ୍ରକୃତାମ୍ଭୋରୁହକୁଟ୍ମଲଃ । କରଞ୍ଜଜାଲଜନିତମନ୍ଦାରକୁସୁମୋତ୍କରଃ
ତାହାଙ୍କର ସୁନା ଗଛର ଶାଖା ଶିରାରେ ପଦ୍ମ କୁଡ଼ିଆ ମୁଣ୍ଡି ଫୁଟିଥିଲା, ଏବଂ କରଞ୍ଜ ଜଙ୍ଗଲରୁ ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ଝରଣା ପଡ଼ୁଥିଲା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମୋଦ୍ଯାନଜିତନନ୍ଦନନନ୍ଦନଃ । ମାଯାସର୍ପହୃତଵ୍ଯାଲମଲଯାଚଲଚନ୍ଦନଃ
ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲିଥିବା ତାଙ୍କର ବାଗିଚା ଦେବତାମାନଙ୍କର ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲା, ଏବଂ ମାଲୟ ପର୍ବତର ଚନ୍ଦନ ମାୟାବୀ ସାପ ଓ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀଠାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା।
ହେମସ୍ତ୍ରୀଲୋକଲାଵଣ୍ଯଜିହ୍ମିତାନ୍ତଃପୁରାଙ୍ଗନଃ । କ୍ରୀଡାର୍ଥସ୍ପର୍ଧଯେଶାନହତଚକ୍ରଗଦାଧରଃ
ସୁନାର ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ତିନି ଲୋକର ସୌନ୍ଦର୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଚକ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରିପାରୁନଥିଲେ।
ଅଜସ୍ରୋଡ୍ଡୀନରତ୍ନୌଘତାରାଢ୍ଯସ୍ଵପୁରାମ୍ବରଃ । ନାନାକୁସୁମସମ୍ଭାରଜାନୁଦଘ୍ନକୃତାଙ୍ଗନଃ
ତାଙ୍କର ନିଜ ସହର ଅସଂଖ୍ୟ ଉଠୁଥିବା ରତ୍ନ ଧାରାରେ ତାରାମଣି ଭଳି ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ସଜିଥିବା ମହିଳାମାନଙ୍କ ଜଙ୍ଘା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଆଭୂଷଣ ପହଞ୍ଚିଯାଉଥିଲା।
ନିଶାସ୍ଵ୍ ଅଖିଲପାତାଲଶତଚନ୍ଦ୍ରନଭସ୍ତଲଃ । ସ୍ଵସାଲଭଞ୍ଜିକାଲୋକଗୀତିଗୀତଗୁଣୋତ୍କରଃ
ରାତିବେଳେ, ପାତାଳର ଆକାଶରେ ଶତଶତ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ସେଠାର ଅପ୍ସରାମାନେ ଗାଉଥିବା ମଧୁର ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା।
ମାଯୈରାଵଣନାଗେନ୍ଦ୍ରଵିଦ୍ରୁତାମରଵାରଣଃ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଭଵୋତ୍କର୍ଷପୂରିତାନ୍ତଃପୁରାନ୍ତରଃ
ମାୟାବଳୀ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଏଇରାବତ ଦୂରେ ହଟିଯାଇଥିଲା; ତିନି ଲୋକର ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ଅନ୍ତଃପୁର ଭରିଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ତିସୁଭଗସ୍ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ସମସ୍ତଦୈତ୍ଯସାମନ୍ତଵନ୍ଦିତାଗ୍ର୍ଯାନୁଶାସନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାସନଶକ୍ତିରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କର ଆଦେଶକୁ ଆଦର ସହିତ ମାନିଥିଲେ।
ମହାଭୁଜଵନଚ୍ଛାଯାଵିଶ୍ରାନ୍ତାସୁରମଣ୍ଡଲଃ । ସର୍ଵାମ୍ବୁଧିଗୁହାସାରରତ୍ନକୁଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତଃ
ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ବାହୁର ଛାୟାରେ ଦେବମଣ୍ଡଳ ବିଶ୍ରାମ ନେଉଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସାଗର ଗୁହାର ମୂଳ୍ୟବାନ ମଣିର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି ସେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।
ତସ୍ଯୋତ୍ସାଦିତଦେଵସ୍ଯ କଠିନୋଡ୍ଡାମରାକୃତେଃ । ବଭୂଵ ଵିପୁଲଂ ସୈନ୍ଯମ୍ ଆସୁରଂ ସୁରନାଶନମ୍
ଯେ ସେ ଦେବତା ବାହାର କରାଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ସେନା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛା ରଖିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ ମାଯାବଲେ ସୁପ୍ତେ ଦେଶାନ୍ତରଗତେ ତଥା । ତତ୍ସୈନ୍ଯାନ୍ତରମ୍ ଆଜଗ୍ମୁଶ୍ ଛିଦ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କିଲାମରାଃ
ସେ ମାୟାବଳୀ ଦୂର ଦେଶକୁ ଗଲାପରେ ଏବଂ ଘୁମେଇଥିବା ବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଏକ ସୁଯୋଗ ମିଳିଲାବେଳେ ତାଙ୍କ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ।
ଅଥ ଶମ୍ବରଦୈତ୍ଯେନ ଦୁଦ୍ରିକହ୍ଵଦ୍ରୁମାଦଯଃ । ରକ୍ଷାର୍ଥଂ ମତ୍ତସାମନ୍ତାସ୍ ସ୍ଵସେନାସୁ ନିଯୋଜିତାଃ
ତାପରେ ଶମ୍ବର ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଦୁଦ୍ରିକ ଏବଂ ହ୍ୱଦ୍ରୁମା ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମନ୍ତମାନେ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ।
ତାନ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତରମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଜଘ୍ନୁର୍ ଗୀର୍ଵାଣନାଯକାଃ । ଵ୍ଯୋମାନ୍ତରଚରାଶ୍ ଶ୍ଯେନାଃ କଲଵିଙ୍କାନ୍ ଇଵାକୁଲାନ୍
ତେବେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନେତାମାନେ ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ଆକାଶରେ ଭ୍ରମିତ କଳାବିଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ଯେପରି ଆକ୍ରମଣ କରେ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ସେନାପତୀନ୍ ପୁନଶ୍ ଚାନ୍ଯାଂଶ୍ ଚକାରାସୁରସତ୍ତମଃ । ଚପଲାନ୍ ଉଦ୍ଭଟାରାଵାଂସ୍ ତରଙ୍ଗାନ୍ ଇଵ ସାଗରଃ
ଅସୁରମାନ୍ୟ ଆଉ କିଛି ଅନ୍ୟ ସେନାପତିଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗମାନେ ପରି।
ଦେଵାସ୍ ତାନ୍ ଅପି ତସ୍ଯାଶୁ ଜଘ୍ନୁସ୍ ତେନ ସ କୋପଵାନ୍ । ଜଗାମାମରନାଶାଯ ପରିପୂର୍ଣସ୍ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍
ଦେବତାମାନେ ସେମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ, ଏହା ଦେଖି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଧ୍ୱଂସ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତିନି ଲୋକର ଦିଗରେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ଯ ମାଯାଭୀତାସ୍ ତେ ସୁରା ଅନ୍ତର୍ଧିମ୍ ଆଯଯୁଃ । ମେରୁକାନନକୁଞ୍ଜେଷୁ ମୃଗା ଗୌରୀଗୁରୋର୍ ଇଵ
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କର ମାୟାକୁ ଦେଖି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଦେବତାମାନେ ଦୃଶ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଯେପରି ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲରେ ଗାଁଠିଆ ସିଂହ ଆସିଲେ ହରିଣମାନେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି।
କ୍ରନ୍ଦତ୍କ୍ଷୁଦ୍ରାମରଗଣଂ ବାଷ୍ପକ୍ଲିନ୍ନସୁରୀମୁଖମ୍ । ଶୂନ୍ଯଂ ଦଦର୍ଶ ସ ସ୍ଵର୍ଗଂ କଲ୍ପକ୍ଷୀଣଜଗତ୍ସମମ୍
ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଛୋଟ ଅମରମାନେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ—ଏହା ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ଜଗତ୍ଟିଏ ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ଵିହୃତ୍ଯ କୁପିତସ୍ ତତ୍ର ଲବ୍ଧମ୍ ଆହୃତ୍ଯ ଶମ୍ବରଃ । ଲୋକପାଲପୁରୀର୍ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଜଗାମାତ୍ମୀଯମ୍ ଆଲଯମ୍
ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ତାଣ୍ଡବ କରି, ଶମ୍ବର ଯେଉଁଠି ଯାହା ମିଳିଲା ତାହା ନେଇଲା, ଏବଂ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳାଇଦେଇ, ସେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲା।
ଏଵଂ ଦୃଢତରୀଭୂତେ ଦ୍ଵେଷେ ଦାନଵଦେଵଯୋଃ । ଦେଵାସ୍ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦିକ୍ଷୁ ଜଗ୍ମୁର୍ ଅଦର୍ଶନମ୍
ଏଭଳି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତୃତା ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ହେବାରୁ, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ଚାରିଦିଗରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଅଥ ଶମ୍ବରଦୈତ୍ଯେନ ଯେ ଯେ ସେନାଧିନାଯକାଃ । କ୍ରିଯନ୍ତେ ଯତ୍ନତସ୍ ତାଂସ୍ ତାଞ୍ ଜଘ୍ନୁର୍ ଯତ୍ନପରାସ୍ ସୁରାଃ
ତାପରେ, ଶମ୍ବର ଦାନବ ଯେଉଁମାନେ ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଯେତେ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହରେ ମାରିଦେଲେ।