ଶାଲୀଂସ୍ ତାନ୍ ଭୁକ୍ତଵାନ୍ ପକ୍ଵାନ୍ ଦଶାର୍ଣେଷୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଶୌକ୍ରାଞ୍ ଶୁକ୍ରାଙ୍ଗନାଗର୍ଭାନ୍ ମାଲଵେଷୁ ଚ ଭୂପତିଃ
ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ ଏକ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଇ ପକ୍କା ଧାନ ଖାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାଳବ ଦେଶର ରାଜା ଏକ ନାରୀ ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧାନ ଦାଣା ଖାଇଥିଲେ।
ଅଜାଯତୋଶନାଃ ପୂର୍ଵଂ ଦଶାର୍ଣେଷୁ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାତ୍ । ନୃପାଦ୍ ଉତ୍ତମସୌଭାଗ୍ଯାନ୍ ମାଲଵେଷୁ ତଦଙ୍ଗନା
ଦଶାର୍ଣ୍ଣ ଦେଶରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଠାରୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଏବଂ ମାଳବ ଦେଶରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାଗ୍ୟରେ ଏକ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ସ ତତ୍ର ଵଵୃଧେ ବାଲସ୍ ସା ତତ୍ର ଵଵୃଧେ ଽଙ୍ଗନା । ତୌ ପୂର୍ଵଦମ୍ପତୀ ଜାତୌ ସ୍ଵର୍ଭ୍ରଷ୍ଟାଵ୍ ଇଵ ଭୂତଲେ
ସେଠାରେ ସେ ପୁଅ ବଡ଼ ହେଲା, ଏବଂ ସେଠାରେ ସେ ଝିଅ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ହେଲା। ପୂର୍ବ ଦମ୍ପତି ମାନେ ପୁଣି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ମନେ ହେଉଛି ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତଳେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି।
ଅଥ ଷୋଡଶଵର୍ଷୋ ଽଭୂଚ୍ ଛୁକ୍ରସ୍ ସାରଙ୍ଗନାମଭୃତ୍ । ପିତୁର୍ ଗୃହେ ଯୌଵନଵାଞ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଵିପ୍ରକୁମାରକଃ
ପରେ, ସେ ପୁଅ ଷୋଳ ରୁଷିଆରେ ପ୍ରବେଶ କଲା। ତାଙ୍କ ନାମ ସାରଙ୍ଗ ଥିଲା, ସେ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଘରେ ଏକ ଯୁବକ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅ ଭାବେ ବଡ଼ ହେଲା।
ମାଲାନାମସୁରସ୍ତ୍ରୀ ସା କୁମାରୀ ରାଜସଦ୍ମନି । ଭୃଙ୍ଗେକ୍ଷଣା ଗତା ଵୃଦ୍ଧିଂ ଲତା ଵରଵନେ ଯଥା
ମାଳା ନାମକ ଏହି ଅସୁର କନ୍ୟା, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ରାଜମହଳରେ ଏକ କୁମାରୀ ଭାବେ ବଡ଼ ହେଲା, ଯେପରି ଏକ ଲତା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦ୍ୟାନରେ ଫଳିଉଠେ।
ରାଜପୁତ୍ରୀ ତତୋ ମାଲା ପୂଜଯାମ୍ ଆସ ଶଙ୍କରମ୍ । ଲଭେଯଂ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ସିଦ୍ଧଂ ପତିମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନିଶଂ ଶୁଭା
ତାପରେ ରାଜକୁମାରୀ ଶୁଭ ହୃଦୟରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ମାଳା ଦେଇ ପୂଜା କଲେ, ସଦା ଏହି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ—'ମୋ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସଫଳ ସ୍ୱାମୀକୁ ମୁଁ ପୁଣି ମିଳିପାରିଁ।'
ଅଥ ମାଲଵଭୂପସ୍ଯ ଯଜ୍ଞେ ଦ୍ଵିଜସଭାଗତମ୍ । ମାଲା ଦଦର୍ଶ ସାରଙ୍ଗଂ ପିତ୍ରା ସହ ସମାଗତମ୍
ତାପରେ ମାଳବ ରାଜାଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠା ହେବାବେଳେ, ମାଳା ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିବା ସାରଙ୍ଗଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ପ୍ରାକ୍ତନସ୍ନେହଭାଵିତା । ଦୃଷ୍ଟଚନ୍ଦ୍ରେନ୍ଦୁମଣିଵତ୍ ସ୍ନେହସ୍ଵିନ୍ନାଙ୍ଗିକା ବଭୌ
ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୂର୍ବ ଭଲପାଇବାର ସ୍ମୃତିରେ ଭରିଯାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଦେହ ଭଲପାଇବାର ଆନନ୍ଦରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ଶିଳା ଚନ୍ଦ୍ରର ସ୍ପର୍ଶରେ ଭିଜିଯାଏ।
ତତୋ ଯଜ୍ଞସଭାମଧ୍ଯେ ଦାଶାର୍ଣଦ୍ଵିଜଦାରକମ୍ । ଭର୍ତୃତ୍ଵେ ଵରଯାମ୍ ଆସ ସା ମାଲା ମାଲଵାତ୍ମଜା
ତାପରେ ଯଜ୍ଞ ସଭାର ମଧ୍ୟରେ, ମାଳବ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ମାଳା, ଦଶାର୍ଣ୍ଣର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅକୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ବାଛିଲେ।
କ୍ରମାତ୍ କୃତଵିଵାହାଯ ତସ୍ମୈ ଵାର୍ଧକଜର୍ଜରଃ । ମାଲଵେଶୋ ଽଖିଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯ ଵନଂ ଯଯୌ
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଦୁର୍ବଳ ମାଳବ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ନିଜେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ସାରଙ୍ଗସ୍ ତଯା ସାର୍ଧଂ ତସ୍ମିନ୍ ମାଲଵମଣ୍ଡଲେ । ଚକାରାତିସୁଖୀ ରାଜ୍ଯଂ ଶକ୍ରଵଚ୍ ଛରଦାଂ ଶତମ୍
ସାରଙ୍ଗ ତାଙ୍କ ସହ ମିଶି, ମାଳବ ଦେଶରେ ଏକଶତ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ବହୁତ ସୁଖରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ।
ଅଥ କାଲେନ ମହତା ଚଞ୍ଚଲତ୍ଵାଚ୍ ଚ ଚେତସଃ । ଅପ୍ରିଯତ୍ଵଂ ମିଥୋ ଯାତୌ ଦମ୍ପତୀ ତୌ ଵିଧେର୍ ଵଶାତ୍
ପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମନର ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଭାଗ୍ୟର ଚଳାଚଳ ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ ଲାଗିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ସାରଙ୍ଗସ୍ ତୁ ଜରାଜୀର୍ଣଃ ପାତସଜ୍ଜକଲେଵରଃ । ଦଧ୍ରେ ଶ୍ଵସନଶୈଥିଲ୍ଯାଜ୍ ଜୀର୍ଣପର୍ଣସଵର୍ଣତାମ୍
ସାରଙ୍ଗ ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶରୀର ଅସ୍ଥିର ଓ ଝଡିପଡିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଶ୍ୱାସ ଧୀରେ ଧୀରେ ହେଉଥିବାରୁ ଶୁଷ୍କ ପତ୍ର ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଜାଯାଜନଵିରାଗେଣ ଵାର୍ଧକାତିଶଯେନ ଚ । ମରଣଂ ମନ୍ଦମନ୍ଦେହୋ ନିରୀହୋ ଽଭିନନନ୍ଦ ସଃ
ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତି ଓ ଅତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର କାରଣରେ, ସେ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଶକ୍ତ ଦେହ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ବୀକାର କଲା।
ଅଥ ନୀରସରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଦୁଃଖାତିଶଯଶଂସିନଃ । ଅରଣ୍ଯ ଇଵ ଵେତାଲୋ ମୋହୋ ଽତିଘନତାଂ ଗତଃ
ଯେଉଁଥିରେ ରାଜ୍ୟରେ କିଛି ରସ ନଥିଲା ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେଠାରେ ମୂଢତା ଏମିତି ଘନ ହେଲା, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୂତ ରହେ।
ମୋହାନ୍ଧକୂପପତିତଂ ଭୋଗାସଙ୍ଗାଦ୍ ଅନାରତମ୍ । ଅଵିଵେକିନମ୍ ଅଜ୍ଞାନମ୍ ଅସଜ୍ଜନପରାଯଣମ୍
ଯେଉଁଠି ମୂଢତାର ଅନ୍ଧକୁପରେ ପଡିଥିଲେ, ସେ ସଦା ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ, ବିବେକ ନଥିବା, ଅଜ୍ଞାନୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କ ସହିତ ଲାଗିଥିଲେ—
ଜହାରୈନଂ ତତୋ ମୃତ୍ଯୁସ୍ ତୃଷ୍ଣାକଵଲିତାଶଯମ୍ । ପତଙ୍ଗମ୍ ଇଵ ମଣ୍ଡୂକଃ କୃତାକ୍ରନ୍ଦମ୍ ଅକିଞ୍ଚନମ୍
ତାହା ପରେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ତୃଷ୍ଣାରେ ଗିଲିଯାଇଥିବାବେଳେ, ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲା, ଯେପରି ଅସହାୟ ବେପରୁଆ ଏକ ଚୁଆଁକୁ ସାପ ଧରିନେଇଥାଏ।
ତତଃ କର୍ମଫଲଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଂ ପରତ୍ର ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ଅଙ୍ଗେଷୁ ଧୀଵରୋ ଜାତସ୍ ସ ଦୁର୍ଭାଵଵଶାତ୍ ତଦା
ତାପରେ, ସେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ଭୋଗି, ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଦୁଷ୍ଟ ମନୋଭାବର କାରଣରେ ଏକ ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷର ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତତ୍ର ଧୀଵରକର୍ମାଣି କୁର୍ଵନ୍ ସ ଶରଦାଂ ଶତମ୍ । ଦୁଃଖଜର୍ଜରଚେତସ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ସମୁପାଯଯୌ
ସେଠାରେ, ଏକ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ଧୀବର କାମ କରି, ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍ତ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଗଲା, ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଅନାସକ୍ତି ଆସିଗଲା।
ଦୁଃଖଂ ସଂସାର ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ ଭାସ୍କରଂ ତତଃ । ସମ୍ପତଂସ୍ ତେନ ସଞ୍ଜାତସ୍ ସୂର୍ଯଵଂଶେ ମହାନୃପଃ
‘ଏହି ସଂସାର ଦୁଃଖମୟ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ସେଠାରୁ ପଡ଼ି ଯାଇ, ସୂର୍ୟବଂଶରେ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଶୁଭଭାଵଵଶାତ୍ ସୋ ଽଥ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜ୍ଞାନମ୍ ଅଵାପ୍ତଵାନ୍ । ଜଜ୍ଞେ ନୃପତନୁଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗୁରୁସ୍ ସର୍ଵୋପଦେଶକଃ
ଭଲ ମନୋଭାବର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ କିଛି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲା, ଏବଂ ରାଜା ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶିଖ୍ୟା ଦେଉଥିବା ଗୁରୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ମନ୍ତ୍ରସାଧିତସିଦ୍ଧିର୍ ହି ସୋ ଽଥ ଵିଦ୍ଯାଧରୋ ଽଭଵତ୍ । କଲ୍ପମ୍ ଏକଂ ତୁ ବୁଭୁଜେ ତତୋ ଵୈଦ୍ଯାଧରୀଂ ପୁରୀମ୍
ମନ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସର ଫଳରେ ସେ ବିଦ୍ୟାଧର ହେଲା । ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ସହରରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲା ।
କଲ୍ପାଵସାନସମଯଂ ନୀତ୍ଵା ପଵନରୂପଯା । ତନ୍ଵା ସୃଷ୍ଟୌ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଯାଂ ଭୂଯୋ ଜାତୋ ମୁନେସ୍ ସୁତଃ
କଳ୍ପର ଶେଷ ସମୟରେ, ପବନ ସଦୃଶ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ, ସେ ପୁଣି ଏକ ଋଷିଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲା ।
ତତୋ ମୁନୀନାଂ ସମ୍ପର୍କାତ୍ ତପସ୍ଯ୍ ଉଗ୍ରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ଅଵସନ୍ ମେରୁଗହନେ ମନ୍ଵନ୍ତରମ୍ ଅନିନ୍ଦିତଃ
ତାପରେ, ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି, ସେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହେଲା । ମେରୁ ପର୍ବତର ଗୁହାରେ ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ଅପରାଧହୀନ ଭାବେ ରହିଲା ।
ତତ୍ର ତସ୍ଯ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମୃଗ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରୋ ନରାକୃତିଃ । ତତ୍ସ୍ନେହେନ ପରଂ ମୋହଂ ପୁନର୍ ଅଭ୍ଯାଯଯୌ କ୍ଷଣାତ୍
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ମୃଗୀରୁ ମାନବ ଆକୃତିର ପୁଅ ଜନ୍ମିଲା । ସେ ପୁଅ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବାରୁ, ତାଙ୍କର ମନ ପୁଣି ଏକ ମହା ମୋହରେ ଆବୃତ ହେଇଗଲା ।
ପୁତ୍ରସ୍ଯାସ୍ଯ ଧନଂ ମେ ଽସ୍ତୁ ଗୁଣାଶ୍ ଚାଯୁଶ୍ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଇତ୍ଯ୍ ଅନାରତଚିନ୍ତାଭିର୍ ଜହୌ ସତ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥିତିମ୍
ମୋ ପୁଅ ପାଖରେ ଧନ, ଗୁଣ ଏବଂ ଚିରକାଳର ଆୟୁଷ୍ୟ ରହୁ, ଏହିପରି ଅନବରତ ଚିନ୍ତା କରି କରି ସେ ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ତା ରଖିପାରିଲେନି।
ଧର୍ମଚିନ୍ତାପରିଭ୍ରଂଶାତ୍ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ଭୋଗଚିନ୍ତନାତ୍ । କ୍ଷୀଣାଯୁଷଂ ତମ୍ ଅହରନ୍ ମୃତ୍ଯୁସ୍ ସର୍ପ ଇଵାନିଲମ୍
ଧର୍ମ ଭାବନାରୁ ଦୂରେଇ, ପୁଅ ପାଇଁ ଭୋଗ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେବାରୁ, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଲାବେଳେ, ମୃତ୍ୟୁ ସାପ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲା।
ଭୋଗୈକଚିନ୍ତଯା ସାର୍ଧଂ ସ ସମୁତ୍କ୍ରାନ୍ତଚେତନଃ । ପ୍ରାପ୍ଯ ମଦ୍ରେଶପୁତ୍ରତ୍ଵମ୍ ଆସୀନ୍ ମଦ୍ରମହୀପତିଃ
ଭୋଗ ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଲଗାଇ ରଖି, ମନ ଦେହ ଛାଡ଼ିବାବେଳେ, ସେ ମଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ମଦ୍ର ଦେଶର ରାଜା ହେଲେ।
ମଦ୍ରଦେଶେ ଚିରଂ କୃତ୍ଵା ରାଜ୍ଯମ୍ ଉଚ୍ଛିନ୍ନଶାତ୍ରଵଃ । ଜରାମ୍ ଅଭ୍ଯାଜଗାମାତ୍ର ହିମାଶନିର୍ ଇଵାମ୍ବୁଜମ୍
ମଦ୍ର ଦେଶରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରାଜ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରି, ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଗଲା, ଯେପରି ହିମ ପଡ଼ିଲେ ପଦ୍ମ ମୁଝିଯାଏ।
ମଦ୍ରରାଜତନୁଂ ତାଂ ତୁ ତପୋଵାସନଯା ସହ । ତତ୍ଯାଜ ତେନ ଜାତୋ ଽସୌ ତପସ୍ଵୀ ତାପସାତ୍ମଜଃ
ସେ ମଦ୍ରରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ତଥା ତାଙ୍କର ତପସ୍ୱୀ ପୋଷାକକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ଏକ ତପସ୍ୱୀ, ଏକ ତାପସର ପୁଅ ହେଲେ ।