ନ ତଥା ସୁଖଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ନିର୍ମଲାମୃତଵୃଷ୍ଟଯଃ । ଯଥା ପ୍ରହର୍ଷଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତା ମହତାମ୍ ଏଵ ଦୃଷ୍ଟଯଃ
ମନର ଭିତରେ ପବିତ୍ର ଅମୃତ ଝରଣା ବହିଲେ ଯେତେ ସୁଖ ମିଳେନି, ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ଚରଣାଭ୍ଯାମ୍ ଇମଂ ଦେଶଂ ଭଵନ୍ତୌ ଭୂରିତେଜସୌ । କୌ ପଵିତ୍ରିତଵନ୍ତୌ ନଶ୍ ଶଶାଙ୍କାର୍କାଵ୍ ଇଵାମ୍ବରମ୍
ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମର ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିଛ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆକାଶକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵନ୍ତଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୃଗୁର୍ ଜନ୍ମାନ୍ତରାତ୍ମଜମ୍ । ସ୍ମରାତ୍ମାନଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽସି ନାଜ୍ଞୋ ଽସୀତି ରଘୂଦ୍ଵହ
ଏପରି କହିବା ପରେ ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପୁଅକୁ କହିଲେ, 'ନିଜକୁ ସ୍ମରଣ କର—ତୁମେ ଜାଗୃତ, ଅଜ୍ଞ ନୁହଁ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ପ୍ରବୋଧିତୋ ଽସୌ ଭୃଗୁଣା ଜନ୍ମାନ୍ତରଦଶା ନିଜାଃ । ମୁହୂର୍ତମାତ୍ରଂ ସସ୍ମାର ଧ୍ଯାନୋନ୍ମୀଲିତଲୋଚନଃ
ଭୃଗୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ, ସେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ନିଜର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ଧ୍ୟାନରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଗଲା।
ଅଥାସୌ ଵିସ୍ମଯସ୍ମେରମୁଖୋ ମୁଦିତମାନସଃ । ଵିତର୍କମନ୍ଥରାଂ ଵାଚମ୍ ଉଵାଚ ଵଦତାଂ ଵରଃ
ତାପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ହସ ଓ ଆନନ୍ଦର ହୃଦୟ ସହିତ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବକ୍ତା ଭାବିବାରେ ଧୀରେ ଧୀରେ କଥା କହିଲେ।
ଜଯତ୍ଯ୍ ଅଵିରତାରମ୍ଭା ନିଯତିଃ ପରମାତ୍ମନଃ । ଯଦ୍ଵଶାଦ୍ ଇଦମ୍ ଆଭୋଗି ଜଗଚ୍ଚକ୍ରଂ ଵିଵର୍ତତେ
ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଯେଉଁ ନିୟତି ସଦା କାର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ତାଙ୍କର ଆଦେଶରେ ଏହି ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱର ଚକ୍ର ଘୂରୁଛି—ସେଇ ଶକ୍ତିର ଜୟ ହୋଉ।
ମମାନନ୍ତାନ୍ଯ୍ ଅତୀତାନି ଜନ୍ମାନ୍ଯ୍ ଅଵିଦିତାନି ହ । ତାନି ତାନ୍ତଦଶାଢ୍ଯାନି ସଂସ୍ମୃତାନ୍ଯ୍ ଉଚିତାନି ଚ
ମୋର ପୂର୍ବଜନ୍ମଗୁଡ଼ିକ ଅସଂଖ୍ୟ ଏବଂ ଅଜଣା; ସେଇ ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ଅନୁଭୂତି ଥିଲା, ଏବେ ଉଚିତ ଭାବରେ ସ୍ମରଣରେ ଆସିଛି।
ଭୁକ୍ତାନି ବହୁକାର୍ଯାଣି ଵିଚିତ୍ରଵିଭଵାନ୍ଯ୍ ଅତି । ଦଶାଫଲାନ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାନି କଲ୍ପାନ୍ତକଲିତାନି ଚ
ମୁଁ ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ସମୃଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କରିଛି, ଏବଂ ଅନେକ ଅବସ୍ଥାର ଅସଂଖ୍ୟ ଫଳ, ଯାହା କଳ୍ପର ସେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଦୃଷ୍ଟାଃ କଠିନସଂରମ୍ଭା ଵିଭଵୋପାର୍ଜନଭ୍ରମାଃ । ଵିହୃତଂ ଵୀତଶୋକାସୁ ଚିରଂ ମେରୁସ୍ଥଲୀଷୁ ଚ
ଧନ ସଂଗ୍ରହର କଠିନ ପ୍ରୟାସ ଏବଂ ଭ୍ରମକୁ ଦେଖିଛି; ଏବଂ ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ମେରୁ ପର୍ବତର ଢାଳିରେ ମଧ୍ୟ ମଜାରେ ଘୁରିଛି।
ପୀତମ୍ ଆମୋଦି ମନ୍ଦାରକୁସୁମାରୁଣିତଂ ପଯଃ । ମନ୍ଦାକିନ୍ଯାସ୍ ସକଲ୍ହାରଂ ତଟେଷ୍ଵ୍ ଅମରଭୂଭୃତଃ
ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀର କୂଳେ, ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ସହିତ, ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଦୁଧ ପିଇଥିଲେ।
ଭ୍ରାନ୍ତଂ ସନ୍ତାନକୁଞ୍ଜେଷୁ ଫୁଲ୍ଲହେମଲତାଲିଷୁ । ମେରୌ କଲ୍ପତରୁଚ୍ଛାଯାପୁଷ୍ପସୁନ୍ଦରସାନୁଷୁ
ସେମାନେ ମେରୁ ପର୍ବତର ଢାଳରେ, କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଛାୟା ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ସ୍ଥାନରେ, ଫୁଲିଥିବା ସୁନା ଲତା ଓ ଉଚ୍ଚ ତାଳଗଛ ମଧ୍ୟରେ, ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଞ୍ଜରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ।
ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯଦ୍ ଭୁକ୍ତଂ ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯତ୍ କୃତମ୍ । ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟାସୁ ଦୃଷ୍ଟିଷୁ
ଏଠାରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ଭୋଗ କରାଯାଇନାହିଁ, କିଛି ନାହିଁ ଯାହା କରାଯାଇନାହିଁ, କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଚାହିଁଥିବା କିମ୍ବା ଅଚାହିଁଥିବା ଦୃଶ୍ୟରେ।
ଜ୍ଞାତଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମ୍ ଅଧୁନା ଦୃଷ୍ଟଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଽସ୍ମି ଚିରଶ୍ରାନ୍ତୋ ଗତୋ ମେ ସକଲୋ ଭ୍ରମଃ
ଏବେ ସମସ୍ତ ଜଣିବାକୁ ଥିବା କଥା ଜଣିଗଲି, ସମସ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ଥିବା ଦେଖିଗଲି, କିଛି ଅପରିସ୍ଥିତି ହୋଇନାହିଁ; ଦୀର୍ଘଦିନ ଶ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଏବେ ଶାନ୍ତି ପାଇଛି, ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଦୂର ହୋଇଗଲା।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ତାତ ଗଚ୍ଛାମଃ ପଶ୍ଯାମୋ ମନ୍ଦରସ୍ଥିତାମ୍ । ତାଂ ତନୁଂ ତାଵଦ୍ ଆଶୁଷ୍କାଂ ଶୁଷ୍କାଂ ଵନଲତାମ୍ ଇଵ
ଉଠ, ପୁଆ, ଚଳ ଚାଲିବା, ଆମେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ପଡ଼ିଥିବା ସେ ଦେହକୁ ଦେଖିବା। ଏବେ ସେ ଦେହ ଶୁଖିଯାଇଛି, ଜଣେ ଶୁଖିଗଲା ଲତାପତ୍ର ଭଳି।
ନାସମୀହିତମ୍ ଅସ୍ତୀହ ନ ସମୀହିତମ୍ ଅସ୍ତି ମେ । ନିଯତେ ରଚନାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ କେଵଲଂ ଵିହରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଏଠାରେ ମୋର କିଛି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଁ କିଛି ଟାଳିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ କେବଳ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳକୁ ଦେଖି ଘୁରୁଛି।
କିମ୍ ଇତି ସୁଭଗମ୍ ଆର୍ଯସେଵିତଂ ତତ୍ ସ୍ଥିରମ୍ ଅନୁଯାମି ମଦେକଭାଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା । ତଦ୍ ଅଲମ୍ ଅଭିମତାମତୈର୍ ମମାସ୍ତୁ ପ୍ରକୃତମ୍ ଇମଂ ଵ୍ଯଵହାରମ୍ ଆଚରାମି
ମୁଁ କାହିଁକି ସେଇ ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ପସନ୍ଦ କରିଥିବା କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଅନୁସରଣ କରିବି? ମୋର ମନରେ ଯେଉଁ ମତ ଅଛି, ସେଠି ରହୁ। ମୁଁ କେବଳ ଏହି ସ୍ବାଭାବିକ ବ୍ୟବହାର କରୁଛି।
କ୍ରମାଦ୍ ଆକାଶମ୍ ଆକ୍ରମ୍ଯ ନିର୍ଗତ୍ଯାମ୍ବୁଦକୋଟରୈଃ । ସମ୍ପ୍ରାପୁସ୍ ସିଦ୍ଧମାର୍ଗେଣ ମନ୍ଦରଂ ହେମକନ୍ଦରମ୍
କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଆକାଶକୁ ଚଡ଼ି, ମେଘମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ରାସ୍ତା ଦେଇ ବାହାରି, ସେମାନେ ସିଧା ପଥରେ ହେମକନ୍ଦର ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଧିତ୍ଯକାଯାଂ ତସ୍ଯାଦ୍ରେର୍ ଆର୍ଦ୍ରପର୍ଣାଵଗୁଣ୍ଠିତାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ଭାର୍ଗଵଶ୍ ଶୁଷ୍କାଂ ପୂର୍ଵଜନ୍ମୋଦ୍ଭଵାଂ ତନୁମ୍
ସେ ପାହାଡ଼ର ତଳ ମାଠରେ ଭାର୍ଗବ ଏକ ଶୁଷ୍କ ଦେହକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ଭିଜା ପତ୍ରରେ ଢାକାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପୂର୍ବଜନ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା।
ଉଵାଚ ଚେଦଂ ହେ ତାତ ତନ୍ଵୀ ତନୁର୍ ଇଯଂ ହି ସା । ଯା ତ୍ଵଯା ସୁଖସମ୍ଭୋଗୈଃ ପୁରା ସମଭିଲାଲିତା
ସେ କହିଲେ, 'ହେ ପୁତ୍ର, ଏହି ସୁକୁମାର ଦେହଟି ହେଉଛି ସେଇ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ପূର୍ବେ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦର କରିଥିଲେ।'
ଇଯଂ ସା ମତ୍ତନୁର୍ ଯସ୍ଯା ମନ୍ଦାରକୁସୁମୋତ୍କରୈଃ । ରଚିତାଶ୍ ଶୀତଲାଶ୍ ଶଯ୍ଯା ମେରୂପଵନଭୂମିଷୁ
ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ମଦମସ୍ତ ଦେହ, ଯାହା ପାଇଁ ମେରୁ ପାହାଡ଼ର ଉଦ୍ୟାନଭୂମିରେ ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ଗଛିରେ ଢିଅଁ ଛାଡ଼ି ଢଣ୍ଡା ଶଯ୍ୟା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା।
ଇଯଂ ସା ମତ୍ତନୁର୍ ମତ୍ତଦେଵସ୍ତ୍ରୀଗଣଲାଲିତା । ସରୀସୃପମୁଖକ୍ଷୁଣ୍ଣା ପଶ୍ଯ ଶେତେ ଧରାତଲେ
ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ମଦମସ୍ତ ଦେହ, ଯାହାକୁ ଦେବୀମାନେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ, ଏବେ ଦେଖ, ଏହା ସରୀସୃପମାନଙ୍କର ମୁହଁରେ ଚେପାଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛି।
ନନ୍ଦନୋଦ୍ଯାନଷଣ୍ଡେଷୁ ମମ ତନ୍ଵା ଯଯାନଯା । ଚିରଂ ଵିଲସିତଂ ସେଯଂ ଶୁଷ୍କକଙ୍କାଲତାଂ ଗତା
ମୋ ଏହି ଦେହରେ ମୁଁ ବହୁଦିନ ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନର ଉଦ୍ୟାନରେ ଖେଳିଥିଲି; ଏବେ ଏହି ଦେହ ଶୁଖି ହାଡ଼ ମାତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ସୁରାଙ୍ଗନାଙ୍ଗସଂସଙ୍ଗାଦ୍ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗାନଙ୍ଗରଙ୍ଗଯା । ଚେତୋଵୃତ୍ତ୍ଯା ରହିତଯା ତନ୍ଵେହ ମମ ଶୁଷ୍ଯତେ
ଦେବୀମାନେ ସହ ମିଶିବା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ମନ ଲିନ୍ନ ଥିବା ବେଳେ ମୋ ଦେହ ତାଜା ଥିଲା; ଏବେ ସେଇ ଭାବନା ନଥିବାରୁ ଏହି ଦେହ ଶୁଖିଯାଉଛି।
ତେଷୁ ତେଷୁ ଵିଲାସେଷୁ ତାସୁ ତାସୁ ଦଶାସୁ ଚ । ତଥା ତା ଭାଵନା ବଦ୍ଧ୍ଵା କଥଂ ସ୍ଵସ୍ଥୋ ଽସି ଦେହକ
ସେଇ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜକୁ ଏମିତି ଭାବନାରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲୁ, ଏବେ କିପରି ଶାନ୍ତ ହେଇପାରୁଛୁ, ହେ ଦେହ?
ହା ତନୋ କ୍ଵାଵଭଗ୍ନାସି ତାପସଂଶୋଷମ୍ ଆଗତା । କରଙ୍କତାଂ ପ୍ରଯାତାସି ମାଂ ଭାଵଯସି ଦୁର୍ଭଗେ
ହା ଦେହ, କେଉଁଠି ପଡ଼ିଗଲୁ, ଏବେ ତୁମେ ତପସ୍ୟାର ଶୁଖିଲା ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଛ? ତୁମେ ହାଡ଼ ମାତ୍ର ହୋଇଯାଇଛ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୋତେ ଚିନ୍ତା କରାଉଛ।
ଦେହେନାହଂ ଵିଲାସେଷୁ ଯେନୈଵ ମୁଦିତୋ ଽଭଵମ୍ । କଙ୍କଲତାମ୍ ଉପଗତାତ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଏଵ ବିଭେମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଏହି ଦେହରେ, ଏକ ସମୟରେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହୋଇଥିଲି; ଏବେ ଏହି ଦେହ କେବଳ ଏକ ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ହୋଇଯିବାରୁ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଖି ଭୟ ପାଉଛି।
ତାରାଜାଲସମାକାରୋ ଯତ୍ର ହାରୋ ଽଭଵତ୍ ପୁରା । ମମୋରସି ନିଲୀଯନ୍ତେ ପଶ୍ଯ ତତ୍ର ପିପୀଲକାଃ
ପୂର୍ବେ ମୋ ଛାତିରେ ତାରାମାଳା ପରି ଏକ ହାର ଜଗମଗାଉଥିଲା; ଏବେ ଦେଖ, ସେଠାରେ ପିଲାପୋକାମାନେ ଗୁପ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଦ୍ରଵତ୍କାଞ୍ଚନକାନ୍ତେନ ଲୋଭଂ ନୀତା ଵରାଙ୍ଗନାଃ । ଯେନ ମଦ୍ଵପୁଷା ତେନ ପଶ୍ଯ କଙ୍କଲତୋହ୍ଯତେ
ମୋ ଦେହର ସୁନା ରଙ୍ଗ ଦେଖି ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନାମାନେ ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ; ଏବେ ଦେଖ, ସେଇ ଦେହ ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ହୋଇ ଉପହାସର ପାତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି।
ପଶ୍ଯେମେ ଵିତତାସ୍ଯେନ ତାପସଂଶୁଷ୍କକୃତ୍ତିନା । ମତ୍କଙ୍କାଲକୁଵକ୍ତ୍ରେଣ ଵିତ୍ରାସ୍ଯନ୍ତେ ଵନେ ମୃଗାଃ
ଦେଖ, ମୋ ମୁହଁ ବଡ଼ ହୋଇ ଖୋଲା ଅଛି, ତପସ୍ୟାର ତାପରେ ଚର୍ମ ଶୁଖିଯାଇଛି; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜର ମୁହଁ ଦେଖି ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଛନ୍ତି।
ପଶ୍ଯାତିସଂଶୁଷ୍କତଯା ଶଵୋଦରଦରୀ ମମ । ପ୍ରକାଶାର୍କାଂଶୁଜାଲେନ ଵିଵେକେନେଵ ଶୋଭତେ
ଦେଖ, ଅତ୍ୟଧିକ ଶୁଷ୍କତାରେ ମୋ ମୃତଦେହର ଗଭୀର ପେଟ ଏମିତି ଚମକୁଛି, ଯେପରି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ କିଛି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଯାଏ।