ନାହଂ ନ ଚାନ୍ଯଦ୍ ଅସ୍ତୀହ ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ତି ନ ଚାସ୍ତି ତତ୍ । ଇତ୍ଥଂ ସଦସତୋର୍ ମଧ୍ଯଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ 'ମୁଁ ନାହିଁ, ଆଉ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କେବଳ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେଇ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେଠିକ୍ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ଯନ୍ ନାମ କିଞ୍ଚିତ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସ ଏକୋ ଽଵଯଵୋ ମମ । ତରଙ୍ଗୋ ଽବ୍ଧାଵ୍ ଇଵେତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ତିନି ଜଗତ୍ରେ ଯେଉଁ ନାମ କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେ ସବୁ ମୋର ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର, ଯେପରି ଏକ ତରଙ୍ଗ ସମୁଦ୍ରର ଅଂଶ ଭଳି। ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ନିଜ ମନରେ ବୁଝେ, ସେଠାରେ ସେଉଁଠିକି ବୁଝିପାରେ।
ଆତ୍ମତାପରତେ ତ୍ଵତ୍ତାମତ୍ତେ ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଭାଵାଦ୍ ଉପରତେ ସ୍ଯାତାଂ ସ ପଶ୍ଯତି ସୁଲୋଚନଃ
ଯେଉଁ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆତ୍ମତ୍ୱ ଓ ପରତ୍ୱ, 'ତୁମର' ଓ 'ମୋର' ଭାବ ମନର ଭ୍ରମ ଶେଷ ହେବା ସହିତ ଅପସାରିଯାଇଛି, ସେଉଁଠିକି ସଫା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରେ।
ଶୋଚ୍ଯା ପାଲ୍ଯା ମଯୈଵେଯଂ ସ୍ଵସେଯଂ ମେ କନୀଯସୀ । ତ୍ରିଲୋକୀ ପେଲଵେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଏହି ଜଗତ୍କୁ ଦୟା କରିବାକୁ, ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଓ ନିଜ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଉଚିତ୍। ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏହି ତିନି ଜଗତ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେଉଁଠିକି ଠିକ୍ଭଳି ବୁଝିପାରେ।
ଚେତ୍ଯାନୁପାତରହିତଂ ଚିଦ୍ଭୈରଵମଯଂ ଵପୁଃ । ଆପୂରିତଜଗଜ୍ଜାଲଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ଏହି ଦେହକୁ ବସ୍ତୁର ଭାବନା ଛାଡି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଭୟର ରୂପ ଭାବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଜାଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେଉଁଠିକି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରେ।
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଵୋ ଽଭାଵୋ ଽଵିଵେକକଲନାଶ୍ ଚ ଯାଃ । ଅହଂ ନ ଵେତି ଵା ନୂନଂ ପଶ୍ଯନ୍ ନ ପରିହୀଯତେ
ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ବିବେକର ଭାବନା—ଏହାକୁ 'ମୁଁ ଏହା ନୁହେଁ' କିମ୍ବା 'ମୁଁ ଏହା' ବୋଲି ଯିଏ ଦେଖେ, ସେ କେବେ ହ୍ରାସ ପାଏ ନାହିଁ।
ସ୍ଵାତ୍ମସତ୍ତାପରାପୂର୍ଣେ ଜଗତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେନ ଵର୍ଜିତେ । କିଂ ମେ ହେଯଂ କିମ୍ ଆଦେଯମ୍ ଇତି ପଶ୍ଯନ୍ ସଦୃଙ୍ ନରଃ
ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନଥିବା ଏହି ସଂସାରରେ, 'କଣ ଛାଡ଼ିବି, କଣ ଗ୍ରହଣ କରିବି?' ବୋଲି ଯିଏ ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ଏକ ସତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ।
ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯମ୍ ଅନାଭାସଂ ସନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ହେଯୋପାଦେଯକଲନା ଯସ୍ଯ କ୍ଷୀଣା ନମାମି ତମ୍
ଯାହା ପାଇଁ ଏହା କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ତିତି, ଯାହାକୁ ବୁଝିବାକୁ କିମ୍ବା ଦେଖିବାକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ଯାହାର ଛାଡ଼ିବା-ନେବାର ଚିନ୍ତା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଉଁଠିକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଯ ଆକାଶଵଦ୍ ଏକାତ୍ମା ସର୍ଵଭାଵଗତୋ ଽପି ସନ୍ । ନ ଭାଵରଞ୍ଜନାମ୍ ଏତି ସ ମହାତ୍ମା ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯିଏ ଆକାଶ ପରି ଏକାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭାବରେ ରଙ୍ଗିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ବଡ଼ ଆତ୍ମା, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ।
ତମଃପ୍ରକାଶକଲନାମୁକ୍ତଃ କାଲାତ୍ମତାଂ ଗତଃ । ଯସ୍ ସୋମ୍ଯସ୍ ସୁସମସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ତଂ ନୌମି ପଦମ୍ ଆଗତମ୍
ଅନ୍ଧକାର ଓ ଆଲୋକର ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ, ସମୟର ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ସମତୁଳିତ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ — ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛି, ମୁଁ ସେହି ପଦକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କରେ।
ଯସ୍ଯୋଦଯାସ୍ତମଯସଙ୍କଲନାକଲାସୁ ଚିତ୍ରାସୁ ଚାରୁଵିଭଵାସୁ ଜଗଦ୍ଗତାସୁ । ଵୃତ୍ତିସ୍ ସମୈଵ ସକଲୈକଗତେର୍ ଅନନ୍ତା ତସ୍ମୈ ନମଃ ପରମବୋଧଵତେ ଶିଵାଯ
ଯାହାଙ୍କର ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ, ଯାହାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଓ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରକାଶରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାପିତ, ଯାହାଙ୍କର କ୍ରିୟା ସଦା ସମତୁଳିତ, ଏକାଗ୍ର ଓ ସୀମାହୀନ — ସେହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନୀ, ଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ତସ୍ଯେଯଂ ଭୋଗମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ଯୋପଵନୋପମା । ସୁଖାଯୈଵ ନ ଦୁଃଖାଯ ସ୍ଵଶରୀରମହାପୁରୀ
ଏହି ଦେହର ମହାନଗର, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ, ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ଉପବନ ସମାନ; ଏହା କେବଳ ସୁଖ ପାଇଁ ଅଛି, ଦୁଃଖ ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ନଗରୀତ୍ଵଂ ଶରୀରସ୍ଯ କଥଂ ନାମ ମହାମୁନେ । ଏନାଂ ଚାଧିଵସନ୍ ଯୋଗୀ କଥଂ ରାଜ୍ଯସୁଖୈକଭାକ୍
ହେ ମହାମୁନି, ଦେହକୁ କିପରି ନଗର ବୋଲି କୁହାଯାଏ? ଏବଂ ଏହାରେ ବସିଥିବା ଯୋଗୀ କିପରି ଏକମାତ୍ର ରାଜ୍ୟସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି?
ରମ୍ଯେଯଂ ଦେହନଗରୀ ରାମ ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତା । ଜ୍ଞସ୍ଯାନନ୍ତଵିଲାସାଢ୍ଯା ସ୍ଵାଲୋକାର୍କପ୍ରକାଶିତା
ହେ ରାମ, ଏହି ଶରୀର ନଗରଟି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର। ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଏହା ଅସୀମ ଖେଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନିଜର ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ନେତ୍ରଵାତାଯନୋଦ୍ଦ୍ଯୋତପ୍ରକାଶଭୁଵନାନ୍ତରା । କରପ୍ରତୋଲୀଵିସ୍ତାରପ୍ରାପ୍ତପାଦୋପଜଙ୍ଗଲା
ଚକ୍ଷୁର ଜନେଲା ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକିତ, ଭିତର ଦିଗଗୁଡ଼ିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ହାତର ରାସ୍ତା ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭିତରେ ଏବଂ ପାଦ ନଗରର ସୀମାକୁ ଛୁଇଁଉଛି।
ରୋମରାଜିଲତାଗୁଲ୍ମା ତ୍ଵଗଟ୍ଟାଲକମାଲିତା । ଗୁଲ୍ଫଗୁଲ୍ଗୁଲୁଵିଶ୍ରାନ୍ତଜଙ୍ଘୋରୁସ୍ତମ୍ଭମଣ୍ଡଲା
ଲୋମର ଶାରି ଏବଂ ଗୁଛି ଲତା ପରି ଶରୀରକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ଚର୍ମ ଏହାର ପାହାଡ଼ ଭଳି ରହିଛି, ଏହି ନଗର ଗୁଲ୍ଫ, ପିଣ୍ଡି, ଉରୁ ଓ ଜାଙ୍ଘାର ଖୁଟି ଉପରେ ଭିତିକୁ ଦେଇ ଉଭା ଅଛି।
ରେଖାଵିଭକ୍ତପାଦୋଗ୍ରଶିଲାପ୍ରଥମନିର୍ମିତା । ଚର୍ମମର୍ମସିରାସାରସନ୍ଧିସୀମାମନୋରମା
ପାଦ ତଳରେ ରେଖା ଓ ପାଥର ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବେ ତିଆରି, ଚର୍ମ, ମର୍ମ, ଶିରା ଓ ସନ୍ଧିର ସୀମା ଦ୍ୱାରା ଏହି ନଗର ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ମନୋହର।
ଊରୁଦ୍ଵଯକଵାଟାଗ୍ରନିର୍ମିତୋପସ୍ଥନିର୍ଗମା । କଚତ୍କଚାଵଲୀକାଚଦଲପ୍ରଚ୍ଛାଦନାଵୃତା
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଜଙ୍ଘାର ଶିରାରେ ଦ୍ୱାର ରହିଛି, ସେଠାରୁ ଯୌନାଙ୍ଗ ବାହାରିଛି, ଚମଡ଼ ଓ କେଶର ଭ୍ରମରେ ଢାକାଯାଇଛି, ମାଂସପତ୍ରରେ ଲୁଚିଯାଇଛି।
ଭ୍ରୂଲଲାଟାସ୍ଯସଚ୍ଛାଯଵଦନୋଦ୍ଯାନଶୋଭିତା । ଦୃଷ୍ଟିପାତୋତ୍ପଲାକୀର୍ଣକପୋଲଵିପୁଲସ୍ଥଲା
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଭୌହ, କପାଳ ଓ ଠୋଠର ଆଭାରେ ଶୋଭିତ, ଚଉଡ଼ା ଗାଲ ମାନେ ବଡ଼ ମାଟି ଭଳି, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିର କମଳ ଫୁଲରେ ଛିଟିଯାଇଛି।
ଵକ୍ଷସ୍ସ୍ଥଲସରସ୍ସ୍ଯୂତକୁଚପଙ୍କଜକୋରକା । ଘନରୋମାଵଲିଚ୍ଛନ୍ନସ୍କନ୍ଧକ୍ରୀଡାଶିଲୋଚ୍ଚଯା
ତାଙ୍କର ଛାତି ଏକ ହ୍ରଦ ଭଳି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସ୍ତନ ମଣ୍ଡ ଗୁଡିକ କମଳ କୁଡ଼ିକ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଘନ କେଶର ରେଖାରେ ଡାହା ଲୁଚିଛି, ମଜବୁତ କାନ୍ଧ ଶିଳା ଭଳି ଉଠିଆସିଛି।
ଉଦରଶ୍ଵଭ୍ରନିକ୍ଷିପ୍ତସ୍ଵନ୍ନେଷ୍ଟଭକ୍ଷକର୍ପରା । ଦୀର୍ଘକଣ୍ଠବିଲୋଦ୍ଗୀର୍ଣଵାତସଂରମ୍ଭଶବ୍ଦିତା
ତାଙ୍କର ପେଟ ଏକ ଗଭୀର ଗଡ଼ା ଭଳି, ସେଠାରେ ଇଚ୍ଛିତ ଖାଦ୍ୟ ପକାଯାଏ ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଲମ୍ବା ଗଳା ରାସ୍ତାରେ ବାୟୁ ବାହାରିବାର ଶବ୍ଦ ଗୁଞ୍ଜିଉଠେ।
ହୃଦଯାପଣନିର୍ଣୀତଯଥାପ୍ରାପ୍ତାର୍ଥଭୂଷିତା । ଅନାରତଂ ନଵଦ୍ଵାରପ୍ରଵହତ୍ପ୍ରାଣନାଗରା
ହୃଦୟର ବଜାରରେ ଯେଉଁଠାରୁ ଯାହା ପାଉଛି, ତାହାରେ ସେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୁଏ। ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣର ନଗର ନବଟି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସଦା ବହି ଚାଲିଥାଏ।
ଆସ୍ଯସ୍ଫାରଖଦାଦୃଷ୍ଟଦନ୍ତାସ୍ଥିଶକଲାକୁଲା । ମୁଖସ୍ଖଦାଭ୍ରମଜ୍ଜିହ୍ଵାଚିଲ୍ଲାଚର୍ଵିତଭୋଜନା
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଖୋଲା ମୁଁହଠାରେ ଦାନ୍ତ ଓ ହାଡ଼ର ଟୁକୁଡ଼ା ଦେଖାଯାଏ; ମୁଁହ ଭିତରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଜିଭେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଚେବାଇ ଏବଂ ରୁଚି ଅନୁଭବ କରେ।
ରୋମଶଷ୍ପଭରଚ୍ଛନ୍ନକର୍ଣକୋଟରକୂପକା । ସ୍ଫିକ୍କୃଙ୍ଖଲାଞ୍ଚିତୋପାନ୍ତପୃଷ୍ଠଵିସ୍ତୀର୍ଣଜଙ୍ଗଲା
କାନର ଗହ୍ୱର ଚୁଲିର ଝାଡ଼ିରେ ଢାକାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ପିଠିର ଏକ ଅଞ୍ଚଳ ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି, ଯେଉଁଠାରେ କଟିର ଶୃଙ୍ଖଳ ଧାର ଧାରେ ଚିହ୍ନ ଦେଇଛି।
ଗୁଦୋଚ୍ଛିନ୍ନାରଘଟ୍ଟାନ୍ତରୁଦ୍ଧୃତାନନ୍ତକର୍ଦମା । ଚିତ୍ତୋଦ୍ଯାନମହୀଵଲ୍ଗଦାତ୍ମଚିନ୍ତାଵରାଙ୍ଗନା
ଗୁଦ ଅଞ୍ଚଳ ମଳରେ ବନ୍ଦ ହୋଇଛି, ଭିତରେ ଅନେକ କ୍ଲେଦ ରହିଛି। ମନର ବଗିଚାରେ ନିଜ ଚିନ୍ତାର ବିଳାସିନୀ ଘୁରିଘୁରି ଫେରୁଛି।
ଧୀଵରତ୍ରାଦୃଢାବଦ୍ଧଚପଲେନ୍ଦ୍ରିଯମର୍କଟା । ଵଦନୋଦ୍ଯାନହସନପୁଷ୍ପୋଦ୍ଗମମନୋରମା
ଏହି ଶରୀର ନଗରୀ ଅତି ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଯାହାର ଅସ୍ଥିର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଦ୍ଧିର ମାଛଧରା ଭଳି ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି, ଏବଂ ମୁଁହର ଉଦ୍ୟାନରେ ହସର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ।
ସ୍ଵଶରୀରପୁରୀ ଜ୍ଞସ୍ଯ ସର୍ଵସୌଭାଗ୍ଯସୁନ୍ଦରୀ । ସୁଖାଯୈଵ ନ ଦୁଃଖାଯ ପରମାଯ ହିତାଯ ଚ
ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଶରୀର ନଗରୀ ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର, ଏହା କେବଳ ସୁଖ ପାଇଁ ଅଛି, କେବେ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।
ଅଜ୍ଞସ୍ଯେଯମ୍ ଅନନ୍ତାନାଂ ଦୁଃଖାନାଂ କୋଶପାଲିକା । ଜ୍ଞସ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଇଯମ୍ ଅନନ୍ତାନାଂ ସୁଖାନାଂ କୋଶପାଲିକା
ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶରୀର ଅନେକ ଦୁଃଖର ରକ୍ଷକ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଅନେକ ସୁଖର ରକ୍ଷକ।
ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ଯାଂ ନଷ୍ଟାଯାଂ ଜ୍ଞସ୍ଯ ନଷ୍ଟମ୍ ଅରିନ୍ଦମ । ସ୍ଥିତାଯାଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ସର୍ଵଂ ତେନେଯଂ ଜ୍ଞସୁଖାଵହା
ହେ ଶତ୍ରୁଜୟୀ, ଏହି ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ କିଛି ନଷ୍ଟ ହୁଏନି; ଏହା ଥିଲେ ସମସ୍ତ କିଛି ଥାଏ—ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଶରୀର ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଯଦ୍ ଏନାଂ ଜ୍ଞସ୍ ସମାରୁହ୍ଯ ସଂସାରେ ଵିହରତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଅଶେଷଭୋଗମୋକ୍ଷାର୍ଥଂ ତେନେଯଂ ଜ୍ଞରଥସ୍ ସ୍ମୃତଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଯେତେବେଳେ ଏହି ରଥକୁ ଆରୋହଣ କରି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଅନୁଭବ କରିବା ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ସଂସାରରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳାଚଳ କରେ, ସେହିପାଇଁ ଏହାକୁ 'ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ରଥ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।