ଆଧିଵ୍ଯାଧିମହାଵର୍ତେ ଗର୍ତେ ସଂସାରଵର୍ତ୍ମନି । ମମତୋଗ୍ରାନ୍ଧକୂପେ ଽସ୍ମିନ୍ ମା ପତାତପଦାଯିନି
ଏହି ସଂସାରର ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗର ଭୟଙ୍କର ଘୁର୍ଣ୍ଣିରେ, ତୀବ୍ର ମମତାର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକୁପରେ ପଡ଼ିନିଅ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପୁରୁଷ।
ନ ତ୍ଵଂ ଭାଵେଷୁ ନୋ ଭାଵାସ୍ ତ୍ଵଯି ତାମରସେକ୍ଷଣ । ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧସ୍ଵଭାଵସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମସଂସ୍ଥସ୍ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ
ତୁମେ କୌଣସି ବସ୍ତୁରେ ନାହାଁ, ବସ୍ତୁମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମରେ ନାହାନ୍ତି, ହେ କମଳନୟନ। ତୁମର ସ୍ୱଭାବ ପବିତ୍ର ଓ ଜାଗୃତ, ଆତ୍ମାରେ ନିଶ୍ଚଳ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ଵ୍ଯପଗତମମତାମହାନ୍ଧକାରଂ ପଦମ୍ ଅମଲଂ ଵିଗତୈଷଣଂ ସମେତ୍ଯ । ପ୍ରଭଵସି ଯଦି ଚେତସୋ ମହାତ୍ମଂସ୍ ତଦ୍ ଅତିଧିଯେ ମହତେ ସତେ ନମସ୍ ତେ
ଯଦି ତୁମେ ସେଠିକୁ ପହଞ୍ଚ, ଯେଉଁଠାରେ ମମତାର ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରିତ ହୋଇଯାଏ, ସମସ୍ତ ଆଶା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଓ ମନ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ, ତେବେ ମୁଁ ସେଇ ମହାନ୍ ଓ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନୀ ତୁମକୁ ଶିରୋନମ୍ର ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ସମଙ୍ଗାତାପସୀମ୍ ଏତାଂ ତନୁଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଭାର୍ଗଵ । ପ୍ରଵିଶେମାଂ ତନୁଂ ସାଧୋ ନଗରୀମ୍ ଇଵ ପାର୍ଥିଵଃ
ହେ ଭାର୍ଗବ, ଯେପରି ରାଜା ଏକ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟତାପରେ ଦହିଯାଇଥିବା ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଦେହକୁ ଆମେ ପ୍ରବେଶ କରିବା।
କାଲେ ପୂର୍ଵଜଯା ତନ୍ଵା ତପଃ କୃତ୍ଵାନଯା ପୁନଃ । ଗୁରୁତ୍ଵମ୍ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭଵତାନଘ
ଯଥାସମୟରେ ପୂର୍ବ ଦେହରେ ତପସ୍ୟା କରି, ପୁନି ହେ ନିର୍ମଳ, ତୁମେ ଦାନବନାୟକମାନଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଧାରଣ କରିବାକୁ ହେବ।
ମହାକଲ୍ପାନ୍ତ ଆଯାତେ ଭଵତା ଭାର୍ଗଵୀ ତନୁଃ । ଅପୁନର୍ଗ୍ରହଣାଯୈଷା ତ୍ଯାଜ୍ଯା ପ୍ରମ୍ଲାନପୁଷ୍ପଵତ୍
ବଡ଼ ଏକ କଳ୍ପର ଶେଷ ଆସିଲେ, ହେ ଭାର୍ଗବ, ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେବାକୁ ହେବ, ଏହା ପୁଣି କେବେ ନେବାଯିବ ନାହିଁ, ଶୁଖିଗଲା ଫୁଲ ଭଳି।
ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ତନ୍ଵା ପ୍ରାକ୍ତନରୂପଯା । ମହାସୁରେନ୍ଦ୍ରଗୁରୁତାଂ କୁର୍ଵଂସ୍ ତିଷ୍ଠ ମହାମତେ
ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଜୀବନ୍ତା ମୁକ୍ତିର ଦଶାକୁ ପାଇଛ, ପୂର୍ବ ଦେହରେ ରହି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାଗୁରୁ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କର, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ।
କଲ୍ଯାଣମ୍ ଅସ୍ତୁ ଵାଂ ଯାମୋ ଵଯଂ ତ୍ଵ୍ ଅଭିମତାଂ ଦିଶମ୍ । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ତଚ୍ ଚିତ୍ତଂ ଯସ୍ଯ ନାଭିମତଂ ଭଵେତ୍
ତୁମମାନେ ଦୁହେଁ ଭଲରେ ରୁହ, ଆମେ ଆମର ଇଚ୍ଛିତ ଦିଗକୁ ଯିବା। ଯାହାର ମନରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ନଥାଏ, ସେଠି କିଛି ଅନ୍ୟ ହୋଇପାରେ କି?
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ମୁଞ୍ଚତୋଃ ପୁଷ୍ପଂ ତଯୋସ୍ ସୋ ଽନ୍ତରଧୀଯତ । ତପ୍ତାଂଶୁର୍ ଇଵ ରୋଦସ୍ଯୋସ୍ ସମମ୍ ଅଂଶୁଭିର୍ ଅଂଶୁମାନ୍
ଏଭଳି କହି, ସେମାନେ ଫୁଲ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର କିରଣ ସହିତ ଆକାଶରୁ ହେଉଛି।
ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ଭଗଵତି ତାମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଭଵିତଵ୍ଯତାମ୍ । ଵିଚାର୍ଯ ଭାର୍ଗଵୋ ଽଭେଦ୍ଯାଂ ନିଯତାଂ ନିଯତେର୍ ଗତିମ୍
ସେ ପୂଜ୍ୟ ଜଣେ ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଗଲେ, ନିଜ ଭାଗ୍ୟର କଥା କହିଦେଲେ, ତାପରେ ଭାର୍ଗବ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟର ଗତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
କାଲକାରଣସଂଶୁଷ୍କାଂ ଭାଵିପୁଷ୍ପଫଲୋଦଯାମ୍ । ଵିଵେଶ ତାଂ ତନୁଂ ବାଲାଂ ସୁଲତାମ୍ ଇଵ ମାଧଵଃ
ସେ କାଳର କାରଣରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥିବା, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେବାକୁ ଥିବା, ତା ଯୁବତୀ ଓ କମଳା ଦେହକୁ, ମାଧବ ଯେମିତି କୋମଳ ଲତାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ, ସେହିପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସା ବ୍ରାହ୍ମଣତନୁର୍ ଭୂମୌ ଵିଵର୍ଣଵଦନାଙ୍ଗିକା । ପପାତ କମ୍ପିତା ତୂର୍ଣଂ ଛିନ୍ନମୂଲା ଲତା ଯଥା
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦେହ, ମୁହଁ ଓ ଅଙ୍ଗ ଫିକା ହୋଇ, କମ୍ପିତ ହେଲା ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ମୂଳ କଟା ଲତା ଭୂମିରେ ଢଳିଯାଏ।
ତସ୍ଯାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଜୀଵାଯାଂ ପୁତ୍ରତନ୍ଵାଂ ମହାମୁନିଃ । ଚକାରାପ୍ଯାଯନଂ ମନ୍ତ୍ରୈସ୍ ସକମଣ୍ଡଲୁଵାରିଭିଃ
ଯେତେବେଳେ ମହାମୁନି ନିଜ ପୁଅର ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେ ମନ୍ତ୍ର ଓ କମଣ୍ଡଳୁର ପାଣି ସହିତ ଆୟୁଷ୍ୟ ବୃଦ୍ଧିର କ୍ରିୟା କଲେ।
ସର୍ଵନାଡ୍ଯସ୍ ତତସ୍ ତନ୍ଵ୍ଯାସ୍ ତସ୍ଯାଃ ପୂର୍ଣା ଵିରେଜିରେ । ସରିତଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵାମ୍ବୁପୂରପୂରିତକୋଟରାଃ
ତାହାପରେ ସେ ସୁକୁମାରୀର ସମସ୍ତ ନାଡୀଗୁଡିକ ଭରିଯାଇ, ବର୍ଷାକାଳରେ ନଦୀର କୂହଳିଆ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଚମକୁଥିବା ପରି ଦେଖାଗଲା।
ନଲିନୀ ପ୍ରାଵୃଷୀଵାସୌ ମଧାଵ୍ ଇଵ ନଵା ଲତା । ଯଦା ପୂର୍ଣା ତଦା ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣାଃ ପଲ୍ଲଵିତା ବଭୁଃ
ସେ ବର୍ଷାରେ ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଭଳି, ବା ବସନ୍ତରେ ନୂଆ ଲତା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସେଠି ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ମୁଗ୍ଧ ଭାବରେ ଖିଳିଉଠିଲା।
ଅଥ ଶୁକ୍ରସ୍ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଵହତ୍ପ୍ରାଣସମୀରଣଃ । ରସମାରୁତସଂଯୋଗାଦ୍ ଆପୂର୍ଣ ଇଵ ଵାରିଦଃ
ତାପରେ ଶୁକ୍ର ଉଠିଲା, ଚଳିଥିବା ପ୍ରାଣବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବହିଯାଉଥିଲା; ଯେପରି ରସ ଓ ବାୟୁର ମିଶ୍ରଣରେ ମେଘ ଭିତରେ ପାଣି ପୂରି ଉଠେ, ସେହିପରି ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା।
ପୁରୋ ଽଭିଵାଦଯାମ୍ ଆସ ପିତରଂ ପାଵନାକୃତିଃ । ପ୍ରଥମୋଲ୍ଲାସିତୋ ମେଘସ୍ ସ୍ତନିତେନେଵ ପର୍ଵତମ୍
ସେ ପବିତ୍ର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଯେପରି ନୂଆ ଜାଗ୍ରତ ମେଘ ପ୍ରଥମ ଗର୍ଜନରେ ପାହାଡ଼କୁ ନମସ୍କାର କରେ, ସେହିପରି।
ପିତାଥ ପ୍ରାକ୍ତନୀଂ ତସ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଆଲିଲିଙ୍ଗ ତନୁଂ ତତଃ । ସ୍ନେହାର୍ଦ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ ଜଲଦଶ୍ ଚିରାଦ୍ ଗିରିତଟୀମ୍ ଇଵ
ତାପରେ ସେ ପିତା, ପୁରୁଣା ଶରୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ସ୍ନେହରେ ଭିଜିଗଲା, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ବର୍ଷାମେଘ ପାହାଡ଼ ଢାଳକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ।
ଭୃଗୁର୍ ଦଦର୍ଶ ସସ୍ନେହଂ ପ୍ରାକ୍ତନୀଂ ତାନଯୀଂ ତନୁମ୍ । ମତ୍ତୋ ଜାତୋ ଽଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆସ୍ଥା ହରତ୍ଯ୍ ଅପି ମହାମତିମ୍
ଭୃଗୁ ମଧୁର ସ୍ନେହରେ ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ଝିଅର ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ; 'ଏହି ମୋ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ' ବୋଲି ଭାବନା, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷିତ କରିଥାଏ।
ମତ୍ପୁତ୍ରୋ ଽଯମ୍ ଇତି ସ୍ନେହୋ ଭୃଗୁମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅହରତ୍ ତଦା । ପରତାତ୍ମୀଯତା ଚେଯଂ ଯାଵଦାକୃତି ଭାଵିନୀ
ସେ ସମୟରେ, 'ଏହି ମୋ ପୁଅ' ବୋଲି ସ୍ନେହ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆବେଶିତ କଲା; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହର ଆକୃତି ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ମୋର' ବୋଧ ରହିଥାଏ।
ବଭୂଵତୁଃ ପିତାପୁତ୍ରୌ ତାଵ୍ ଅଥାନ୍ଯୋଽନ୍ଯଶୋଭିତୌ । ନିଶାଵସାନମୁଦିତାଵ୍ ଅର୍କପଦ୍ମାକରାଵ୍ ଇଵ
ତାପରେ ସେମାନେ ପିତା-ପୁଅ ହେଲେ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଲେ, ଯେପରି ରାତି ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପଦ୍ମପୋଖରୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।
ଚିରସଙ୍ଗମସମ୍ବଦ୍ଧାଵ୍ ଇଵ ଚକ୍ରାହ୍ଵଦମ୍ପତୀ । ଘନାଗମଘନସ୍ନେହୌ ମଯୂରଜଲଦାଵ୍ ଇଵ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମିଳିଥିବା ଚକ୍ର ଦମ୍ପତି ଭଳି, ବର୍ଷା ଋତୁର ଗାଢ଼ ସ୍ନେହରେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ମୟୂର ଓ ମେଘ ଭଳି।
ଚିରକାଲଦୃଢୋତ୍କଣ୍ଠଯୋଗ୍ଯଯା କଥଯା ତଯା । ସ୍ଥିତ୍ଵା ତତ୍ର ମୁହୂର୍ତଂ ତାଵ୍ ଅଥୋତ୍ଥାଯ ମହାମତୀ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମନରେ ଗଢ଼ିଥିବା ଏହି କଥା ସହିତ ସେଠାରେ କିଛି ସମୟ ରହି, ପରେ ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଉଠିଗଲେ।
ସମଙ୍ଗାଦ୍ଵିଜଦେହଂ ତଂ ଭସ୍ମସାତ୍ ତତ୍ର ଚକ୍ରତୁଃ । କୋ ହି ନାମ ଜଗଜ୍ଜାତ ଆଚାରଂ ନାନୁତିଷ୍ଠତି
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣେ ମିଶି ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜ ଦେହକୁ ଛାର କରିଦେଲେ; କାହିଁକିନା ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁନାହିଁ?
ଏଵଂ ତୌ କାନନେ ତସ୍ମିନ୍ ପାଵନେ ଭୃଗୁଭାର୍ଗଵୌ । ସଂସ୍ଥିତୌ ତପସା ଦୀପ୍ତୌ ଦିଵୀଵ ଶଶିଭାସ୍କରୌ
ଏଭଳି ଶୁଭ୍ର କାନନରେ ଭୃଗୁ ଓ ଭାର୍ଗବ ଦୁଇଜଣେ ତପସ୍ଵି ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦଢ଼ି ରହିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ଚେରତୁର୍ ଜ୍ଞାତଵିଜ୍ଞେଯୌ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୌ ଜଗଦ୍ଗୁରୂ । ଦେଶକାଲଦଶୌଘେଷୁ ସୁଗମଂ ସୁସ୍ଥିରଂ ତପଃ
ଯେଉଁମାନେ ଜଣିବାକୁ ଥିବା ସବୁକିଛି ଜାଣିଛନ୍ତି, ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ଗୁରୁ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଶ, କାଳ ଓ ପରିସ୍ଥିତିର ତରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ସହଜ ଓ ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କରି ଚାଲିଥିଲେ।
ଅଥାସୁରଗୁରୁତ୍ଵଂ ସ ଶୁକ୍ରଃ କାଲେନ ଲବ୍ଧଵାନ୍ । ଭୃଗୁର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନୋ ଯୋଗ୍ଯେ ପଦେ ଽତିଷ୍ଠଦ୍ ଅନାମଯେ
ପରେ, ସମୟ କ୍ରମେ ଶୁକ୍ର ଅସୁରମାନଙ୍କର ଗୁରୁ ହେବାର ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ, ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିର୍ମଳ ଓ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥିତିରେ ଅଚଳ ରହିଲେ।
ଶୁକ୍ରୋ ଽସୌ ପ୍ରଥମମ୍ ଇତି କ୍ରମେଣ ଜାତ ଏତସ୍ମାତ୍ ପରମପଦାଦ୍ ଉଦାରକୀର୍ତିଃ । ସ୍ଵେନାଶୁ ସ୍ମୃତିପଦଵିଭ୍ରମେଣ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଏଵଂ ଚ ପ୍ରଵିଲୁଲିତୋ ଦଶାନ୍ତରେଷୁ
ଶୁକ୍ର ପ୍ରଥମେ ସେଇ ପରମ ସ୍ଥିତିରୁ ଏହିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପରେ ନିଜ ମନର ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଇଦମ୍ପ୍ରଥମମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନା ସା ତଦା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦାତ୍ । ଶୁଦ୍ଧା ମତିର୍ ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ ନାନ୍ଯଜନ୍ମକଲଙ୍କିତା
ସେ ସମୟରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ମନ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତିରୁ ପ୍ରଥମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜନ୍ମର ଦାଗ ତାହାରେ ଥିଲା ନାହିଁ।
ସର୍ଵୈଷଣାନାଂ ସଂଶାନ୍ତୌ ଶୁଦ୍ଧା ଚିତ୍ତସ୍ଯ ଯା ସ୍ଥିତିଃ । ତତ୍ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ସୈଷା ଵିମଲା ଚିଦ୍ ଉଦାହୃତା
ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, ଯେ ଅବସ୍ଥା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ସତ୍ତ୍ୱ ବୋଲାଯାଏ; ଏହିଅଟି ନିର୍ମଳ ଚେତନା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।