ଭ୍ରାନ୍ତଂ ସନ୍ତାନକୁଞ୍ଜେଷୁ ଫୁଲ୍ଲହେମଲତାଲିଷୁ । ମେରୌ କଲ୍ପତରୁଚ୍ଛାଯାପୁଷ୍ପସୁନ୍ଦରସାନୁଷୁ
ସେମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଢାଳରେ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଛାୟା ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ସ୍ଥାନରେ, ଫୁଲିଥିବା ସୁନା ଲତା ଓ ଉଚ୍ଚ ତାଳଗଛ ମଧ୍ୟରେ, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଞ୍ଜରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ।
ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯଦ୍ ଭୁକ୍ତଂ ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯତ୍ କୃତମ୍ । ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟାସୁ ଦୃଷ୍ଟିଷୁ
ଏଠାରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ଭୋଗ କରାଯାଇନାହିଁ, କିଛି ନାହିଁ ଯାହା କରାଯାଇନାହିଁ, କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଚାହିଁଥିବା କିମ୍ବା ଅଚାହିଁଥିବା ଦୃଶ୍ୟରେ।
ଜ୍ଞାତଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମ୍ ଅଧୁନା ଦୃଷ୍ଟଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଽସ୍ମି ଚିରଶ୍ରାନ୍ତୋ ଗତୋ ମେ ସକଲୋ ଭ୍ରମଃ
ଏବେ ସମସ୍ତ ଜଣିବାକୁ ଥିବା କଥା ଜଣିଗଲି, ସମସ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ଥିବା ଦେଖିଗଲି, କିଛି ଅପରିସ୍ଥିତି ହୋଇନାହିଁ; ଦୀର୍ଘଦିନ ଶ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଏବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଛି, ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇଗଲା।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ତାତ ଗଚ୍ଛାମଃ ପଶ୍ଯାମୋ ମନ୍ଦରସ୍ଥିତାମ୍ । ତାଂ ତନୁଂ ତାଵଦ୍ ଆଶୁଷ୍କାଂ ଶୁଷ୍କାଂ ଵନଲତାମ୍ ଇଵ
ଉଠ, ପୁଆ, ଚଳ ଚାଲିବା, ଆମେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେ ଦେହକୁ ଦେଖିବା। ଏବେ ସେ ଦେହ ଶୁଖିଯାଇଛି, ଜଣେ ଶୁଖିଗଲା ଲତାପତ୍ର ଭଳି।
ନାସମୀହିତମ୍ ଅସ୍ତୀହ ନ ସମୀହିତମ୍ ଅସ୍ତି ମେ । ନିଯତେ ରଚନାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କେଵଲଂ ଵିହରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଏଠାରେ ମୋର କିଛି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଁ କିଛି ଟାଳିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ କେବଳ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳକୁ ଦେଖି ଘୁରୁଛି।
କିମ୍ ଇତି ସୁଭଗମ୍ ଆର୍ଯସେଵିତଂ ତତ୍ ସ୍ଥିରମ୍ ଅନୁଯାମି ମଦେକଭାଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା । ତଦ୍ ଅଲମ୍ ଅଭିମତାମତୈର୍ ମମାସ୍ତୁ ପ୍ରକୃତମ୍ ଇମଂ ଵ୍ଯଵହାରମ୍ ଆଚରାମି
ମୁଁ କାହିଁକି ସେଇ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ପସନ୍ଦ କରିଥିବା କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଅନୁସରଣ କରିବି? ମୋର ମନରେ ଯେଉଁ ମତ ଅଛି, ସେଠି ରହୁ। ମୁଁ କେବଳ ଏହି ସ୍ବାଭାବିକ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି।
କ୍ରମାଦ୍ ଆକାଶମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ନିର୍ଗତ୍ଯାମ୍ବୁଦକୋଟରୈଃ । ସମ୍ପ୍ରାପୁସ୍ ସିଦ୍ଧମାର୍ଗେଣ ମନ୍ଦରଂ ହେମକନ୍ଦରମ୍
କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଆକାଶକୁ ଚଡ଼ି, ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାସ୍ତା ଦେଇ ବାହାରି, ସେମାନେ ସିଧା ପଥରେ ହେମକନ୍ଦର ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଧିତ୍ଯକାଯାଂ ତସ୍ଯାଦ୍ରେର୍ ଆର୍ଦ୍ରପର୍ଣାଵଗୁଣ୍ଠିତାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ଭାର୍ଗଵଶ୍ ଶୁଷ୍କାଂ ପୂର୍ଵଜନ୍ମୋଦ୍ଭଵାଂ ତନୁମ୍
ସେ ପାହାଡ଼ର ତଳ ମାଠରେ ଭାର୍ଗବ ଏକ ଶୁଷ୍କ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଭିଜା ପତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।
ଉଵାଚ ଚେଦଂ ହେ ତାତ ତନ୍ଵୀ ତନୁର୍ ଇଯଂ ହି ସା । ଯା ତ୍ଵଯା ସୁଖସମ୍ଭୋଗୈଃ ପୁରା ସମଭିଲାଲିତା
ସେ କହିଲେ, 'ହେ ପୁତ୍ର, ଏହି ସୁକୁମାର ଦେହଟି ହେଉଛି ସେଇ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପূର୍ବେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦର କରିଥିଲେ।'
ଇଯଂ ସା ମତ୍ତନୁର୍ ଯସ୍ଯା ମନ୍ଦାରକୁସୁମୋତ୍କରୈଃ । ରଚିତାଶ୍ ଶୀତଲାଶ୍ ଶଯ୍ଯା ମେରୂପଵନଭୂମିଷୁ
ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ମଦମସ୍ତ ଦେହ, ଯାହା ପାଇଁ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଉଦ୍ୟାନଭୂମିରେ ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ଗଛିରେ ଢିଅଁ ଛାଡ଼ି ଢଣ୍ଡା ଶଯ୍ୟା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଇଯଂ ସା ମତ୍ତନୁର୍ ମତ୍ତଦେଵସ୍ତ୍ରୀଗଣଲାଲିତା । ସରୀସୃପମୁଖକ୍ଷୁଣ୍ଣା ପଶ୍ଯ ଶେତେ ଧରାତଲେ
ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ମଦମସ୍ତ ଦେହ, ଯାହାକୁ ଦେବୀମାନେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ, ଏବେ ଦେଖ, ଏହା ସରୀସୃପମାନଙ୍କର ମୁହଁରେ ଚେପାଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି।
ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନଷଣ୍ଡେଷୁ ମମ ତନ୍ଵା ଯଯାନଯା । ଚିରଂ ଵିଲସିତଂ ସେଯଂ ଶୁଷ୍କକଙ୍କାଲତାଂ ଗତା
ମୋ ଏହି ଦେହରେ ମୁଁ ବହୁଦିନ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଉଦ୍ୟାନରେ ଖେଳିଥିଲି; ଏବେ ଏହି ଦେହ ଶୁଖି ହାଡ଼ ମାତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ସୁରାଙ୍ଗନାଙ୍ଗସଂସଙ୍ଗାଦ୍ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗାନଙ୍ଗରଙ୍ଗଯା । ଚେତୋଵୃତ୍ତ୍ଯା ରହିତଯା ତନ୍ଵେହ ମମ ଶୁଷ୍ଯତେ
ଦେବୀମାନେ ସହ ମିଶିବା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ମନ ଲିନ୍ନ ଥିବା ବେଳେ ମୋ ଦେହ ତାଜା ଥିଲା; ଏବେ ସେଇ ଭାବନା ନଥିବାରୁ ଏହି ଦେହ ଶୁଖିଯାଉଛି।
ତେଷୁ ତେଷୁ ଵିଲାସେଷୁ ତାସୁ ତାସୁ ଦଶାସୁ ଚ । ତଥା ତା ଭାଵନା ବଦ୍ଧ୍ଵା କଥଂ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଽସି ଦେହକ
ସେଇ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜକୁ ଏମିତି ଭାବନାରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲୁ, ଏବେ କିପରି ଶାନ୍ତ ହେଇପାରୁଛୁ, ହେ ଦେହ?
ହା ତନୋ କ୍ଵାଵଭଗ୍ନାସି ତାପସଂଶୋଷମ୍ ଆଗତା । କରଙ୍କତାଂ ପ୍ରଯାତାସି ମାଂ ଭାଵଯସି ଦୁର୍ଭଗେ
ହା ଦେହ, କେଉଁଠି ପଡ଼ିଗଲୁ, ଏବେ ତୁମେ ତପସ୍ୟାର ଶୁଖିଲା ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଛ? ତୁମେ ହାଡ଼ ମାତ୍ର ହୋଇଯାଇଛ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରାଉଛ।
ଦେହେନାହଂ ଵିଲାସେଷୁ ଯେନୈଵ ମୁଦିତୋ ଽଭଵମ୍ । କଙ୍କଲତାମ୍ ଉପଗତାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଏଵ ବିଭେମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଏହି ଦେହରେ, ଏକ ସମୟରେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହୋଇଥିଲି; ଏବେ ଏହି ଦେହ କେବଳ ଏକ ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ହୋଇଯିବାରୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଖି ଭୟ ପାଉଛି।
ତାରାଜାଲସମାକାରୋ ଯତ୍ର ହାରୋ ଽଭଵତ୍ ପୁରା । ମମୋରସି ନିଲୀଯନ୍ତେ ପଶ୍ଯ ତତ୍ର ପିପୀଲକାଃ
ପୂର୍ବେ ମୋ ଛାତିରେ ତାରାମାଳା ପରି ଏକ ହାର ଜଗମଗାଉଥିଲା; ଏବେ ଦେଖ, ସେଠାରେ ପିଲାପୋକାମାନେ ଗୁପ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଦ୍ରଵତ୍କାଞ୍ଚନକାନ୍ତେନ ଲୋଭଂ ନୀତା ଵରାଙ୍ଗନାଃ । ଯେନ ମଦ୍ଵପୁଷା ତେନ ପଶ୍ଯ କଙ୍କଲତୋହ୍ଯତେ
ମୋ ଦେହର ସୁନା ରଙ୍ଗ ଦେଖି ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନାମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ; ଏବେ ଦେଖ, ସେଇ ଦେହ ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ହୋଇ ଉପହାସର ପାତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ପଶ୍ଯେମେ ଵିତତାସ୍ଯେନ ତାପସଂଶୁଷ୍କକୃତ୍ତିନା । ମତ୍କଙ୍କାଲକୁଵକ୍ତ୍ରେଣ ଵିତ୍ରାସ୍ଯନ୍ତେ ଵନେ ମୃଗାଃ
ଦେଖ, ମୋ ମୁହଁ ବଡ଼ ହୋଇ ଖୋଲା ଅଛି, ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ଚର୍ମ ଶୁଖିଯାଇଛି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ମୁହଁ ଦେଖି ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଯାତିସଂଶୁଷ୍କତଯା ଶଵୋଦରଦରୀ ମମ । ପ୍ରକାଶାର୍କାଂଶୁଜାଲେନ ଵିଵେକେନେଵ ଶୋଭତେ
ଦେଖ, ଅତ୍ୟଧିକ ଶୁଷ୍କତାରେ ମୋ ମୃତଦେହର ଗଭୀର ପେଟ ଏମିତି ଚମକୁଛି, ଯେପରି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ କିଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଏ।
ମତ୍ତନୁଃ ପରିଶୁଷ୍କେଯଂ ସ୍ଥିତୋତ୍ତାନା ଵନାଵନୌ । ଵୈରାଗ୍ଯଂ ନଯତୀଵାତ୍ମତୁଚ୍ଛତ୍ଵେନାମ୍ବରସ୍ଥିତାନ୍
ମୋ ଦେହଟି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ପଛେଇ ପଡିଛି, ଏହାର ଶୂନ୍ୟତା ଦେଖି ଯେଉଁମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମନରେ ବିରାକ୍ତି ଅନୁଭବନ୍ତି, ଯେପରି ଏହା ଆକାଶରେ ଝୁଲି ରହିଛି।
ଶବ୍ଦରୂପରସସ୍ପର୍ଶଗନ୍ଧଲୋଭଵିମୁକ୍ତଯା । ନିର୍ଵିକଲ୍ପସମାଧ୍ଯେଵ ମମ ତନ୍ଵୋଷ୍ଯତେ ଗିରୌ
ଶବ୍ଦ, ରୂପ, ରସ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଗନ୍ଧ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଛାଡି, ମୋ ଦେହଟି ପାହାଡ଼ ଉପରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ସମାଧିରେ ବସିଛି।
ସଂଶାନ୍ତେ ଚିତ୍ତଵେତାଲେ ଯାମ୍ ଆନନ୍ଦକଲାଂ ତନୁଃ । ଯାତି ତାମ୍ ଅପି ରାଜ୍ଯେନ ଜାଗତେନ ନ ଗଚ୍ଛତି
ଯେତେବେଳେ ମନର ଭୂତ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ଦେହଟି ଏମିତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ, ଯାହା ସମଗ୍ର ଜଗତର ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରେ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯ ଵିଶ୍ରାନ୍ତସର୍ଵେହଂ ଵିଗତାଶେଷକୌତୁକମ୍ । ନିରସ୍ତକଲ୍ପନାଜାଲଂ ସୁଖଂ ଶେତେ କଲେଵରମ୍
ଦେଖ, ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଉତ୍ସୁକତା ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଦେହ ଆନନ୍ଦରେ, କଳ୍ପନାର ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି।
ଚିତ୍ତମର୍କଟସଂରମ୍ଭସଙ୍କ୍ଷୁବ୍ଧଃ କାଯପାଦପଃ । ତଥା ଵେଗେନ ଚଲତି ଯଥା ମୂଲାନି କୃନ୍ତତି
ମନ ଯେପରି ଅଶାନ୍ତ ବାନର, ଏହି ଦେହ ଗଛକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ; ଏପରି ଜୋରରେ ହେଲେ, ଏହା ନିଜ ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଇଥାଏ।
ଚିତ୍ତାନର୍ଥଵିମୁକ୍ତୋ ଽଦ୍ରୌ ଗଜାଭ୍ରହରିଵିଭ୍ରମମ୍ । ନାଯଂ ପଶ୍ଯତି ମେ ଦେହଃ ପରାନନ୍ଦ ଇଵ ସ୍ଥିତଃ
ମନର ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୋର ଦେହ ହାତୀ, ମେଘ କିମ୍ବା ସିଂହର ଭ୍ରମକୁ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ; ଏହା ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଛି।
ସର୍ଵାଶାଜ୍ଵରସମ୍ମୋହମିହିକାଶରଦାଗମମ୍ । ଅଚିତ୍ତତ୍ଵଂ ଵିନା ନାନ୍ଯଚ୍ ଛ୍ରେଯଃ ପଶ୍ଯାମି ଜନ୍ତୁଷୁ
ସମସ୍ତ ଆଶା ଓ ମୋହର ଧୁଆଁକୁ ଶରତ୍କାଳୀନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୂର କରିଦେଇଥିବା ମନଶୂନ୍ୟତା ବ୍ୟତୀତ, ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ କୌଣସି ଭଲ ଦେଖୁନାହିଁ।
ତ ଏଵ ସୁଖସମ୍ଭୋଗସୀମାନ୍ତଂ ସମୁପାଗତାଃ । ମହାଧିଯଶ୍ ଶାନ୍ତଧିଯୋ ଯେ ଯାତା ଵିମନସ୍କତାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମହାନ୍ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ମନର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସଂସାରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦର ସୀମାକୁ ଛୁଇଁପାରିଛନ୍ତି।
ସର୍ଵଦୁଃଖଦଶାମୁକ୍ତାଂ ସଂଶାନ୍ତାଂ ଵିଗତଜ୍ଵରାମ୍ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ପଶ୍ଯାମ୍ଯ୍ ଅମନନାଂ ଵନେ ତନୁମ୍ ଇମାମ୍ ଅହମ୍
ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖୁଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ରୋଗ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ମନ ଶୂନ୍ୟତାରେ ଅଛି।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାର୍ଗଵେଣ ତଦା କିଲ । ସୁବହୂନ୍ଯ୍ ଉପଭୁକ୍ତାନି ଶରୀରାଣି ପୁନଃ ପୁନଃ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ସେ ସମୟରେ ଭାର୍ଗବେ ବହୁ ଦେହକୁ ପୁନିପୁନି ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ।