ଅସ୍ଯୋଡ୍ଡାମରଲୀଲସ୍ଯ ଦୂରାସ୍ତସକଲାପଦଃ । ସଂସାରେ ରାଜପୁତ୍ରସ୍ଯ କାଲସ୍ଯାକଲିତୌଜସଃ
ଏହି ଭବାନ୍ତର ରାଜକୁମାରଙ୍କ ପାଇଁ, ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତି କାଳ ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଇନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଖେଳର ପଦକ୍ଷେପ ଦୂରରେ ଅଛି।
ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ଆଚରତୋ ଦୀନୈର୍ ମୁଗ୍ଧୈର୍ ଭୂତମୃଗଵ୍ରଜୈଃ । ଆଖେଟକଂ ଜର୍ଜରିତେ ଜଗଜ୍ଜଙ୍ଗଲଜାଲକେ
ଏଠାରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଭ୍ରମିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସହିତ, ଏହି ଜଗତ ଜୀବନର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶିକାର କ୍ଷେତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ଏକଦେଶୋଲ୍ଲସଚ୍ଚାରୁଵଡଵାନଲପଙ୍କଜା । କ୍ରୀଡାପୁଷ୍କରିଣୀ ରମ୍ଯା କଲ୍ପକାଲମହାର୍ଣଵଃ
ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଅଗ୍ନିର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ କମଳ ଫୁଟିଉଠିଛି; ସେଠାରେ ଏକ ଆନନ୍ଦମୟ ଖେଳା ପୋଖରୀ ଅଛି, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷର ମହାସମୁଦ୍ର।
କଟୁତିକ୍ତାମ୍ବ୍ଲଭୂତାଢ୍ଯୈସ୍ ସଦଧିକ୍ଷୀରସାଗରୈଃ । ତୈର୍ ଏଵ ତୈଃ ପର୍ଯୁଷିତୈର୍ ଜଗଦ୍ଭିଃ କାଲଵର୍ତନମ୍
ଏହି ସମୟର ଗତି, ଏହି ସଂସାରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ତିତିକ୍ତ ଓ ଲୁଣ ମିଶିତ ସମୁଦ୍ରରେ ବଢ଼ିଯାଇଛନ୍ତି।
ଚଣ୍ଡୀ ଚତୁରସଞ୍ଚାରା ସର୍ଵମାତୃଗଣାନ୍ଵିତା । ସଂସାରଵନଵିନ୍ଯସ୍ତନରୈଣାକର୍ଷଣୀ ଵୃକୀ
ସମସ୍ତ ମାତୃମଣ୍ଡଳୀ ସହିତ ଚାରିଦିଗରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ଭୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡୀ, ସଂସାର ଜଙ୍ଗଲରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ହରି ନେଉଥିବା ଏକ ମହିଳା ବାଘିଣୀ।
ପୃଥ୍ଵୀ କରତଲେ ପୃଥ୍ଵୀ ପାନପାତ୍ରୀ ରସାନ୍ଵିତା । କମଲୋତ୍ପଲକଲ୍ହାରଲୋଲଜାଲକମାଲିତା
ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଅଛି, ପୃଥିବୀ ଏକ ପାନପାତ୍ର ଭଳି ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ତାହା ଡାଳି, କମଳ ଓ ଉତ୍ପଳ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।
ଵିରାଵୀ ଵିକଟାସ୍ଫାଲୋ ନୃସିଂହୋ ଭୁଜପଞ୍ଜରେ । ସଟାଵିକଟପୀନାଂସଃ କାନ୍ତଃ କ୍ରୀଡାଶକୁନ୍ତକଃ
ଗଜଗଜାରେ ଡାକୁଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ଦେଉଥିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁର ଖଞ୍ଜରେ ବନ୍ଦି ଥିବା ନରସିଂହ, ଚଉଡ଼ା ଓ ମଜବୁତ ଖୋପ ଥିବା, ସେଇ ପ୍ରିୟ ଖେଳା ପକ୍ଷୀ।
ଅଲାବୁଵୀଣାମଧୁରଶ୍ ଶରଦ୍ଵ୍ଯୋମାମଲଚ୍ଛଵିଃ । ଦେଵଃ କିଲ ମହାକାଲୋ ଲୀଲାକୋକିଲବାଲକଃ
ଲାଉ ବୀଣାର ମଧୁର ସ୍ୱର ଭଳି, ଶରତ ଆକାଶର ନିର୍ମଳ ଆଭା ଭଳି, ସେଇ ଦେବତା, ନିଶ୍ଚୟ ମହାକାଳ, ଖେଳା କୋଇଲି ପିଲା।
ଅଜସ୍ରସ୍ଫୂର୍ଜିତାକାରୋ ଵାନ୍ତଦୁଃଖଶରାଶନିଃ । ଅଭାଵନାମକୋଦଣ୍ଡଃ ପରିସ୍ଫୁରତି ସର୍ଵତଃ
ଯାହାର ଆକୃତି ସଦା ଗଞ୍ଜିଉଛି, ଦୁଃଖର ଶରଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଉଛି, 'ଅଭାବନା' ନାମକ ଧନୁଷ ଧରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛି।
ଅନୁତ୍ତମସ୍ଫୁରିତଵିଲାସଵର୍ଧିତୋ ଭ୍ରମନ୍ ହରନ୍ ପରିଵିଲସନ୍ ଵିଦାରଯନ୍ । ଜରଜ୍ଜଗଜ୍ଜରଢଵିଲୋଲମର୍କଟଃ ପରିସ୍ଫୁରଦ୍ଵପୁର୍ ଇହ କାଲ ଈହତେ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କମ୍ପନର ଖେଳରେ ବଢ଼ି, ଏହି ବୃଦ୍ଧ, ଜଗତରେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିବା, ଅସ୍ଥିର ବାନରଟି ଘୂରି, ଧରି, ଘୁରାଇ, ଫାଡ଼ି, ତାହାର ଦେହକୁ ଏଠାରେ ଅନୁବାଦିତ କରେ—ଏହି କାଳ।
ଅତ୍ରୈଵ ଦୁର୍ଵିଲାସାନାଂ ଚୂଡାମଣିର୍ ଇଵାପରଃ । କରୋତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତୀତି ଲୋକେନ ଦୈଵଂ କାଲଶ୍ ଚ କଥ୍ଯତେ
ଏଠି, ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ ସୁଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଆଉ ଏକ ମଣି ଦେଖାଯାଏ; ଲୋକେ ଏହାକୁ ଦୈବ ଓ କାଳ ବୋଲି ଭାବି, କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ବୋଲି କହନ୍ତି।
କ୍ରିଯାମାତ୍ରାଦ୍ ଋତେ ଯସ୍ଯ ସ୍ଵପରିସ୍ପନ୍ଦରୂପିଣଃ । ନାନ୍ଯଦ୍ ଆଲକ୍ଷ୍ଯତେ ରୂପଂ କର୍ମଣୋ ନ ସମୀହିତମ୍
କେବଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଛଡ଼ି, ଯାହାର ସ୍ୱୟଂ କମ୍ପନ ରୂପ ଅଛି, କର୍ମର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରୂପ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ଆକାର ମିଳେ ନାହିଁ।
ତେନେଯମ୍ ଅଖିଲା ଭୂତସନ୍ତତିର୍ ନିତ୍ଯପେଲଵା । ତାପେନ ହିମମାଲେଵ ନୀତା ଵିଧୁରତାଂ ଭୃଶମ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଧାରା ସଦା ଦୁର୍ବଳ ରହେ, ଏବଂ ତାପରେ ବରଫ ଗଳିଯିବା ପରି, ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ଯଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗଦାଭୋଗିମଣ୍ଡଲମ୍ । ତତ୍ ତସ୍ଯ ନର୍ତନାଗାରମ୍ ଇହାସାଵ୍ ଅଭିନୃତ୍ଯତି
ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି କିଛି ଦେଖାଯାଏ—ଜଗତର ଭୋଗର ମଣ୍ଡଳ—ସେଠି ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟଶାଳା; ସେଠି ସେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ତୃତୀଯଂ ଚ କୃତାନ୍ତେତି ନାମ ବିଭ୍ରତ୍ ସୁଦାରୁଣମ୍ । କାପାଲିକଵପୁର୍ ମତ୍ତଂ ଦୈଵଂ ଜଗତି ନୃତ୍ଯତି
ତୃତୀୟଟିଏ ଯାହାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ନାମ 'ମୃତ୍ୟୁ', ମଣିଷ ମୁଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଦେହ ଓ ମଦମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଭାଗ୍ୟ ଏହି ସଂସାରରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି।
ନୃତ୍ଯତୋ ହି କୃତାନ୍ତସ୍ଯ ନିତାନ୍ତମ୍ ଅଵିରାମିଣଃ । ନିତ୍ଯଂ ନିଯତିକାନ୍ତାଯା ମୁନେ ପରମକାମିନଃ
ମୁନି, ଏହି ମୃତ୍ୟୁ ନିରନ୍ତର ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ସଦା ନିୟତି ନାମକ ପ୍ରିୟା ସହିତ, ଯିଏ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଆସକ୍ତ।
ଶେଷଶ୍ ଶଶିକଲାଶୁଭ୍ରୋ ଗଙ୍ଗାଵାହଶ୍ ଚ ତୌ ତ୍ରିଧା । ଉପଵୀତେ ଅଵୀତାଭେ ଉଭେ ସଂସାରଵକ୍ଷସି
ଯେଉଁ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି, ସେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଧର ଭାବେ ତିନି ଭାଗରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ସେମାନେ ସଂସାରର ଛାତି ଉପରେ ଉପବୀତ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ଉପବୀତ ଓ ଉପବୀତ ନଥିବା ଦୁହିଁ ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମଣ୍ଡଲେ ହେମକଟକେ କରମୂଲଯୋଃ । ଲୀଲାସରସିଜଂ ହସ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକର୍ଣିକମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣ୍ଡଳ, ହସ୍ତମୂଳରେ ସୁନାର କଙ୍କଣ, ହାତରେ ଖେଳୁଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ହୃଦୟ ଭଳି ଦିବ୍ୟ ପଦ୍ମ—ଏହି ସବୁ ଶୋଭା ବଢ଼ାଏ।
ତାରାବିନ୍ଦୁଚିତଂ ଲୋଲପୁଷ୍କରାଵର୍ତପଲ୍ଲଵମ୍ । ଏକାର୍ଣଵପଯୋଧୌତମ୍ ଏକମ୍ ଅମ୍ବରମ୍ ଅମ୍ବରମ୍
ତାରା ଓ ବିନ୍ଦୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କମଳର କମ୍ପିଥିବା ପତ୍ର ଭଳି, ଏକମାତ୍ର ସାଗରର ଜଳରେ ଧୋଇଯାଇଛି—ଏହା ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ଆକାଶ, କେବଳ ଆକାଶ।
ଏଵଂରୂପସ୍ଯ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ନିଯତିର୍ ନିତ୍ଯକାମିନୀ । ଅନସ୍ତମିତସଂରମ୍ଭମ୍ ଆରମ୍ଭୈଃ ପରିନୃତ୍ଯତି
ଏପରି ରୂପର ସାମ୍ନାରେ, ସେ ନିୟତି ଯିଏ ସଦା ଆସକ୍ତ, ଅବିରତ ଉତ୍ସାହରେ ଏବଂ ଅନେକ ଆରମ୍ଭ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯା ନର୍ତନଲୋଲାଯା ଜଗନ୍ମଣ୍ଡପକୋଟରେ । ଅରୁଦ୍ଧସ୍ପନ୍ଦରୂପାଯା ଆଗମାପାଯଚଞ୍ଚୁରେ
ଏହି ଜଗତର ମଣ୍ଡପ ଭିତରେ, ନୃତ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଏହି ଜନନୀ, ଯାହାର ଆକାର ଅବିରତ କମ୍ପନ ଓ ଆଗମନ-ବିଦାୟରେ ସଦା ଚଞ୍ଚଳ।
ଚାରୁଭୂଷଣମ୍ ଅଙ୍ଗେଷୁ ଦେଵଲୋକାନ୍ତରାଵଲୀ । ଆପାତାଲଂ ନଭୋ ଲମ୍ବଂ କଵରୀମଣ୍ଡଲଂ ବୃହତ୍
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗରେ ଲାଗିଥିବା ସୁନ୍ଦର ଭୂଷଣଗୁଡିକ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କର ଶୃଙ୍ଖଳା; ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଚୁଲ ମଣ୍ଡଳ ଆକାଶରୁ ନିମ୍ନତମ ପାତାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲଟକି ରହିଛି।
ନରକାଲୀ ଚ ମଞ୍ଜୀରମାଲା କଲକଲାକୁଲା । ପ୍ରୋତା ଦୁଷ୍କୃତସୂତ୍ରେଣ ପାତାଲଚରଣେ ଚଲା
ନରକର ଚୁଡ଼ା ମାଳା ତାଙ୍କର ପାତାଳ ଚରଣରେ ରହିଛି, ଦୁଷ୍କର୍ମର ସୂତ୍ରରେ ଗାଁଥା ଏହି ଚୁଡ଼ା ମାଳା ଝିଙ୍କା ଶବ୍ଦରେ ଭରି ଚଞ୍ଚଳ।
କସ୍ତୂରିକାତିଲକକଂ କ୍ରିଯାସଖ୍ଯୋପକଲ୍ପିତମ୍ । ଚିତ୍ରିତଂ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତେନ ଯାମେ ଵଦନପଟ୍ଟକେ
ତାଙ୍କର କପାଳରେ ଲାଗିଥିବା କସ୍ତୂରୀ ଟିକା କ୍ରିୟାର ସହଯୋଗୀ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ରାତିରେ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ତାଙ୍କର ମୁହଁର ପଟ୍ଟାରେ ଏହାକୁ ଚିତ୍ରିତ କରିଛନ୍ତି।
କାଲୀରୂପମ୍ ଉପସ୍ଥାଯ କଲ୍ପାନ୍ତେଷୁ କ୍ରିଯାକୁଲମ୍ । ନୃତ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏଷା ପୁନର୍ ଦେଵୀ ସ୍ଫୁଟଚ୍ଛୈଲଘନାରଵମ୍
କଳି ଆକାର ଧରି, କଳ୍ପର ଶେଷରେ କ୍ରିୟାରେ ମଗ୍ନ ଏହି ଦେବୀ ପୁନି ନୃତ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ରବ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରୁ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଛି।
ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଲମ୍ବଵିଭ୍ରାନ୍ତକୌମାରରଥବର୍ହିଭିଃ । ନେତ୍ରତ୍ରଯବୃହଦ୍ରନ୍ଧ୍ରଭୂରିଭାଙ୍କାରଭୀଷଣୈଃ
ତାଙ୍କ ପଛରେ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଦୋଳାୟମାନ, ଯୁବା ରଥଗୁଡିକ ମୟୂର ପାଖରେ ସଜିଥିବା; ତାଙ୍କର ତିନିଟି ଆଖି ବଡ଼ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ତେଜି ଉଠିଛି।
ଲମ୍ବଲୋଲଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରଵିତୀର୍ଣହରମୂର୍ଧଜୈଃ । ଉଚ୍ଚରଚ୍ଚାରୁମନ୍ଦାରଗୌରୀକଵରିଚାମରୈଃ
ତାଙ୍କର କେଶ ଶରତ୍ର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପ୍ରଭା ପରି ଲମ୍ବା ଏବଂ ଖୋଲା ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରସାରିତ ଅଛି; ସେ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଫଟିକ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଏବଂ ଗୌରୀଙ୍କ ଧଳା ଚାମର ହାଲୁକା ହାଲୁକା ହଲାଇଁଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତାଣ୍ଡଵାଚଲାକାରଭୈରଵୋଦରତୁମ୍ବକୈଃ । ରଣତ୍ସହସ୍ରରନ୍ଧ୍ରେନ୍ଦ୍ରଦେହଭିକ୍ଷାକପାଲକୈଃ
ସେ ଭୟଙ୍କର ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟର ଭାବରେ ଭୈରବଙ୍କ ଡେଉଳ ଆକୃତିର ଡମ୍ବ ଝୁଳାଇଁଛନ୍ତି; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦେହର ହଜାର ଛିଦ୍ର ଥିବା ଖୋପାଳ ଝଙ୍କାର କରୁଛନ୍ତି।
ଶୁଷ୍କା ଶରୀରଖଟ୍ଵାଙ୍ଗଭଙ୍ଗୈର୍ ଆପୂରିତାମ୍ବରମ୍ । ଭାଯଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନାତ୍ମାନମ୍ ଅପି କୃଷ୍ଣୈର୍ ଘନାସିତମ୍
ଶୁଷ୍କ ଦେହ ଓ ଭାଙ୍ଗା ହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି; ସେ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଘନ କଳା ମେଘ ପରି ଦେଖାଁନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵରୂପଶିରଶ୍ଚକ୍ରଚାରୁପୁଷ୍କରମାଲଯା । ତାଣ୍ଡଵେଷୁ ଵିଵଲ୍ଗନ୍ତୀ ମହାକଲ୍ପେଷୁ ରାଜତେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ମାଳା ପିନ୍ଧି ସେ ମହାକଳ୍ପରେ ତାଣ୍ଡବ ନୃତ୍ୟ କରି ଚମକୁଛନ୍ତି।