ପ୍ରତିଭାସାତ୍ମନି ଜଗତ୍ଯ୍ ଏତେ କାଲକ୍ରିଯାକ୍ରମାଃ । ସୋଦଯାସ୍ତମଯା ଜାତାଃ କଥଂ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଚେତସଃ
ଏହି ସଂସାରଟି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବରେ ଅଛି, ଏଠାରେ ସମୟ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର ଅନୁକ୍ରମ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ସହିତ ଦେଖାଯାଏ—କିନ୍ତୁ ଏହା କେମିତି ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଅଛି?
ଯାଦୃଗ୍ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ଶୁକ୍ରେଣ ପିତୃମାତୃତଃ । ତାଦୃକ୍ ତସ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ ଚିତ୍ତେ ମଯୂରାଣ୍ଡେ ମଯୂରଵତ୍
ଯେପରି ଏହି ସଂସାରଟି ପିତା ଓ ମାଆ ଠାରୁ ମିଳିଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ଏହା ସେଇ ମନରେ ଅଛି, ମୟୂର ଭିତରେ ମୟୂର ଡିମ୍ବ ରହିଥିବା ପରି।
ସ୍ଵଭାଵକୋଶାତ୍ ସ୍ଵଦିତଂ ତଦ୍ ଅନେନ କ୍ରମୋଦିତମ୍ । ବୀଜେନାଙ୍କୁରପତ୍ତ୍ରାଦିଲତାପୁଷ୍ପଫଲଂ ଯଥା
ନିଜର ସ୍ୱଭାବର ଭଣ୍ଡାରୁ ଏହା ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଦେଖାଦେଖି ଦୀରେ-ଦୀରେ ବିକାଶ ପାଏ—ଯେପରି ଗଛ ମାନେ ବିଆଁରୁ ଅଂକୁର, ପତ୍ର, ଲତା, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ହେବା ପରି।
ଜୀଵୋ ଯଦ୍ଵାସନାସାରସ୍ ତଦ୍ ଏଵାନ୍ତଃ ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ସ୍ଵପ୍ନ ଏଵାତ୍ର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଦୀର୍ଘସ୍ଵପ୍ନସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ଜୀବ ଯେଉଁ ଭାବନାରେ ଲିନ ଥାଏ, ସେଠିକି ତାହାକୁ ନିଜ ମନରେ ଦେଖେ। ଏହାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି; ଏହି ସଂସାର ଏକ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱପ୍ନ ଭଳି।
ପ୍ରତ୍ଯେକମ୍ ଉଦିତୋ ରାମ ନନୁ ସଂସାରଷଣ୍ଡକଃ । ରାତ୍ରୌ ସୈନ୍ଯନରସ୍ଵପ୍ନଜାଲଵତ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନି ସ୍ଫୁଟଃ
ହେ ରାମ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକ ନିଜ ମନରେ ସଂସାର ର ଜଙ୍ଗଲକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଅନୁଭବ କରେ, ଯେପରି ରାତିରେ ଜଣେ ନିଜ ମନରେ ସେନା ଓ ଲୋକମାନେ ଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖେ।
ଏଷ ସଂସୃତିଷଣ୍ଡୌଘୋ ମିଥସ୍ ସମ୍ମିଲତି ସ୍ଵଯମ୍ । ନୋ ଵାପି ଯଦି ତନ୍ ମେ ତ୍ଵଂ ଯଥାଵଦ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଏହି ସଂସାର ର ଅନେକ ଜୀବନ ଆପଣେ ଆପଣେ ଏକଠି ହୁଏ କିମ୍ବା ନହୁଏ; ଯଦି ଏହା ଏମିତି ନୁହେଁ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ବୁଝାଇଦିଅ।
ମଲିନଂ ହି ମନୋ ଽଵୀର୍ଯଂ ନ ମିଥଶ୍ ଶ୍ଲେଷମ୍ ଅର୍ହତି । ଅଯୋ ଽଯସୀଵାସନ୍ତପ୍ତେ ଶୁଦ୍ଧେ ତପ୍ତେ ତୁ ଲୀଯତେ
ଯେ ମନ ଅଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳ, ସେ ଅନ୍ୟ ମନ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଅତପ୍ତ ଲୋହା ଅନ୍ୟ ଲୋହା ସହିତ ମିଶିପାରେ ନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ତପ୍ତ ଲୋହା ହେଲେ ମିଶିଯାଏ।
ଚିତ୍ତତତ୍ତ୍ଵାନି ଶୁଦ୍ଧାନି ସମ୍ମିଲନ୍ତି ପରସ୍ପରମ୍ । ଏକରୂପାଣି ତୋଯାନି ଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଐକ୍ଯଂ ନାବିଲାନି ହି
ମନର ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବଗୁଡ଼ିକେ ପରସ୍ପରେ ଏକାତ୍ମତାରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି; ଯେପରି ଏକ ପ୍ରକାରର ପାଣି ଏକାଠି ହୋଇଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ ବାଧା ଥିଲେ ସେମାନେ ମିଶିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଶୁଦ୍ଧିର୍ ହି ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଵିଵାସନତ୍ଵମ୍ ଅଭୂତସଂଵେଦନରୂପମ୍ ଏକମ୍ । ତସ୍ଯାସ୍ ସୁଷୁପ୍ତାତ୍ମପଦାତ୍ ପ୍ରବୁଧ୍ଯ ତନ୍ମାତ୍ରଯୁକ୍ତ୍ଯା ପରସଙ୍ଗମ୍ ଏତି
ମନର ଶୁଦ୍ଧତା ଅର୍ଥାତ୍ ଚେତନାର ଆଶ୍ରୟ ନଥିବା ଏକ ଅବସ୍ଥା, ଯାହା ଅନୁଭୂତି ହୀନ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର। ଏହି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଅବସ୍ଥାରୁ ଜାଗିଲେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରଣର ପ୍ରଭାବରେ ପରସ୍ପର ସଂଯୋଗ ହୁଏ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ ଵା ନିଵୃତ୍ତିର୍ ଵା ତନ୍ମାତ୍ରାପତ୍ତିପୂର୍ଵକମ୍ । ସର୍ଵସ୍ଯ ଜୀଵଜାତସ୍ଯ ସୁଷୁପ୍ତତ୍ଵାଦ୍ ଅନନ୍ତରମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ନିବୃତ୍ତି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରାପ୍ତି ପରେ ହୁଏ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଭାଜୋ ଯେ ଜୀଵାସ୍ ତେ ତନ୍ମାତ୍ରପଦଂ ଗତାଃ । ତନ୍ମାତ୍ରୈକତଯା ସର୍ଗାନ୍ ମିଥଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି କଲ୍ପିତାନ୍
ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ କ୍ରିୟାଶୀଳ, ସେମାନେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି; ସେହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ଏକତା ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଭାବିତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖନ୍ତି।
ତନ୍ମାତ୍ରୈକ୍ଯପ୍ରଣାଲେନ ଚିତ୍ରାସ୍ ସର୍ଗଜଲାଶଯାଃ । ପରସ୍ପରଂ ସମ୍ମିଲନ୍ତି ଘନତାଂ ଯାନ୍ତି ଚାଭିତଃ
ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ଏକତା ଦ୍ୱାରା, ସୃଷ୍ଟିର ବିଭିନ୍ନ ଜଳାଶୟମାନେ ପରସ୍ପର ମିଶିଯାନ୍ତି ଏବଂ ସେମାନେ ଏକାଠି ଘନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
କେଚିତ୍ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତିମ୍ ଇତାଃ ପୃଥଗ୍ ଏଵ ଲଯଂ ଗତାଃ । କେଚିନ୍ ମିଥସ୍ ସମ୍ମିଲିତା ଜଗତ୍ଷଣ୍ଡାସ୍ ସ୍ଥିତାଃ କୃତାଃ
କେହି ଅଲଗା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛନ୍ତି ଏବଂ ଅଲଗା ଭାବେ ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି; କେହି ପରସ୍ପର ମିଶିଯାଇ ଜଗତ୍ ଅଣ୍ଡମାନେ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି।
ଜଗତ୍ଷଣ୍ଡସହସ୍ରାଣି ଯତ୍ରାସଙ୍ଖ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଅଣାଵ୍ ଅଣୌ । ଅପରସ୍ପରଲଗ୍ନାନି କାନନଂ ବ୍ରହ୍ମ ନାମ ତତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଜଗତ୍ ଅଣ୍ଡ ଏକାଏକି ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭିତରେ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ—ସେଠିକୁ ବ୍ରହ୍ମ ର ଅରଣ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମିଥସ୍ ସ ମେଲନଂ ନୈତି ଘନତାଂ ସମୁପାଗତଃ । ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଯତ୍ର ଯଥା ରୂଢଂ ତତ୍ ତତ୍ ପଶ୍ଯତି ନେତରତ୍
ଯାହା ପରସ୍ପର ମିଶିନଥାଏ, ଏବଂ ଘନତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି, ସେଠି ଯାହା ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି କେବଳ ସେଠିକୁ ଦେଖେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଵର୍ତମାନମନୋରାଜ୍ଯଵଶାଜ୍ ଜୀଵପରମ୍ପରାଃ । ପରସ୍ପରଂ ସମ୍ମିଲିତାସ୍ ସର୍ଗାଣାଂ ରୂଢିଭାଵନାଃ
ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ମନର ଆକାଂକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରାଣୀମାନେ ପରସ୍ପର ମିଶିଯାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହିଭଳି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟିର ନିଶ୍ଚିତ ରୂପ ଗଠିତ ହୁଏ।
ଦେହସତ୍ତା ଭୃଶଂ ରୂଢା ଦେହାଭାଵସ୍ ତୁ ଵିସ୍ମୃତଃ । ଦେହତ୍ଵପରିରୂଢତ୍ଵାଚ୍ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନା ଵିସ୍ମୃତାତ୍ମନା
ଦେହର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଗଲା, ଦେହ ନଥିବା ବିଷୟଟି ମନରୁ ହଟିଯାଇଛି; କାରଣ, ଆମେ ଦେହକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ନିଜ ଭାବିଛୁ ଏବଂ ଚେତନାର ଆକାଶରେ ନିଜ ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପକୁ ଭୁଲିଯାଇଛୁ।
ଯଥା ଶୁଦ୍ଧପ୍ରାଣମରୁତ୍ ପରପ୍ରାଣାଭିଵେଧନାତ୍ । ଵେତ୍ତି ଵେଧ୍ଯମନୋରାଜ୍ଯଂ ତଥା ସର୍ଗାନ୍ ନରାଶ୍ରଯୀ
ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରାଣବାୟୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣବାୟୁ ସହ ଲାଗିଲେ, ସେହି ଲାଗିଥିବା ପ୍ରାଣୀର ମନର ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିପାରେ, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ଜଣାପଡ଼େ।
ସର୍ଵେଷାଂ ଜୀଵରାଶୀନାମ୍ ଆତ୍ମାଵସ୍ଥାତ୍ରଯଂ ଶ୍ରିତଃ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତାଖ୍ଯମ୍ ଅତ୍ର ଦେହୋ ନ କାରଣମ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ସୁଷୁପ୍ତି—ଏହି ତିନିଟି ଅବସ୍ଥା ଆସେ; ଏଠାରେ ଦେହ କୌଣସି କାରଣ ନୁହେଁ।
ଏଵମ୍ ଆତ୍ମନି ଜୀଵତ୍ଵମ୍ ଅନ୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ରଯାତ୍ମନି । ତାପାମ୍ଭସୀଵ ଵୀଚିତ୍ଵମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ କଚତି ଦେହତା
ଏଭଳି, ଆତ୍ମାରେ ଜୀବନର ଅନୁଭୂତି, ଯାହା ତିନିଟି ଅବସ୍ଥାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏଠାରେ ଦେହ ଭାବରେ ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, ଯେପରି ତାପିତ ପାଣିରେ ତରଙ୍ଗ ଉଠେ।
ଚିତ୍କଲାପଦମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ସୁଷୁପ୍ତାନ୍ତପଦେ ସ୍ଥିତମ୍ । ବୁଦ୍ଧୋ ନିଵର୍ତତେ ଜୀଵୋ ମୂଢସ୍ ସର୍ଗେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଚେତନାର ଆଲୋକର ନିବାସକୁ ପହଞ୍ଚି ଏବଂ ସୁସୁପ୍ତିର ସୀମାରେ ରହି, ଜାଗୃତ ଆତ୍ମା ପଛକୁ ହଟିଯାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ମୂଢ଼ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିରେ ଲାଗିଯାଏ।
ସ୍ଵଭାଵଶୁଦ୍ଧିର୍ ହି ଯଦା ତଦା ମୈତ୍ରୀ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଦ୍ଵଯୋର୍ ଏକତ୍ଵରୂପୈଵ ସ୍ଵସୌହାର୍ଦନିଦର୍ଶନା
ଯେତେବେଳେ ସ୍ୱଭାବର ପବିତ୍ରତା ଆସେ, ସେତେବେଳେ ସଂଗତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଏକତା ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ସନ୍ନିହିତତା ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ।
ଅଜ୍ଞସ୍ ସୁଷୁପ୍ତାତ୍ ସମ୍ବୁଦ୍ଧୋ ଜୀଵଃ କଶ୍ଚିତ୍ ସ୍ଵସର୍ଗଭାକ୍ । ସର୍ଵଗତ୍ଵାଚ୍ ଚିତଃ କଶ୍ଚିତ୍ ପରସର୍ଗେଣ ନୀଯତେ
କିଛି ଅଜ୍ଞାନୀ ଆତ୍ମା, ସୁସୁପ୍ତିରୁ ଜାଗି, ନିଜର ସୃଷ୍ଟିରେ ଲାଗିଯାନ୍ତି; ଆଉ କିଛି ଚେତନା ସବୁଠାରେ ଥିବାରୁ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ନେଇଯାଆନ୍ତି।
ସର୍ଗେ ସର୍ଗେ ପୃଥଗ୍ରୂପଂ ସନ୍ତି ସର୍ଗାନ୍ତରାଣ୍ଯ୍ ଅପି । ତେଷ୍ଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥସର୍ଗୌଘାଃ କଦଲୀଦଲପୀଠଵତ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଥାଏ, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସୃଷ୍ଟିମାନେ ରହିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଖଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ଭିତରେ ପତ୍ର ପତ୍ର ଲାଗିଥାଏ ।
ସର୍ଗେ ସର୍ଗାନ୍ତରାପୂରପତ୍ତ୍ରପୀଵରଵୃତ୍ତିମାନ୍ । ସ୍ଵଭାଵଶୀତଲୋ ବ୍ରହ୍ମକଦଲୀଦଲମଣ୍ଡପଃ
ସୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସୃଷ୍ଟିମାନଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଖଦଳୀ ଗଛର ମୋଟା ଓ ଗୋଲାପଟିଆ ପତ୍ରମାନେ ପରି ଅଛି । ନିଜ ଗୁଣରେ ଶୀତଳ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମର ମଣ୍ଡପ ଖଦଳୀ ପତ୍ର ପରି ଅଟୁଟ ଓ ଶାନ୍ତ ।
କଦଲ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ଯତା ନାସ୍ତି ଯଥା ପତ୍ତ୍ରଶତେଷ୍ଵ୍ ଅପି । ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵେ ଽନ୍ଯତା ନାସ୍ତି ତଥା ସର୍ଗଶତେଷ୍ଵ୍ ଅପି
ଯେପରି ଖଦଳୀ ଗଛର ଶତଶଃ ପତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱରେ ଶତଶଃ ସୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ ।
ବୀଜାତ୍ ଫଲଂ ରସାଦ୍ ଭୂତ୍ଵା ଯଥା ବୀଜଂ ପୁନର୍ ଭଵେତ୍ । ତଥା ବ୍ରହ୍ମ ମନୋ ଭୂତ୍ଵା ବୋଧାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପୁନର୍ ଭଵେତ୍
ଯେପରି ବୀଜରୁ ଫଳ ହୁଏ ଏବଂ ତାହାର ରସରେ ପୁଣି ବୀଜ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମ ମନ ହୋଇ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇଯାଏ ।
ରସକାରଣକଂ ବୀଜଂ ଫଲଭାଵେନ ଜୃମ୍ଭତେ । ବ୍ରହ୍ମକାରଣକୋ ଜୀଵୋ ଜଗଦ୍ରୂପେଣ ଜୃମ୍ଭତେ
ଫଳର କାରଣ ଯେଉଁ ବୀଜ, ସେହି ବୀଜ ଫଳର ଆକାରକୁ ନେଇ ବିକାଶ ପାଏ; ଯେପରି ଜୀବର କାରଣ ବ୍ରହ୍ମ, ସେହିପରି ଜୀବ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆକାରକୁ ନେଇ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ।
ରସସ୍ଯ କାରଣଂ କିଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ଵକ୍ତୁଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ । ସ୍ଵଭାଵୋ ନିର୍ଵିଶେଷତ୍ଵାତ୍ ପରଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ଯୁଜ୍ଯତେ
ରସର କାରଣ କ’ଣ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହାର ସ୍ୱଭାବ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଅଭିନ୍ନ, ଏହାଠାରୁ ଆଉ କିଛି କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନ ଚାସତ୍ତା ସର୍ଵମଯେ ଵକ୍ତୁଂ କ୍ଵଚନ ଶକ୍ଯତେ । ନାକାରଣେ କାରଣାଦି ପରେ ଵାସ୍ତ୍ଯ୍ ଆଦିକାରଣେ
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଅଛି, ସେଠାରେ ଅସତ୍ତା କୁହିବା କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ, ସେଠାରେ କାରଣ ବା ପ୍ରଥମ କାରଣ ବି ନାହିଁ।