ଅଚିନ୍ତଯତ ଏଵାସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ତାବଲଂ ତତଃ । କାଲଂ ପ୍ରତି ବଭୂଵାଶୁ କୋପଃ ପରମଦାରୁଣଃ
ତାଙ୍କ ପୁଅର ହରାଇଯାଇଥିବା ଯୁବାବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଭାବିବା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସହସା କାଳ ପ୍ରତି ତୀବ୍ର ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
ଅକାଲ ଏଵ ମତ୍ପୁତ୍ରୋ ନୀତଃ କିମ୍ ଇତି କୋପିତଃ । କାଲାଯ ଶାପମ୍ ଉତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭଗଵାନ୍ ଉପଚକ୍ରମେ
ମୋ ପୁଅକୁ ସମୟର ପୂର୍ବରୁ ନେଇଯିବାରେ, ପ୍ରଭୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ ସମୟକୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଥାକଲିତରୂପୋ ଽସୌ କାଲଃ କଵଲିତପ୍ରଜଃ । ଆଧିଭୌତିକମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ଵପୁର୍ ମୁନିମ୍ ଉପାଯଯୌ
ତାପରେ, ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଗଳିଗଲା କରୁଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସମୟ, ଏବେ ଦେହ ଧରି ସେ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ଖଡ୍ଗପାଶଧରଶ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ କୁଣ୍ଡଲୀ କଵଚାନ୍ଵିତଃ । ଷଡ୍ଭୁଜଷ୍ ଷଣ୍ମୁଖୋ ବହ୍ଵ୍ଯା ଵୃତଃ କିଙ୍କରସେନଯା
ସେ ଚମତ୍କାର, ହାତରେ ତଳୱାର ଓ ଫାସି ଧରିଥିଲେ, କନ୍ଦନ ଓ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଛଅଟି ହାତ ଓ ଛଅଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିଲା, ଏବଂ ଅନେକ ସେବକ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲେ।
ଯଚ୍ଛରୀରସମୁତ୍ଥେନ ଜ୍ଵାଲାଜାଲେନ ଵଲ୍ଗତା । ଫୁଲ୍ଲକିଂଶୁକଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ବଭାରାଦ୍ରେଶ୍ ଶ୍ରିଯଂ ନଭଃ
ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଠୁଥିବା ଅଗ୍ନିର ଜାଲ ଆକାଶକୁ ଏମିତି ରୂପ ଦେଲା, ଯେପରି ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଶୋଭା ଦେଉଛି।
ଯତ୍କରସ୍ଥତ୍ରିଶୂଲାଗ୍ରନିଷ୍ଠ୍ଯୂତୈର୍ ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡଲୈଃ । ଵିରେଜୁର୍ ଉଦିତୈର୍ ଆଶାଃ କାନକୈର୍ ଇଵ କୁଣ୍ଡଲୈଃ
ତାଙ୍କର ହାତରେ ଧରା ତ୍ରିଶୂଳର ଟିପ୍ସରୁ ନିସ୍କାସିତ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରେ ଉଠୁଥିବା ସୁନା ଝୁମକା ଦେଖାଯାଏ।
ଯତ୍ପାଶଶ୍ଵସନାଯସ୍ତଶିଖରା ମେଦିନୀଭୃତଃ । ଦୋଲାମ୍ ଇଵ ସମାରୂଢାଶ୍ ଚେଲୁଃ ପେତୁଶ୍ ଚ ଘୂର୍ଣିତାଃ
ତାଙ୍କର ପାଶର ସ୍ବାସରେ ବନ୍ଧା ପୃଥିବୀର ଶିଖରଗୁଡ଼ିକ ଝୁଲା ଉପରେ ବସିଥିବା ପରି ଦୋଳି ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଥିଲେ।
ଯତ୍ଖଡ୍ଗମଣ୍ଡଲୋଦ୍ଦ୍ଯୋତଶ୍ଯାମଂ ବିମ୍ବଂ ଵିଵସ୍ଵତଃ । କଲ୍ପଦଗ୍ଧଜଗଦ୍ଧୂମପର୍ଯାକୁଲମ୍ ଇଵାବଭୌ
ତାଙ୍କର ତଳୱାରର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କଳା ଗୋଲା ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ସେଷ ହେବାବେଳେ ଧୂଆଁରେ ଢାକିଯାଇଥାଏ।
ସ ଉପେତ୍ଯ ମହାବାହୁଃ କୁପିତଂ ତଂ ମହାମୁନିମ୍ । କଲ୍ପକ୍ଷୁବ୍ଧାବ୍ଧିଗମ୍ଭୀରଂ ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵମ୍ ଉଵାଚ ହ
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବାନ୍ ମହାପୁରୁଷ ତାହାଁକୁ, ଯିଏ କ୍ରୋଧିତ ଓ କଳିଯୁଗରେ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ସମୁଦ୍ର ପରି ଗଭୀର ଥିଲେ, ନିକଟକୁ ଯାଇ, ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତିର କଥା କହିଲେ।
ଵିଜ୍ଞାତଲୋକସ୍ଥିତଯୋ ମୁନେ ଦୃଷ୍ଟପରାଵରାଃ । ହେତୁନାପି ନ ମୁହ୍ଯନ୍ତି କିମ୍ ଉ ହେତୁମ୍ ଵିନୋତ୍ତମାଃ
ମୁନି, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସଂସାରର ଚଳଚଳାଣୀକୁ ବୁଝିଛନ୍ତି ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୌଣସି କାରଣ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ—ତେବେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମମାନେ କୌଣସି କାରଣ ଛାଡି ଆଉ କିପରି ଭ୍ରମିତ ହେବେ?
ତ୍ଵମ୍ ଅନନ୍ତତପା ଵିପ୍ରୋ ଵଯଂ ନିଯତିପାଲକାଃ । ତେନ ସମ୍ପୂଜ୍ଯସେ ପୂଜ୍ଯ ସାଧୋ ନେତରଯେଚ୍ଛଯା
ତୁମେ ଅସୀମ ତପସ୍ଵୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ନିୟତିର ରକ୍ଷକ। ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ପୂଜ୍ୟ; ଏହି ପୂଜା କେବଳ ଆମ ଇଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ।
ମା ତପଃ କ୍ଷପଯ କ୍ଷୁବ୍ଧୈଃ କଲ୍ପକାଲମହାନଲୈଃ । ଯୋ ନ ଦଗ୍ଧୋ ଽସ୍ମି ମେ ତସ୍ଯ କିଂ ତ୍ଵଂ ଶାପେନ ଧକ୍ଷ୍ଯସି
ତୁମେ ଦୟାକରି କ୍ରୋଧରେ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ନିଜକୁ କ୍ଷୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ମହାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିଲା ନାହିଁ, ତୁମେ ଶାପ ଦେଇ କିପରି ମୋତେ ଦଗ୍ଧ କରିପାରିବେ?
ସଂସାରାଵଲଯୋ ଗ୍ରସ୍ତା ନିଗୀର୍ଣା ରୁଦ୍ରକୋଟଯଃ । ଭୁକ୍ତାନି ଵିଷ୍ଣୁଵୃନ୍ଦାନି କେନ ଶପ୍ତା ଵଯଂ ମୁନେ
ସଂସାରର ଜଞ୍ଜାଳ ଅନେକ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଗିଲିଯାଇଛି, ଅନେକ ବିଷ୍ଣୁମାନେ ଏହାରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ହେ ମୁନି, ଆମେ କିଏ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇଛୁ?
ଭୋକ୍ତାରୋ ହି ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭୋଜନଂ ଯୁଷ୍ମଦାଦଯଃ । ସ୍ଵଯଂ ନିଯତିର୍ ଏଷା ହି ନାଵଯୋର୍ ଏତଦ୍ ଈହିତମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ତୁମେ ଓ ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଜ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଅଟୁଟ ଭାଗ୍ୟର ଏହି ନିୟମ ଚାଲିଛି—ଏଠାରେ ଆମେ କିମ୍ବା ତୁମେ କେହିଁ ମୂଳ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିସ୍ ସ୍ଵଯଂ ଯାନ୍ତି ପଯାଂସ୍ଯ୍ ଅଧଃ । ଭୋକ୍ତାରଂ ଭୋଜନଂ ଯାତି ସୃଷ୍ଟିଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତକଂ ସ୍ଵଯମ୍
ଅଗ୍ନି ସ୍ୱଭାବତଃ ଉପରକୁ ବଢ଼େ, ପାଣି ନିଜେ ନିଜେ ତଳକୁ ବହେ, ଭୋଜ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଭୋକ୍ତା ପାଖକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟି ନିଜର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ—ଏସବୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ହୁଏ।
ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥଂ ମୁନେ ରୂପମ୍ ଅସ୍ଯେହ ପରମାତ୍ମନଃ । ସ୍ଵାତ୍ମନି ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାତ୍ମା ସ୍ଵତ ଏଵ ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ହେ ମୁନି, ଏହିପରି ଏଠାରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ—ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ନିଜକୁ ଦେଖାଏ।
ନେହ କର୍ତା ନ ଭୋକ୍ତାସ୍ତି ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ନଷ୍ଟକଲଙ୍କଯା । ବହଵଶ୍ ଚେହ କର୍ତାରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାନଷ୍ଟକଲଙ୍କଯା
ଏଠାରେ ଯଦି ଦୂଷଣହୀନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଏ, କେହି କର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା ଭୋକ୍ତା ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯଦି ଅଶୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଏ, ବହୁତ କର୍ତ୍ତା ଦେଖାଯାନ୍ତି।
କର୍ତୃତାକର୍ତୃତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କେଵଲଂ ପରିକଲ୍ପିତେ । ଅସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନେନୈଵ ନ ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନେନ ଵଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, କର୍ତ୍ତା ଓ ଅକର୍ତ୍ତା ଭାବ କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର; ଏହା ଭୁଲ୍ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉପଜେ, ସଠିକ୍ ବୁଝିବାରୁ କେବେ ଉପଜେ ନାହିଁ।
ପୁଷ୍ପାଣି ତରୁଷଣ୍ଡେଷୁ ଭୂତାନି ଭୁଵନେଷୁ ଚ । ସ୍ଵଯମ୍ ଆଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତୀହ କଲ୍ପ୍ଯତେ ହେତୁତା ଵିଧେଃ
ଗଛରେ ଫୁଲ ନିଜେ ଆସେ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଏଠାରେ କାରଣତ୍ୱର ଭାବ କେବଳ ଭାବନା, ଏହାକୁ ଭାଗ୍ୟର କାମ ଭାବି ନିଆଯାଏ।
ଅବ୍ବିମ୍ବିତସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚଲନେ କର୍ତ୍ରକର୍ତୃତେ । ନ ସତ୍ଯେ ନାନୃତେ ଯଦ୍ଵତ୍ ତଦ୍ଵତ୍ କାଲସ୍ଯ ସୃଷ୍ଟିଷୁ
ପାନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଚଳନରେ କର୍ତ୍ତା ଓ ଅକର୍ତ୍ତା ଭାବ ଥାଏ, ଯାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ମିଥ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେଇପରି ସମୟର ସୃଷ୍ଟିମାନେ ମଧ୍ୟ।
ମନୋ ମିଥ୍ଯାଭ୍ରମାଲ୍ ଲୋକେ କର୍ତୃତାକର୍ତୃତାମଯୀମ୍ । କରୋତି କଲନାଂ ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ଭ୍ରାନ୍ତେକ୍ଷଣ ଇଵାହିତାମ୍
ମନ ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, ଏହି ସଂସାରରେ କର୍ତ୍ତା ଓ ଅକର୍ତ୍ତା ଭାବ ଗଢ଼ି ଦିଏ, ଯେମିତି ରସିକୁ ସର୍ପ ଭାବି ଦେଖିବାର ଭୁଲ୍ ଦୃଷ୍ଟି।
ତେନ ମା ଗା ମୁନେ କୋପମ୍ ଆପଦାମ୍ ଈଦୃଶଃ କ୍ରମଃ । ଯଦ୍ ଯଥା ତତ୍ ତଥୈଵାସ୍ତୁ ସତ୍ଯମ୍ ଆଲୋକଯାକୁଲଃ
ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଘଟଣାର ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ହେଉଛି, ମୁନି, ତେଣୁ ଆପଣ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଯେଉଁପରି ଘଟୁଛି, ସେଉଁପରି ହେଉ। ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
ନ ଵଯଂ ପ୍ରଭୁତାର୍ଥେନ ନାଭିମାନଵଶୀକୃତାଃ । ସ୍ଵତୋ ହେଵାକଵଶତଃ କେଵଲଂ ନିଯତୌ ସ୍ଥିତାଃ
ଆମେ କୌଣସି ଶକ୍ତି ବା ଅହଂକାରରେ ଚାଲିତ ନୁହେଁ। ଆମେ କେବଳ ଦୃଢ଼ ନିୟତିର ଅଧୀନରେ ଅଛୁ।
ପ୍ରକୃତଵ୍ଯଵହାରେହାଂ ନିଯତାଂ ନିଯତେର୍ ଵଶାତ୍ । ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ ସମନୁଵର୍ତେତ ନାଭିମାନମହାତମାଃ
ନିୟତିର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରକୃତିଗତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହିପରି ଚଳନ୍ତି, ଅହଂକାରୀମାନେ ନୁହେଁ।
କର୍ତଵ୍ଯମ୍ ଏଵ କ୍ରିଯତେ କେଵଲଂ କାର୍ଯକୋଵିଦୈଃ । ସୌଷୁପ୍ତୀଂ ଵୃତ୍ତିମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ କଯାଚିଦ୍ ଅପି ନାଶଯା
ଯେଉଁମାନେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ କେବଳ କରଣୀୟ କାମ କରନ୍ତି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, କୌଣସି ନାଶକାରକ କାରଣରେ ନୁହେଁ।
କ୍ଵ ସା ଜ୍ଞାନମଯୀ ଦୃଷ୍ଟିଃ କ୍ଵ ମହତ୍ତ୍ଵଂ କ୍ଵ ଧୀରତା । ମାର୍ଗେ ସର୍ଵପ୍ରସିଦ୍ଧେ ହି କିମ୍ ଅନ୍ଧ ଇଵ ମୁହ୍ଯସି
କେଉଁଠି ସେ ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି, କେଉଁଠି ମହତ୍ତ୍ୱ, କେଉଁଠି ଧୈର୍ଯ୍ୟ? ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣା ସ୍ଥାନରେ ଅନ୍ଧ ମାନେ ଭଳି କାହିଁକି ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛ?
ତ୍ରିକାଲାମଲଦର୍ଶିତ୍ଵଂ ଧାରଯନ୍ନ୍ ଅପି ଚେତସି । ଅଵିଚାର୍ଯ ଜଗଦ୍ଯାତ୍ରାଂ କିଂ ମୂର୍ଖ ଇଵ ମୁହ୍ଯସି
ତୁମ ମନରେ ତିନି କାଳର ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଂସାରର ଚଳାଚଳ ଭାବିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ମୂର୍ଖ ଭଳି କାହିଁକି ଭ୍ରମିତ ହେଉଛ?
ସ୍ଵକର୍ମଫଲପାକୋତ୍ଥାମ୍ ଅଵିଚାର୍ଯ ଦଶାଂ ସୁତେ । କିଂ ମୂର୍ଖ ଇଵ ସର୍ଵଜ୍ଞ ମୁଧା ମାଂ ଶପ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ତୁମ ପୁଅଙ୍କର ଦଶା ତାଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ ପାକି ଆସିଛି ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୂର୍ଖ ଭଳି ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ମୋତେ ଶାପ ଦେବାକୁ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ?
ଦେହିନାମ୍ ଇହ ସର୍ଵେଷାଂ ଶରୀରଂ ଦ୍ଵିଵିଧଂ ମୁନେ । କିଂ ନ ଜାନାସି ଵା ଦେହମ୍ ଏକମ୍ ଅନ୍ଯନ୍ ମନୋଽଭିଧମ୍
ହେ ମୁନି, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଦେହ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଅଛି— ଗୋଟିଏ ଶରୀର ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ମନସିକ ଦେହ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଜାଣନାହାନ୍ତି କି?
ତତ୍ର ଦେହୋ ଜଡୋ ଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିନାଶୈକପରାଯଣଃ । ମନସ୍ ତୂତ୍ଥାନନିଯତଂ କଦର୍ଥାତ୍ କ୍ଷୀଯତେ ନ ଵା
ଏଠାରେ ଦେହଟି ନିର୍ଜୀବ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ୱରତାକୁ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥାଏ; କିନ୍ତୁ ମନ ଅସ୍ଥିର ଥିବାରୁ, ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ସବୁବେଳେ ଶୋଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ।