ବୀଜଂ ଜହନ୍ ନିଜଵପୁଃ ଫଲୀଭୂତଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ବ୍ରହ୍ମାଜହନ୍ ନିଜଵପୁଃ ଫଲଂ ବୀଜଂ ଚ ସଂସ୍ଥିତମ୍
ବୀଜ ନିଜ ଆକାରକୁ ଛାଡ଼ି ଫଳ ଆକାରରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମ ନିଜ ଆକାରକୁ ଛାଡ଼ି ଫଳ ଓ ବୀଜ, ଉଭୟ ଆକାରରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି।
ବୀଜସ୍ଯାକୃତିମତ୍ ସର୍ଵଂ ତେନାନାକୃତି ତତ୍ପଦମ୍ । ନ ଯୁଜ୍ଯତେ ସମୀକର୍ତୁଂ ତସ୍ମାନ୍ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଉପମା ଶିଵେ
ସମସ୍ତ ଆକୃତି ଏକ ନିରାକାର ବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିଠାରୁ ସେଇ ପରମ ଦଶା ମଧ୍ୟ ନିରାକାର। ଏହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ କୌଣସି ଉପମା ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝାଯିବ ନାହିଁ, ତେଣୁ ହେ ଶିଭେ, ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ଉପମା ନାହିଁ।
ଖମ୍ ଏଵ ଜାଯତେ ଖାଭାନ୍ ନ ଚ ତଜ୍ ଜାଯତେ ଽନ୍ଯଦୃକ୍ । ଅତୋ ନ ଜାତଂ ଵା ଜାତଂ ଵିଦ୍ଧି ବ୍ରହ୍ମନଭୋ ଜଗତ୍
ଆକାଶ ଏକାକି ଆକାଶ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହିଠାରୁ ବୁଝ, ଏହି ସଂସାର କିମ୍ବା ଅଜନ୍ମା, କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମ ଆକାଶରୁ ଜନ୍ମିଛି।
ଦୃଶ୍ଯଂ ପଶ୍ଯନ୍ ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ନ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସମ୍ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ପ୍ରପଞ୍ଚାକ୍ରାନ୍ତସଂଵିତ୍ତେଃ କସ୍ଯୋଦେତି ନିଜା ସ୍ଥିତିଃ
ଦୃଶ୍ୟ ବିଷୟକୁ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ମଣିଷ ନିଜକୁ ଦର୍ଶକ ଭାବେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପି ଯାଏ, ସେତେବେଳେ କାହାର ନିଜ ସ୍ଥିତି ଉଦୟ ହୁଏ?
ମୃଗତୃଷ୍ଣାଜଲଭ୍ରାନ୍ତୌ ସତ୍ଯାଂ କେଵ ଵିଦଗ୍ଧତା । ଵିଦଗ୍ଧତାଯାଂ ସତ୍ଯାଂ ତୁ କେଵାସୌ ମୃଗତୃଷ୍ଣିକା
ମୃଗତୃଷ୍ଣାରେ ଜଳ ଭ୍ରମ ସତ୍ୟ ହେଲେ, ଏଠାରେ କଣ ଚତୁରତା ରହିଛି? କିନ୍ତୁ ଯଦି ଚତୁରତା ସତ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ସେଇ ମୃଗତୃଷ୍ଣା କଣ?
ଆକାଶଵିଶଦୋ ଦ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵଗୋ ଽପି ନ ପଶ୍ଯତି । ନେତ୍ରଂ ନିଜମ୍ ଇଵାତ୍ମାନଂ ଦୃଶୀଭୂତମ୍ ଅହୋ ଭ୍ରମଃ
ଆକାଶ ପରି ପବିତ୍ର ଏବଂ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ସାକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ଚକ୍ଷୁ ଯେପରି ନିଜକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି ନିଜକୁ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ। ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ! ଏହି ଭ୍ରମ କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ!
ଆକାଶଵିଶଦଂ ବ୍ରହ୍ମ ଯତ୍ନେନାପି ନ ଲଭ୍ଯତେ । ଦୃଶ୍ଯେ ଦୃଶ୍ଯତଯାଦୃଷ୍ଟେ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯ ଲାଭସ୍ ସୁଦୂରତଃ
ଆକାଶ ପରି ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଦୃଶ୍ୟକୁ କେବଳ ଦୃଶ୍ୟ ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ବୋଲି ନୁହେଁ, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ପାଇବା ବହୁତ ଦୂରରେ ରହିଯାଏ।
ତ୍ଵାଦୃକ୍ସ୍ଥୂଲୋ ଽଵଧାନେନ ଵିନା ଯତ୍ର ନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତତ୍ରାତିଦୂରୋଦସ୍ତୈଵ ଦ୍ରଷ୍ଟୁସ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତା
ତୁମ ପରି ମୋଟା ଦେହକୁ ଯେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ ଛାଡି ଦେଖିହେବ ନାହିଁ, ସେଠି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦ୍ରଷ୍ଟାଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସମ୍ଭବନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଏ।
ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦ୍ରଷ୍ଟୈଵ ଭଵତି ନ ତୁ ସ୍ପୃଶତି ଦୃଶ୍ଯତାମ୍ । ଦୃଶ୍ଯଂ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ତେନ ଦ୍ରଷ୍ଟା ରାମ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଦ୍ରଷ୍ଟା କେବଳ ଦ୍ରଷ୍ଟା ହିସାବରେ ରହେ, କିନ୍ତୁ କେବେ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ। ଏହି ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ହେଉଛି ରାମ, ଦ୍ରଷ୍ଟା କେବେ ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୈଵ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏକୋ ନ ତୁ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଇହାସ୍ତି ହି । ଦ୍ରଷ୍ଟା ସର୍ଵାତ୍ମକୋ ଦୃଶ୍ଯଂ ସ୍ଥିତଶ୍ ଚେତ୍ କେଵ ଦୃଶ୍ଯତା
ଏଠାରେ କେବଳ ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମାତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଦେଖାଯାଉଥିବା କିଛି ନାହିଁ। ଯଦି ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ଦେଖାଯାଉଥିବା କଥା ରହିଲା କେଉଁଠି?
ସର୍ଵଶକ୍ତିମତା ରାଜ୍ଞା ଯଦ୍ ଯତ୍ ସମ୍ପାଦ୍ଯତେ ଯଥା । ତତ୍ ତତ୍ ତଥା ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ସ ଏଵୋଦେତି ତତ୍ତଯା
ଯେପରି ଏକ ସମସ୍ତଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଯେଉଁ କାମ କରନ୍ତି, ସେ କାମ ସେଇପରି ସହଜରେ ଘଟିଯାଏ; ସେ ରାଜା ନିଜେ ସେ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଯଥା ମଧୁରସୋଲ୍ଲାସଷ୍ ଷଣ୍ଡୋ ଭଵତି ଭାସୁରଃ । ରସତାମ୍ ଅଜହଚ୍ ଚୈଵ ଫଲପୁଷ୍ପଦଲୋନ୍ନତଃ
ଯେପରି ମିଠାସର ଆନନ୍ଦରେ ଏକ ବଞ୍ଜ ଗଛ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଏବଂ ନିଜ ଗୁଣ ହରାଇ ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଫଳ, ଫୁଲ ଓ ପତ୍ରରେ ଭରିଯାଏ,
ଚିଦୁଲ୍ଲାସସ୍ ତଥା ଜୀଵୋ ଭୂତ୍ଵା ଭଵତି ଦେହକଃ । ଚିନ୍ମାତ୍ରତାଂ ତାମ୍ ଅଜହଦ୍ ଏଵ ଦର୍ଶନଦୃଙ୍ମଯଃ
ସେପରି ଚେତନାର ଆନନ୍ଦରେ ଜୀବ ଦେହଧାରୀ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜର ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥାଏ, ସେ ସଦା ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଗଠିତ।
ନାନାଷଣ୍ଡସହସ୍ରୌଘୈର୍ ଅଦ୍ଵିତୀଯୈର୍ ନିଜାତ୍ମନଃ । ଯଥୋଦେତି ରସୋ ଭୌମଶ୍ ଚିତ୍ ତଥୋଦେତ୍ଯ୍ ଅହମ୍ଭ୍ରମୈଃ
ଯେପରି ଭୂମିର ରସ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅନନ୍ୟ ମୂଳମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ନିଜ ଚେତନାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭ୍ରମରୁ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ।
ଚିଦ୍ରସୋଲ୍ଲାସଵୃକ୍ଷାଣାଂ କଚତାମ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମନି । ଦୃଶ୍ଯଶାଖାଶତାଢ୍ଯାନାମ୍ ଇହ ନାନ୍ତୋ ଽଵଗମ୍ଯତେ
ଚେତନାର ରସରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ଚେତନାର ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକୁ ଶତଶଖା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ସୀମା ଏଠାରେ ଜଣାପଡ଼େ ନାହିଁ।
ଷଣ୍ଡଃ ପ୍ରତ୍ଯେକମ୍ ଏଵାନ୍ତର୍ ଯଥା ରସଚମତ୍କୃତିମ୍ । ସ୍ଵାଦଯତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଏଷା ଚିତ୍ ପୃଥକ୍ ପଶ୍ଯତି ସଂସୃତୀଃ
ଯେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୂଳ ନିଜ ଭିତରେ ରସର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ, ସେପରି ଏହି ଚେତନା ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ସଂସାରର ଚକ୍ରକୁ ଦେଖେ।
ଯା ଯୋଦେତି ଯଥା ଯସ୍ଯା ଜୀଵଶକ୍ତେସ୍ ସ୍ଵସଂସୃତିଃ । ତାମ୍ ତାଂ ତଥୈତି ସା ସ୍ଵାନ୍ତଶ୍ ଚିଦ୍ ଭୂତଭୁଵନସ୍ଥିତିମ୍
ଜୀବଶକ୍ତିରୁ ଯେଉଁ ଭାବରେ ଯେଉଁ ଜୀବର ସଂସାର ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ଚେତନା ନିଜ ଭିତରେ ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ସ୍ଥାପନ କରେ।
ଜୀଵସଂସୃତଯଃ କାଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରମିଲନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଵିହୃତ୍ଯ ସଂସାରେ ଶାମ୍ଯନ୍ତି ଚିରକାଲତଃ
କେତେକ ଜୀବର ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ; ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁରିବା ପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସୂକ୍ଷ୍ମଯା ପରଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ସ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସ୍ଯ୍ ଅନଯା ତଥା । ଜଗଜ୍ଜାଲସହସ୍ରାଣି ପରମାଣ୍ଵନ୍ତରେଷ୍ଵ୍ ଅପି
ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ନିଜକୁ ଦେଖିପାରିବ, ଏହିପରି ଆଣୁ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ବିଶ୍ୱର ଜାଳ ଦେଖିପାରିବ।
ଭିତ୍ତୌ ନଭସି ପାଷାଣେ ଜ୍ଵାଲାଯାମ୍ ଅନିଲେ ଜଲେ । ସନ୍ତି ସଂସାରଲକ୍ଷ୍ଯାଣି ତିଲେ ତୈଲମ୍ ଇଵାଖିଲେ
ଯେପରି ସେସମ ଦାଣା ଭିତରେ ତେଲ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଦେଉଳ, ଆକାଶ, ପାଥର, ଅଗ୍ନି, ପବନ ଓ ପାଣିରେ ମଧ୍ୟ ସଂସାରର ଚିହ୍ନ ରହିଛି।
ଶୁଦ୍ଧିମ୍ ଏତି ଯଦା ଚେତସ୍ ତଦା ଜୀଵୋ ଭଵେଚ୍ ଚିତିଃ । ଶୁଦ୍ଧା ଚ ସା ସର୍ଵଗତା ତେନ ସମ୍ମେଲନଂ ମିଥଃ
ଯେତେବେଳେ ମନ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଜୀବ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ହୁଏ; ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବାରୁ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରରେ ଏକାତ୍ମତାରେ ଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷାଂ ପଦ୍ମଜାଦୀନାଂ ସ୍ଵସତ୍ତାଭ୍ରମପୂରକଃ । ଜଗଦ୍ଦୀର୍ଘମହାସ୍ଵପ୍ନସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସମୁତ୍ଥିତଃ
ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ନିଜ ଭ୍ରମରେ ପୂରଣ କରୁଥିବା ଏହି ବିଶ୍ୱର ଦୀର୍ଘ ଓ ବଡ଼ ସ୍ୱପ୍ନଟି ସ୍ୱୟଂ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାବରେ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ।
ସ୍ଵପ୍ନାତ୍ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତରଂ ଯାନ୍ତି କାଶ୍ଚିଦ୍ ଭୂତପରମ୍ପରାଃ । ତେନୋପଲମ୍ଭଃ କୁଡ୍ଯାଦାଵ୍ ଆସାଂ ଦୃଢତରସ୍ ସ୍ଥିତଃ
କିଛି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗୋଟିଏ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଆଉ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏହିପରି ତାଙ୍କର ଅନୁଭୂତି ଦେଉଳ ବା ଦିଵାଲ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିଯାଏ।
ଯଦ୍ ଯତ୍ର ଚିଦ୍ ଭାଵଯତି ତତ୍ ତତ୍ରାଶୁ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ତଯା ସ୍ଵପ୍ନେ ଽପି ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ତତ୍କାଲେ ସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ତତ୍
ଚେତନା ଯେଉଁଠି ଯାହା କଳ୍ପନା କରେ, ସେଠି ସେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ; ଏହିପରି, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେଉଁ ସମୟରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସମୟରେ ତାହା ସତ୍ୟ ହୁଏ।
ଚିଦଣୋର୍ ଅନ୍ତରେ ସନ୍ତି ସମସ୍ତାନୁଭଵାଣଵଃ । ଯଥା ବୀଜାନ୍ତରେ ପତ୍ତ୍ରଲତାପୁଷ୍ପଫଲାଣଵଃ
ଚେତନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତିର ଅଣୁଅଣୁ ରହିଛି, ଯେପରି ଗଛବିଜର ଭିତରେ ପତ୍ର, ଲତା, ଫୁଲ ଓ ଫଳର ଅଣୁଅଣୁ ରହିଥାଏ।
ପରମାଣୁଂ ଜଗଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଧତ୍ତେ ଚିତ୍ପରମାଣୁକଃ । ଲୀନମ୍ ଆକାଶମ୍ ଆକାଶେ ଦ୍ଵୈତୈକ୍ଯଭ୍ରମମ୍ ଉତ୍ସୃଜ
ଚେତନାର ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶ ନିଜ ଭିତରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ, ଯେପରିକି ଆକାଶ ଆକାଶ ଭିତରେ ଲୁଚିଥାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟତା ଓ ଏକତାର ଭ୍ରମକୁ ଛାଡିଦିଅ।
ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଦ୍ଯାଖ୍ଯୈସ୍ ସ୍ଵୈର୍ ଏଵାଣୁଭିର୍ ଏଵ ଚିତ୍ । ଅଣୂନ୍ ଅନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଇତରାଣୋର୍ ଅସମ୍ଭଵାତ୍
ଚେତନା ନିଜର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେଶ, କାଳ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନତାକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଅନୁଭବ କରେ; କାରଣ ଗୋଟିଏ ଅଣୁ ଅନ୍ୟ ଅଣୁକୁ ଅନୁଭବ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ସ୍ଵଯଂ ସର୍ଵସ୍ଯ କଚିତସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛଶ୍ ଚିଦଣୁଷଣ୍ଡକଃ । ବ୍ରହ୍ମାଦେଃ କୀଟନିଷ୍ଠସ୍ଯ ଦେହଦୃଷ୍ଟ୍ଯାନୁଭାଵିତଃ
ସବୁଠାରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଚେତନା ଅଂଶମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ହେଉଛନ୍ତି; ଏହି ଅଂଶମାନେ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ କୀଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜ ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେହ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
କଚିତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵେହ ଵସ୍ତୁତସ୍ ତୁ ନ କିଞ୍ଚନ । ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵତ୍ଵଂ ସ୍ଵାଦଯନ୍ତେ ଦ୍ଵୈତଂ ଚିତ୍ପରମାଣଵଃ
ଏଠାରେ କେବଳ ଥୋଡ଼ା ଅଂଶ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ନୁହେଁ; ଚେତନାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଂଶମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟତାକୁ ନିଜେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରକଚତି ସ୍ଫାରଦେହଶ୍ ଚିଦଣୁଷଣ୍ଡକଃ । ନେତ୍ରାଦିକୁସୁମଦ୍ଵାରୈସ୍ ସଂଵିଦାମୋଦମ୍ ଉଦ୍ଗିରନ୍
ଚେତନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଣୁମାନେ ଗଠିତ, ନିଜେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ। ଆଖି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଜ୍ଞାନର ଆନନ୍ଦକୁ ବାହାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।