ଅନ୍ଧକାରମଯୀ ମୂଢା ଜାଡ୍ଯଜର୍ଜରିତାନ୍ତରା । ତନୁତାମ୍ ଏତି ସଂସାରଵାସନେଵ ପ୍ରଗେ କ୍ଷପା
ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଥିବା, ଭ୍ରମରେ ରହିଥିବା ଓ ଅନ୍ତରେ ଅଳସତାରେ ଅସ୍ତିର ହୋଇଥିବା ସଂସାର ଆଶା ପ୍ରଭାତବେଳେ ରାତି ଯେପରି ମଲିନ ହୁଏ, ସେପରି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।
ଦୃଷ୍ଟଚିଦ୍ଭାସ୍କରା ପ୍ରଜ୍ଞାପଦ୍ମିନୀ ପୁଣ୍ଯପଲ୍ଲଵା । ଵିକସତ୍ଯ୍ ଅମଲୋଦ୍ଦ୍ଯୋତା ପ୍ରାତର୍ ଦ୍ଯୌର୍ ଇଵ ରୂପିଣୀ
ଯେତେବେଳେ ଚେତନାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଜ୍ଞାନର କମଳ ଧର୍ମର ନବପତ୍ରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ଆଲୋକରେ ଖିଳିଉଠେ, ଯେପରି ଉଷାକାଳର ଆକାଶ ଦେଖାଯାଏ।
ପ୍ରଜ୍ଞା ହୃଦଯହାରିଣ୍ଯୋ ଭୁଵନାହ୍ଲାଦନକ୍ଷମାଃ । ସତ୍ତ୍ଵଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ସକଲେନ୍ଦୋର୍ ଇଵାଂଶଵଃ
ଜ୍ଞାନ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାକୁ ସକ୍ଷମ, ଏହା ଗୁଣର ଧନସ୍ୱରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ।
ବହୁନାତ୍ର କିମ୍ ଉକ୍ତେନ ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯୋ ମହାମତିଃ । ନୋଦେତି ନୈଵ ଯାତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତମ୍ ଅଭୂତାକାଶକୋଶଵତ୍
ଏଠାରେ ଅଧିକ କିଏ କହିବ? ଯିଏ ଜଣାଯିବାକୁ ଥିବା ସବୁକିଛି ଜାଣିଛି, ସେ ମହାମନ, ଆକାଶ ଭିତର ଶୂନ୍ୟ ପରି, ନ ଉଦୟ ହୁଏ, ନ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ।
ଵିଚାରଣାପରିଜ୍ଞାତସ୍ଵଭାଵସ୍ଯୋଦିତାତ୍ମନଃ । ଅନୁକମ୍ପ୍ଯା ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରଶଙ୍କରାଃ
ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ବୁଝିହେବା ଯାଇଛି ଏବଂ ଆତ୍ମା ଉଦିତ ହୋଇଛି, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ପ୍ରକଟାକାରମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ନିରହଙ୍କାରଚେତସମ୍ । ନାପ୍ନୁଵନ୍ତି ଵିକଲ୍ପାସ୍ ତଂ ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵୈଣକାଃ
ଯେଉଁମାନେ ମନରୁ ଅହଂକାର ଦୂର କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ବାହାରୁ କିଛି ଦେଖାଯିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତାମନ୍ଥନ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ; ଯେପରି ମୃଗମାନେ ମାୟାଜାଳର ପାଣିକୁ କେବେ ମିଳିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତରଙ୍ଗଵଦ୍ ଅମୀ ଲୋକାଃ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଯାନ୍ତି ଚାଭିତଃ । କ୍ରୋଡୀକୁରୁତ ଆତ୍ମୋତ୍ଥେ ନ ଜ୍ଞଂ ମରଣଜନ୍ମନୀ
ଏହି ସମସ୍ତ ସଂସାର ତରଙ୍ଗ ସଦୃଶ ଆସେ ଓ ଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଜ ମନରେ ଏକାଠି କରି ରଖେ, ଏହା ସେଠିକି ତାଙ୍କୁ ବିଚଳିତ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ଆଵିର୍ଭାଵତିରୋଭାଵୌ ସଂସାରୋ ନେତରଃ କ୍ରମଃ । ଇତି ତାଭ୍ଯାଂ ସମାଲୋକେ ରମତେ ନ ସ ଖିଦ୍ଯତେ
ପ୍ରକଟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା—ଏହି ହେଉଛି ସଂସାରର ଏକମାତ୍ର ଧାରା; ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖି, ସେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ ଓ କେବେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ନ ଜାଯତେ ନ ମ୍ରିଯତେ କୁମ୍ଭେ କୁମ୍ଭନଭୋ ଯଥା । ଭୂଷିତେ ଦୂଷିତେ ଵାପି ଦେହେ ତଦ୍ଵଦ୍ ଇହାତ୍ମଵାନ୍
ଯେପରି ଘଡ଼ା ଭିତରର ଆକାଶ ଘଡ଼ା ଶୋଭିତ କିମ୍ବା ଭାଙ୍ଗିଗଲା ବେଳେ ଜନ୍ମ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ନେଇନାହିଁ, ସେପରି ଦେହ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆତ୍ମାକୁ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ।
ଵିଵେକ ଉଦିତେ ଶୀତେ ମିଥ୍ଯାଭ୍ରମଭରୋଦିତା । କ୍ଷୀଯତେ ଵାସନା ସାଭ୍ରେ ମୃଗତୃଷ୍ଣା ମରାଵ୍ ଇଵ
ବିବେକ ଉଦୟ ହେଲେ, ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମର ଭାରରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଭ୍ରମର ଶୀତଳତା ଅପସାରିଯାଏ; ମନ ମେଘାଚ୍ଛନ୍ନ ହେଲେ, ତାହାର ଆକାଂକ୍ଷା ମରୁଭୂମିରେ ମୃଗମରୀଚିକା ପରି ହ୍ରାସ ପାଏ।
କୋ ଽହଂ କଥମ୍ ଇଦଂ ଵେତି ଯାଵନ୍ ନ ପ୍ରଵିଚାରିତମ୍ । ସଂସାରାଡମ୍ବରଂ ତାଵଦ୍ ଅନ୍ଧକାରୋପମଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ମୁଁ କିଏ? ଏହା କ'ଣ?' ବିଚାର କରାଯାଏନି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂସାରର ହଲାହଲି ଅନ୍ଧକାର ପରି ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ମିଥ୍ଯାଭ୍ରମଭରୋଦ୍ଭୂତଂ ଶରୀରଂ ପଦମ୍ ଆପଦାମ୍ । ଆତ୍ମଭାଵନଯା ନେଦଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମର ଭାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦେହ ଦୁଃଖର ଆଧାର; ଯିଏ ଏହାକୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଠିକ୍ ଦେଖିପାରେ।
ଦେଶକାଲଵଶୋତ୍ଥାନି ନ ମମେତି ଗତଭ୍ରମମ୍ । ଶରୀରସୁଖଦୁଃଖାନି ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଦେଶ ଓ ସମୟର ପ୍ରଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦେହର ସୁଖ ଦୁଃଖକୁ 'ମୋର ନୁହେଁ' ବୋଲି ଯିଏ ଭ୍ରମ ହରାଇ ଦେଖେ, ସେଠାରେ ଠିକ୍ ଦେଖିପାରେ।
ଆତ୍ମାନମ୍ ଇତରଚ୍ ଚୈଵ ଦୃଶା ନିତ୍ଯାଵିଭିନ୍ନଯା । ସର୍ଵଂ ଚିଜ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ ଏଵେତି ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ନିରନ୍ତର ଏକତାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛିକୁ ଚେତନାର ଆଲୋକ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ—ସେଠିକି ଦେଖିପାରେ।
ଅପାରପର୍ଯନ୍ତନଭୋ ଦିକ୍କାଲାଦିକ୍ରିଯାନ୍ଵିତମ୍ । ଅହମ୍ ଏଵେତି ସର୍ଵତ୍ର ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦିଗ, ଅସୀମ ଆକାଶ, ସମୟ ଓ କ୍ରିୟା ଭିତରେ 'ମୁଁ ଏକମାତ୍ର' ବୋଲି ଦେଖେ—ସେଠିକି ଦେଖିପାରେ।
ଵାଲାଗ୍ରଲକ୍ଷଭାଗାତ୍ ତୁ କୋଟିଶଃ ପରିକଲ୍ପିତଃ । ଅହଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଇତି ଵ୍ଯାପୀ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ 'ମୁଁ' କୁ କେବଳ ଚୁଲିର ଟିପର ଅନେକ ଭାଗ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ବୋଲି ଅନୁଭବ କରେ—ସେଠିକି ଦେଖିପାରେ।
ସର୍ଵଶକ୍ତିର୍ ଅନନ୍ତାତ୍ମା ସର୍ଵଭାଵାନ୍ତରସ୍ଥିତଃ । ଅଦ୍ଵିତୀଯଶ୍ ଚିଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏକମାତ୍ର ଚେତନାକୁ ଅନୁଭବ କରେ—ସେଠିକି ଦେଖିପାରେ।
ଆଧିଵ୍ଯାଧିଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନୋ ଜରାମରଣଜନ୍ମଵାନ୍ । ଦେହୋ ଽହମ୍ ଇତି ନ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ରୋଗ, ଭୟ, ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, 'ମୁଁ ଏହି ଦେହ' ବୋଲି ଭାବେ, ସେ ଠିକ୍ଭାବେ ଦେଖୁନାହାନ୍ତି।
ତିର୍ଯଗ୍ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧସ୍ତାଚ୍ ଚ ଵ୍ଯାପକୋ ମହିମା ମମ । ନ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ମମାସ୍ତୀତି ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ମୋର ମହିମାକୁ ଏପଟେ, ସେପଟେ, ଉପରେ ଓ ତଳେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଛି ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ 'ମୋ ପରି ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ' ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେଠିକ୍ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ମଯି ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ପ୍ରୋତଂ ସୂତ୍ରେ ମଣିଗଣା ଇଵ । ଚିତ୍ତନ୍ତୁର୍ ଅହମ୍ ଏଵେତି ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ସମସ୍ତ କିଛି ମୋ ଭିତରେ ଗୁଥିଯାଇଛି, ମଣିମାଳାର ସୂତା ଭଳି, ଏବଂ 'ମୁଁ ହିଁ ମନର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚେତନା' ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି, ସେଠିକ୍ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ନାହଂ ନ ଚାନ୍ଯଦ୍ ଅସ୍ତୀହ ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ତି ନ ଚାସ୍ତି ତତ୍ । ଇତ୍ଥଂ ସଦସତୋର୍ ମଧ୍ଯଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ 'ମୁଁ ନାହିଁ, ଆଉ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କେବଳ ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କିଛି ନାହିଁ' ବୋଲି ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସେଇ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେଠିକ୍ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ଯନ୍ ନାମ କିଞ୍ଚିତ୍ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସ ଏକୋ ଽଵଯଵୋ ମମ । ତରଙ୍ଗୋ ଽବ୍ଧାଵ୍ ଇଵେତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ତିନି ଜଗତ୍ରେ ଯେଉଁ ନାମ କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେ ସବୁ ମୋର ଏକ ଅଂଶ ମାତ୍ର, ଯେପରି ଏକ ତରଙ୍ଗ ସମୁଦ୍ରର ଅଂଶ ଭଳି। ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ନିଜ ମନରେ ବୁଝେ, ସେଠାରେ ସେଉଁଠିକି ବୁଝିପାରେ।
ଆତ୍ମତାପରତେ ତ୍ଵତ୍ତାମତ୍ତେ ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଭାଵାଦ୍ ଉପରତେ ସ୍ଯାତାଂ ସ ପଶ୍ଯତି ସୁଲୋଚନଃ
ଯେଉଁ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆତ୍ମତ୍ୱ ଓ ପରତ୍ୱ, 'ତୁମର' ଓ 'ମୋର' ଭାବ ମନର ଭ୍ରମ ଶେଷ ହେବା ସହିତ ଅପସାରିଯାଇଛି, ସେଉଁଠିକି ସଫା ଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରେ।
ଶୋଚ୍ଯା ପାଲ୍ଯା ମଯୈଵେଯଂ ସ୍ଵସେଯଂ ମେ କନୀଯସୀ । ତ୍ରିଲୋକୀ ପେଲଵେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଏହି ଜଗତ୍କୁ ଦୟା କରିବାକୁ, ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଓ ନିଜ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ଉଚିତ୍। ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏହି ତିନି ଜଗତ୍କୁ ଦୁର୍ବଳ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେଉଁଠିକି ଠିକ୍ଭଳି ବୁଝିପାରେ।
ଚେତ୍ଯାନୁପାତରହିତଂ ଚିଦ୍ଭୈରଵମଯଂ ଵପୁଃ । ଆପୂରିତଜଗଜ୍ଜାଲଂ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ଏହି ଦେହକୁ ବସ୍ତୁର ଭାବନା ଛାଡି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଭୟର ରୂପ ଭାବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଜାଲରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେଉଁଠିକି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରେ।
ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଭଵୋ ଽଭାଵୋ ଽଵିଵେକକଲନାଶ୍ ଚ ଯାଃ । ଅହଂ ନ ଵେତି ଵା ନୂନଂ ପଶ୍ଯନ୍ ନ ପରିହୀଯତେ
ସୁଖ, ଦୁଃଖ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଅନସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ବିବେକର ଭାବନା—ଏହାକୁ 'ମୁଁ ଏହା ନୁହେଁ' କିମ୍ବା 'ମୁଁ ଏହା' ବୋଲି ଯିଏ ଦେଖେ, ସେ କେବେ ହ୍ରାସ ପାଏ ନାହିଁ।
ସ୍ଵାତ୍ମସତ୍ତାପରାପୂର୍ଣେ ଜଗତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯେନ ଵର୍ଜିତେ । କିଂ ମେ ହେଯଂ କିମ୍ ଆଦେଯମ୍ ଇତି ପଶ୍ଯନ୍ ସଦୃଙ୍ ନରଃ
ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନଥିବା ଏହି ସଂସାରରେ, 'କଣ ଛାଡ଼ିବି, କଣ ଗ୍ରହଣ କରିବି?' ବୋଲି ଯିଏ ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ଏକ ସତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ।
ଅପ୍ରତର୍କ୍ଯମ୍ ଅନାଭାସଂ ସନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ହେଯୋପାଦେଯକଲନା ଯସ୍ଯ କ୍ଷୀଣା ନମାମି ତମ୍
ଯାହା ପାଇଁ ଏହା କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ତିତି, ଯାହାକୁ ବୁଝିବାକୁ କିମ୍ବା ଦେଖିବାକୁ ଯାଏ ନାହିଁ, ଯାହାର ଛାଡ଼ିବା-ନେବାର ଚିନ୍ତା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଉଁଠିକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଯ ଆକାଶଵଦ୍ ଏକାତ୍ମା ସର୍ଵଭାଵଗତୋ ଽପି ସନ୍ । ନ ଭାଵରଞ୍ଜନାମ୍ ଏତି ସ ମହାତ୍ମା ମହେଶ୍ଵରଃ
ଯିଏ ଆକାଶ ପରି ଏକାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭାବରେ ରଙ୍ଗିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ବଡ଼ ଆତ୍ମା, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକ।
ତମଃପ୍ରକାଶକଲନାମୁକ୍ତଃ କାଲାତ୍ମତାଂ ଗତଃ । ଯସ୍ ସୋମ୍ଯସ୍ ସୁସମସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ତଂ ନୌମି ପଦମ୍ ଆଗତମ୍
ଅନ୍ଧକାର ଓ ଆଲୋକର ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ, ସମୟର ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ସମତୁଳିତ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ — ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛି, ମୁଁ ସେହି ପଦକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ନମସ୍କାର କରେ।