ଅଯଂ ସ ପୁତ୍ରୋ ଭଵତୋ ଭୂତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଵରଃ । ପ୍ରଜଜାପ ପୁରା ଵିଦ୍ଯାଂ ଵିଦ୍ଯାଧରପଦପ୍ରଦାମ୍
ଏହି ପୁଅ ଆପଣଙ୍କର, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୋଇ, ପୂର୍ବେ ଏମିତି ଏକ ଜ୍ଞାନ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହିଁ ବିଦ୍ୟାଧର ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ମିଳେ।
ତେନାସୌ ଭଗଵନ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵିଦ୍ଯାଧରୋ ମହାନ୍ । ହାରକୁଣ୍ଡଲକେଯୂରୀ ଲୀଲାନିଚଯଲାସକଃ
ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଣ, ସେ ଆକାଶରେ ବଡ଼ ବିଦ୍ୟାଧର ହେଲେ, ମୁକୁତ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ମଜା ମଜା ମଣ୍ଡଳୀରେ ଖୁସିରେ ରହୁଥିଲେ।
ନାଯିକାନଲିନୀଭାନୁଃ ପୁଷ୍ପଚାପ ଇଵାପରଃ । ଵିଦ୍ଯାଧରୀଣାଂ ଦଯିତୋ ଗନ୍ଧର୍ଵପୁରଭୂଷଣମ୍
ସେ ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହେଉଛନ୍ତି ପଦ୍ମମୁଖୀ ନାୟିକାମାନଙ୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ଫୁଲ ବାଣ ଧରିଥିବା ଅନ୍ୟ ଏକ କାମଦେବ ପରି, ବିଦ୍ୟାଧରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଗନ୍ଧର୍ବନଗରର ଶୋଭା।
ସ କଲ୍ପାଵଧିମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯଧାମନି । ଜଗାମ ଭସ୍ମଶେଷତ୍ଵଂ ଶଲଭଃ ପାଵକେ ଯଥା
ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ ଏକ ଯୁଗର ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚି, ଆଗୁନିରେ ପୋଡ଼ି ଯେପରି ଶଳଭ ରାଖ ହୋଇଯାଏ, ସେମିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା।
ଜଗନ୍ନିର୍ମାଣରହିତେ ସ୍ଫାରେ ନଭସି ସା ତତଃ । ଵାସନା ତସ୍ଯ ବଭ୍ରାମ ନିର୍ନୀଡା ଵିହଗୀ ଯଥା
ତାପରେ, ଏହି ବିଶାଳ ଆକାଶରେ ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମନର ଅନୁଭୂତି ଏକ ଘର ନଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଭ୍ରମଣ କରିଲା।
ଅଥ କାଲେନ ସଞ୍ଜାତେ ଵିଚିତ୍ରାରମ୍ଭକାରିଣି । ସଂସାରାଡମ୍ବରାରମ୍ଭେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ରାତ୍ରିଵିପର୍ଯଯେ
ପରେ, ସମୟ ନୂଆ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଆରମ୍ଭ ଆଣିଲା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରାତି ଶେଷ ହେବା ସହିତ, ସଂସାରର ହଲଚଲ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସା ମନୋଵାସନା ତସ୍ଯ ଵାତଵ୍ଯାଵଲିତା ସତୀ । କୃତେ ବ୍ରାହ୍ମଣତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଜାତାଦ୍ଯ ଵସୁଧାତଲେ
ତାଙ୍କର ସେଇ ମନସିକ ଆଶା, ବାତାସରେ ଉଡ଼ି, ନୂଆ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଏବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କଲା।
ଵାସୁଦେଵାଭିଧାନୋ ଽସୌ ମୁନେ ଵିପ୍ରକୁମାରକଃ । ଜାତୋ ମତିମତାଂ ମଧ୍ଯେ ସମଧୀତାଖିଲଶ୍ରୁତିଃ
ହେ ମୁନି, ଏହି ଶିଶୁ, ଯାହାକୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖିଥିଲେ।
କଲ୍ପଂ ଵିଦ୍ଯାଧରୋ ଭୂତ୍ଵା ନଦ୍ଯା ଅଦ୍ଯ ମହାମୁନେ । ତପଶ୍ ଚରତି ତେ ପୁତ୍ରସ୍ ସମଙ୍ଗାଯାସ୍ ତଟେ ସ୍ଥିତଃ
ଏକ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟାଧର ହୋଇ ରହି, ଆଜି ମହାମୁନି, ତୁମର ପୁଅ ସମଙ୍ଗା ନଦୀର କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି।
ଵିଵିଧଵିଷମଵାସନାନୁଵୃତ୍ତ୍ଯା ଖଦିରକରଞ୍ଜକରାଲକୋଟରାସୁ । ଜଗତି ଜରଢଯୋନିଷୁ ପ୍ରଯାତୋ ଗହନତରାସୁ ଚ କାନନସ୍ଥଲୀଷୁ
ବିଭିନ୍ନ କଠିନ ଆଦତରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ସେ ଖଦିର ଓ କରଞ୍ଜ ଗଛର ଅନ୍ଧାର ଗୁହାରେ, ଏହି ଜଗତର ପୁରୁଣା ଜନ୍ମରେ, ଏବଂ ଘନ ଜଙ୍ଗଲର ଗଭୀର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ।
ଜଟାଵାନ୍ ଅକ୍ଷଵଲଯୀ ଜିତସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଭ୍ରମଃ । ତତ୍ର ଵର୍ଷଶତାନ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟୌ ସଂସ୍ଥିତସ୍ ତପସି ସ୍ଥିରେ
ଜଟା ଧାରଣ କରି, ଅକ୍ଷମାଳା ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଭ୍ରମକୁ ଜୟ କରି, ସେଠାରେ ଅଟୁଟ ତପସ୍ୟାରେ ଆଠଶେ ବର୍ଷ ରହିଥିଲେ।
ଯଦୀଚ୍ଛସି ମୁନେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତଂ ସ୍ଵପୁତ୍ରମନୋଭ୍ରମମ୍ । ତତ୍ ସମୁନ୍ମୀଲ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନନେତ୍ରମ୍ ଆଶୁ ଵିଲୋକଯ
ମୁନି, ଯଦି ତୁମେ ତୁମର ଭ୍ରମିତ ମନର ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାଁ, ତେବେ ଜ୍ଞାନର ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ତାକୁ ଶୀଘ୍ର ଦେଖ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ଜଗଦୀଶେନ କାଲେନ ସମଦୃଷ୍ଟିନା । ମୁନିସ୍ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ଜ୍ଞାନାକ୍ଷ୍ଣା ତନଯେହିତମ୍
ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମତା ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁନି ତାଙ୍କର ପୁଅର ଭଲ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଚ ମୁହୂର୍ତେନ ପ୍ରତିଭାସଵଶାଦ୍ ଅସୌ । ପୁତ୍ରୋଦନ୍ତମ୍ ଅଶେଷେଣ ବୁଦ୍ଧିଦର୍ପଣବିମ୍ବିତମ୍
ଏବଂ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅର ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିର ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଦେଖିଲେ।
ପୁନର୍ ମନ୍ଦରସାନୁସ୍ଥାଂ କାଲେ କାଲାଗ୍ରସଂସ୍ଥିତାମ୍ । ସମଙ୍ଗାଯାସ୍ ତଟାଦ୍ ଏତ୍ଯ ଵିଵେଶ ସ୍ଵତନୁଂ ଭୃଗୁଃ
ପୁନି, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଭୃଗୁ ସମଙ୍ଗା ନଦୀର କୂଳରୁ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ଆସି ନିଜ ଦେହକୁ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵିସ୍ମଯସ୍ମେରଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା କାଲମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ କାନ୍ତଯା । ଵୀତରାଗମ୍ ଉଵାଚେଦଂ ଵୀତରାଗୋ ମୁନିର୍ ଵଚଃ
ବିସ୍ମୟର ହସରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଆସକ୍ତିରହିତ ମୁନି ତାଙ୍କର ଆସକ୍ତିରହିତ ପ୍ରିୟାକୁ କାଳକୁ ଦେଖି କହିଲେ—
ଭଗଵନ୍ ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ ବାଲା ଵଯମ୍ ଅନାବିଲା । ତ୍ଵାଦୃଶାମ୍ ଏଵ ଧୀର୍ ଦେଵ ତ୍ରିକାଲାମଲଦର୍ଶିନୀ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ର ନାଥ, ଆମେ ସବୁ ଅପରିପକ୍ୱ ଓ ନିର୍ମଳ; ଆପଣଙ୍କ ପରି ଜଣେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ଙ୍କର ମନ ଏହି ତିନି କାଳକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିପାରେ।
ନାନାକାରଂ ଵିକାରାଢ୍ଯା ସତ୍ଯେଵାସତ୍ଯରୂପିଣୀ । ଵିଭ୍ରମଂ ଜନଯତ୍ଯ୍ ଏଷା ଧୀରସ୍ଯାପି ଜଗଦ୍ଗତିଃ
ଏହି ସଂସାରର ଚଳାଚଳ, ଅନେକ ରୂପ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଏହା ଅସତ୍ୟ, ଏହା ଦୃଢ଼ ମନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ପକାଇଦିଏ।
ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଦେଵ ଜାନାସି ତ୍ଵଦଭ୍ଯନ୍ତରଵର୍ତି ଯତ୍ । ରୂପମ୍ ଅସ୍ଯା ମନୋଵୃତ୍ତେର୍ ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲଵିଧାଯକମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ନିଜେ ଜାଣନ୍ତି, ଆପଣଙ୍କ ଭିତରେ କଣ ଅଛି—ଏହି ମନର ଚଳନ, ଯାହା ମାୟାକାରୀର ଯାଦୁ ଭଳି ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ମତ୍ପୁତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ଭଗଵନ୍ ମୃତ୍ଯୁଃ କିଲ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତେନେମଂ ମୃତମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଜାତସ୍ ସମ୍ଭ୍ରମଵାନ୍ ଅହମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଏହି ପୁଅ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାକୁ ମୃତ ଦେଖି ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲି।
ଅକ୍ଷୀଣଜୀଵିତଂ ପୁତ୍ରଂ କାଲୋ ମେ ନୀତଵାନ୍ ଇତି । ନିଯତେର୍ ଵଶତୋ ଦେଵ ତ୍ଵଚ୍ଛାପେଚ୍ଛା ମମୋଦିତା
ମୋ ପୁଅଙ୍କର ଜୀବନ ଶେଷ ହୋଇନଥିଲା, ତଥାପି କାଳ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲା ବୋଲି ମୁଁ ଭାବିଲି। କିନ୍ତୁ, ହେ ଦେବ, ନିୟତିର ଶକ୍ତିରେ ତୁମର ଶାପ ମୋ ଉପରେ ଲାଗିଛି।
ନ ତୁ ଵିଜ୍ଞାତସଂସାରଗତଯୋ ଵଯମ୍ ଆପଦମ୍ । ସମ୍ପଦଂ ଵାପି ଗଚ୍ଛାମୋ ହର୍ଷାମର୍ଷଵଶଂ କିଲ
କିନ୍ତୁ, ସଂସାରର ଚରିତ୍ର ଜାଣିଥିବା ଆମେ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ କିମ୍ବା କ୍ରୋଧରେ ଆବେଶିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅଯୁକ୍ତକାରିଣି କ୍ରୋଧଃ ପ୍ରସାଦୋ ଯୁକ୍ତକାରିଣି । କର୍ତଵ୍ଯ ଇତି ରୂଢେଯଂ ସାଂସାରୀ ଭଗଵନ୍ ସ୍ଥିତିଃ
ଯେଉଁଠି ଭୁଲ କାମ ହୁଏ, ସେଠି କ୍ରୋଧ ଆସେ; ଯେଉଁଠି ଭଲ କାମ ହୁଏ, ସେଠି ସନ୍ତୋଷ ହୁଏ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହିପରି ହିଁ ସଂସାରର ସ୍ଥିତି।
ଇଦଂ କାର୍ଯମ୍ ଇଦଂ ନେତି ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଜଗତ୍କ୍ରମଃ । ଯାଵଦ୍ ଅଗ୍ନିସ୍ ସ୍ଥିତା ତାଵଦ୍ ଔଷ୍ଣ୍ଯଦାହାଦିଦୃଷ୍ଟଯଃ
ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଏଭଳି ଭାବନା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସଂସାରର ନିୟମ ଚାଲିଥାଏ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନି ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାପ, ପୋଡ଼ା, ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ।
ଇଦଂ କାର୍ଯମ୍ ଇଦଂ ନେତି ହେଯା ଯସ୍ଯ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଃ । ତସ୍ଯୈତତ୍ସମ୍ପରିତ୍ଯାଗୋ ହେଯ ଏଵ ଜଗଦ୍ଗୁରୋ
ଯେଉଁ ଲୋକ ଭାବେ, 'ଏହି କଥା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏହି କଥା ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍,' ସେଉଁଠି ସଂସାରର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍, ହେ ଜଗତ୍ଗୁରୁ।
କେଵଲଂ ତାନଯୀଂ ଚିନ୍ତାମ୍ ଅନାଲୋକ୍ଯ ଯଦା ଵଯମ୍ । ଭଗଵନ୍ ଭଵତେ କ୍ଷୁବ୍ଧା ଯାତାସ୍ ସ୍ମସ୍ ତେନ ଵାଚ୍ଯତାମ୍
ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଆମ ପୁଅକୁ ଦେଖିନଥିଲୁ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଚିନ୍ତାରେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲୁ; ଏହି କଥା କହାଯାଉ।
ତ୍ଵଯେଦାନୀମ୍ ଅହଂ ଦେଵ ସ୍ମାରିତସ୍ ତନଯେହିତମ୍ । ସମଙ୍ଗାଯାସ୍ ତଟେ ତେନ ଦୃଷ୍ଟୋ ଽଯଂ ତନଯୋ ମଯା
ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ସ୍ମରଣ କରାଇଦେବାରୁ ମୁଁ ଏବେ ସମଙ୍ଗା ନଦୀତଟରେ ମୋ ପୁଅକୁ ଦେଖିପାରିଛି; ଏଭଳିଭାବେ ସେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛି।
ମନ୍ଯେ ଜଗତି ଭୂତାନାଂ ଦ୍ଵେ ଶରୀରେ ନ ସର୍ଵଗ । ମନ ଏଵ ଶରୀରଂ ହି ଯେନେଦଂ ଭାଵ୍ଯତେ ଜଗତ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଏହି ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇଟି ଦେହ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଯେଉଁ ମନେ ଭାବିଥାଏ, ସେଇ ମନଟି ହିଁ ଦେହ ଅଟୁଟ।
ସମ୍ଯଗ୍ ଉକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଶରୀରଂ ମନ ଏଵ ନଃ । କରୋତି ଦେହଂ ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯ କୁମ୍ଭକାରୋ ଘଟଂ ଯଥା
ତୁମେ ଠିକ୍ କହିଛ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଆମ ପାଇଁ ମନଟି ହିଁ ଦେହ; ଏହି ମନ ଯେପରିକି କୁମ୍ଭକାର ମାଟିରେ ଭାବନା ଦେଇ ଘଡ଼ା ତିଆରି କରେ, ସେପରି ଦେହକୁ ମନେ ଭାବି ତିଆରି କରେ।
କରୋତ୍ଯ୍ ଅକୃତମ୍ ଆକାରଂ କୃତଂ ନାଶଯତି କ୍ଷଣାତ୍ । ସଙ୍କଲ୍ପେନ ମନୋ ମୋହାଦ୍ ବାଲୋ ଵେତାଲକଂ ଯଥା
ମନ ଯାହା ତିଆରି ହୋଇନାହିଁ, ତାହାକୁ ତିଆରି କରେ; ଯାହା ତିଆରି ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, ଏହି ମନ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଏମିତି କାମ କରେ, ଯେପରିକି ଏକ ଶିଶୁ ମାଟିର ଗୁଡ଼ିଆ ସହ ଖେଳେ।