ଜଗଦାଦ୍ଯଙ୍କୁରସ୍ ତତ୍ର ଯଦ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ତଦ୍ ଅସୌ ତଦା । କୈର୍ ଇଵୋଦେତି କଥଯ କାରଣୈସ୍ ସହକାରିଭିଃ
ଯଦି ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ଅଙ୍କୁର ସେଠାରେ ଅଛି, ତେବେ ସେ ସମୟରେ ସେ ଅଛି। କହ, କେଉଁଠି କେଉଁ ସହଯୋଗୀ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
ସହକାରିକାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵେ ଵାଙ୍କୁରୋଦ୍ଗତିଃ । ଵନ୍ଧ୍ଯାକନ୍ଯା ଚ ଦୃଷ୍ଟେହ ନ କଦାଚନ କେନଚିତ୍
ଯେତେବେଳେ ସହଯୋଗୀ କାରଣ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଅଙ୍କୁର ଉଦ୍ଭବ କେବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ଯେପରି ଅଜନ୍ମା ଜନନୀର କନ୍ୟା କେବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ସହକାରିକାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵେ ଯଚ୍ ଚ ଵୋଦିତମ୍ । ମୂଲକାରଣମ୍ ଏଵାତ୍ମା ତତ୍ ସ୍ଵଭାଵେ ସ୍ଥିତଂ ତଥା
ଯେଉଁଠି ସହଯୋଗୀ କାରଣ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି ମୂଳ କାରଣ ଅର୍ଥାତ୍ ଆତ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ସର୍ଗାଦୌ ସର୍ଗରୂପେଣ ବ୍ରହ୍ମୈଵାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି । ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଅନାକାରଂ କ୍ଵ ଜନ୍ଯଜନକକ୍ରମଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିର ରୂପରେ ନିଜେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ; ଏହା ନିରାକାର ଥିବାରୁ, ଏଠାରେ କୌଣସି କାରଣ ଓ ଫଳର କ୍ରମ କେଉଁଠି ଅଛି?
ଅଥ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦଯୋ ଽନ୍ଯେ ଵା କୁତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆଗତ୍ଯ କୁର୍ଵତେ । ସହକାରିକାରଣତ୍ଵଂ ତତ୍ ପୂର୍ଵୈଵାତ୍ର ଦୂଷଣା
ଯଦି ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଯାହାଁରୁ ଆସି ସହାୟକ କାରଣ ଭାବେ କାମ କରେ, ତେବେ ସେହି ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥିତି ଏଠି ଏକ ଦୋଷ ହେବ।
ତସ୍ମାତ୍ ପରେ ଜଗଚ୍ ଛାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ତେ ତତ୍ ସହକାରଣୈଃ । ଵିନା ପ୍ରସରତୀତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତିର୍ ବାଲସ୍ଯ ନ ଵିପଶ୍ଚିତଃ
ସେହିପରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚରୁ ସହାୟକ କାରଣ ସହ କିମ୍ବା ବିନା, ଜଗତ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହିବା, ଏହା ଏକ ଶିଶୁର କଥା, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ରାମ ଜଗନ୍ ନାସୀନ୍ ନ ଚାସ୍ତି ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଚେତନାକାଶମ୍ ଏଵାଚ୍ଛଂ କଚତୀତ୍ଥମ୍ ଇଵାତ୍ମନି
ତେଣୁ ରାମ, ଏହି ଜଗତ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ନାହିଁ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ ନିଜେ ଜ୍ୱଳମାନ, ନିଜ ମନରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି।
ଅତ୍ଯନ୍ତାଭାଵ ଏଵାସ୍ଯ ଜଗତୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଯଦା । ତଦା ବ୍ରହ୍ମେଦମ୍ ଅଖିଲମ୍ ଇତି ସଦ୍ ରାମ ନାନ୍ଯଥା
ଯେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ, ହେ ରାମ, ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ହେବା ସହିତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ପୂର୍ଵପ୍ରଧ୍ଵଂସନାନ୍ଯୋଽନ୍ଯାଭାଵୈର୍ ଯଦ୍ ଉପଶାମ୍ଯତି । ଅଶାନ୍ତମ୍ ଏଵ ତଚ୍ ଚିତ୍ତେ ନ ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏଵ ତଦ୍ ଯତଃ
ଯାହା କିଛି ପୂର୍ବରୁ ନଶ୍ଟ ହେବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନଥିବାରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମନରେ ସେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନି, କାରଣ ତାହା ମନରେ ଅଶାନ୍ତ ରହିଯାଏ।
ଅତ୍ଯନ୍ତାଭାଵମ୍ ଏଵାତୋ ଜଗଦ୍ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵଥା । ଵର୍ଜଯିତ୍ଵେତରା ଯୁକ୍ତିର୍ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵାନର୍ଥସଙ୍କ୍ଷଯେ
ଏହିପରି, ଦୃଶ୍ୟମାନ ସଂସାରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁକ୍ତି ଦୁଃଖର ଶେଷ ପାଇଁ ନାହିଁ।
ଚିଦାକାଶସ୍ଯ ବୋଧୋ ଽଯଂ ଜଗଦାଦୀତି ଯତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଇଦଂ ରୂପାଲୋକଚିତ୍ତକଲାଦ୍ଯ୍ ଅପି
ଚେତନାର ଆକାଶର ଏହି ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ସଂସାରର ଆରମ୍ଭ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଇ ମୁଁ ଏହି ରୂପ, ଆଲୋକ, ଚିନ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ମଧ୍ୟ ହେଉଛି।
ଇଦମ୍ ଅର୍କାଦି ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦି ତଥେଦଂ ଵତ୍ସରାଦି ଚ । ଅଯଂ କଲ୍ପଃ କ୍ଷଣଶ୍ ଚାଯମ୍ ଇମେ ମରଣଜନ୍ମନୀ
ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହ, ଏହା ପୃଥିବୀ ଓ ଏପରି ଅନେକ; ଏହା ବର୍ଷ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଏହା ଏକ ଯୁଗ, ଏହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ; ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ।
ଅଯଂ କଲ୍ପାନ୍ତସଂରମ୍ଭୋ ମହାକଲ୍ପାନ୍ତ ଏଷ ସଃ । ଅଯଂ ସ ସର୍ଗପ୍ରାରମ୍ଭୋ ଭାଵାଭାଵକ୍ରମସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସୌ
ଏହା ଏକ ଯୁଗର ଶେଷର ଉତ୍ତେଜନା; ଏହା ବଡ଼ ଯୁଗର ଶେଷ; ଏହା ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ, ଏହା ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର ଅନୁକ୍ରମ।
ଲକ୍ଷାଣୀମାନି କଲ୍ପାନାମ୍ ଇମା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୋଟଯଃ । ଇମେ ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରନିଚଯା ଇମା ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଶକ୍ତଯଃ
ଏହା ହଜାର ହଜାର ଯୁଗ; ଏହା ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦଳ; ଏହା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି।
ଏତେ ଚେମେ ପରିଣତା ଇମେ ଭୂଯ ଉପାଗତାଃ । ଇମାନି ଧିଷ୍ଣ୍ଯଜାଲାନି ଦେଶକାଲକଲା ଇମାଃ
ଏମାନେ ପରିପକ୍ୱ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏମାନେ ପୁଣି ଆସିଛନ୍ତି; ଏହା ଅନେକ ନିବାସ ସଂଯୋଜନ; ଏହା ଦେଶ, କାଳ ଓ କଳାର ବିଭାଗ।
ମହାଚିତ୍ପରମାକାଶମ୍ ଅନାଵୃତ୍ତମ୍ ଅନନ୍ତକମ୍ । ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଥିତଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ କଚତି ସ୍ଵଯମ୍
ବଡ଼ ଚେତନା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ଅସୀମ ଓ ଅନନ୍ତ, ପୂର୍ବବତ୍ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ ।
ପରମାଣୁସହସ୍ରାଂଶଭାସ ଏତା ମହାଚିତେଃ । ସ୍ଵଭାଵଭୂତା ଏଵାନ୍ତସ୍ସ୍ଥିତା ନାଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ନୋ
ଏହାର ଭିତରେ ହଜାର ଅଣୁର କିରଣ ପରି ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ଚେତନାର ଅଂଶ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜରେ ଅଛି, ଆସେ ନାହିଁ, ଯାଏ ନାହିଁ ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚମତ୍କାରୋ ଯସ୍ ସମୁଦ୍ଗୀର୍ଯତେ ଚିତା । ତତ୍ ସର୍ଗଭାନଂ ଭାତୀଦଂ ଭାରୂପଂ ନ ଚ ଭିତ୍ତିମତ୍
ଚେତନା ଭିତରେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଇ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିର ରୂପରେ ଦିଶେ, ଆକାର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କୌଣସି ଏକ ଆଧାର ନାହିଁ ।
ନୋଦ୍ଯନ୍ତି ନ ଚ ନଶ୍ଯନ୍ତି ନାଯାନ୍ତି ନ ଚ ଯାନ୍ତି ଚ । ମହାଶିଲାନ୍ତର୍ଲେଖାନାଂ ସନ୍ନିଵେଶ ଇଵାଚଲାଃ
ସେଗୁଡ଼ିକ ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ନାଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଆସେ ନାହିଁ, ଯାଏ ନାହିଁ; ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅଚଳ ।
ଇମେ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରସ୍ଫୁରନ୍ତି ସ୍ଵତସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନି ନିର୍ମଲେ । ନଭସୀଵ ନଭୋଭାଗା ନିରାକାରା ନିରାକୃତୌ
ଏହି ସୃଷ୍ଟିଗୁଡିକ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ୱତଃ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ଯେପରି ନିରାକାର ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶର ଅଂଶଗୁଡିକ ଦେଖାଯାଏ, ନିରାକାର ମଧ୍ୟରେ ନିରାକାର ଭାବରେ।
ଦ୍ରଵତ୍ଵାନୀଵ ତୋଯସ୍ଯ ସ୍ପନ୍ଦା ଇଵ ସଦାଗତେଃ । ଆଵର୍ତା ଇଵ ଵାମ୍ଭୋଧେର୍ ଗୁଣିନୋ ଵାଥଵା ଗୁଣାଃ
ପାଣିର ତରଳତା, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଗତିର କମ୍ପନ, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରର ଘୂର୍ଣ୍ଣିକା ଭଳି, ଏହି ଗୁଣଗୁଡିକ କିମ୍ବା ଗୁଣଧାରୀମାନେ ଏଭଳି ଅଛନ୍ତି।
ଵିଜ୍ଞାନଘନ ଏଵୈକମ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ସୋଦଯାସ୍ତମଯାରମ୍ଭମ୍ ଅନନ୍ତଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଆତତମ୍
ଏହି ଏକମାତ୍ର ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଏକ ଏକତା, ଏଭଳି ଅବସ୍ଥିତ—ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ଆରମ୍ଭରେ, ଅନନ୍ତ, ଶାନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି।
ସହକାର୍ଯାଦିହେତୂନାମ୍ ଅଭାଵେ ଶୂନ୍ଯତା ଜଗତ୍ । ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ ଜାଯତେ ଚେତି କିଲୋନ୍ମତ୍ତକଫୂତ୍କୃତମ୍
ଯଦି ସହଯୋଗୀ କାରଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ହେତୁ ନାହିଁ, ତେବେ ଜଗତ ଶୂନ୍ୟ ହେବା କିମ୍ବା ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ହେବା ଭାବନା, ଏହା କେବଳ ପାଗଳଙ୍କର ଅସାର କଥା।
ପ୍ରଶାନ୍ତସର୍ଵାର୍ଥକଲାକଲଙ୍କୋ ନିରସ୍ତନିଶ୍ଶେଷଵିକଲ୍ପତଲ୍ପଃ । ଚିରାଯ ଵିଦ୍ରାଵିତଦୀର୍ଘନିଦ୍ରୋ ଭଵାଭଯୋ ଭୂଷିତଭୂଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ
ଯେଉଁମନେ ମନରେ ସମସ୍ତ ଲୋକିକ କାର୍ଯ୍ୟର ଦାଗ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହର ଶୟ୍ୟାକୁ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଦୀର୍ଘ ମୂଢତାର ନିଦ୍ରାକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରି ଦୂର କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଭବର ଭୟରୁ ଜାଗୃତ ହୋଇଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କୁ ଶୋଭା ପାଇଛି—ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଜାଗିଯାଇଛନ୍ତି।
ମହାପ୍ରଲଯସର୍ଗାଦାଵ୍ ଏଵମ୍ ଏତଦ୍ ରଘୂଦ୍ଵହ । ସ୍ମୃତ୍ଯାତ୍ମୈଵ ଭଵତ୍ଯ୍ ଆଦୌ ପ୍ରଥମୋ ଽସୌ ପ୍ରଜାପତିଃ
ରଘୁବଂଶୀ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ମହାପ୍ରଳୟର ଆରମ୍ଭରେ, ସ୍ମୃତି ନିଜେ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତି ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ତତ୍ସଙ୍କଲ୍ପାତ୍ମ ଚ ଜଗତ୍ ସ୍ମୃତ୍ଯାତ୍ମୈଵମ୍ ଇଦଂ ତତଃ । ଭାତି ସଙ୍କଲ୍ପନଗରଂ ସ୍ଥିତଂ ପୂର୍ଵପ୍ରଜାପତେଃ
ସ୍ମୃତିର ଇଚ୍ଛାରୁ ଏହି ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହିପରି, ପୂର୍ବ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଏହି କଳ୍ପନାର ନଗର ଚମକିଉଠେ।
ଇତି ସ୍ଥିତେ ଽପି ସା ରାମ ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵପ୍ରଜାପତେଃ । ସ୍ଥିତିର୍ ନ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ନଭସୀଵ ମହାଦ୍ରୁମଃ
ଏହିପରି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାମ, ପୂର୍ବ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏକ ପ୍ରକୃତ ରୂପରେ ରହିନଥାଏ, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଗଛ ରହିପାରେନି।
ନ ସମ୍ଭଵତି କିଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସର୍ଗାଦୌ ପ୍ରାକ୍ତନୀ ସ୍ମୃତିଃ । ମହାପ୍ରଲଯସମ୍ମୋହୈର୍ ନଶ୍ଯତି ପ୍ରାକ୍ସ୍ମୃତିଃ କଥମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ପୂର୍ବରୁ କିଛି ସ୍ମୃତି ରହିଥାଏ କି? ବଡ ଦିନ ଶେଷର ମହାମାୟା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବ ସ୍ମୃତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ତେଣୁ ସେ ସ୍ମୃତି କିପରି ଟିକିପାରିବ?
ପ୍ରାଙ୍ମହାପ୍ରଲଯେ ପ୍ରାଜ୍ଞ ପୂର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମାଦଯଃ ପୁରା । କିଲ ନିର୍ଵାଣମ୍ ଆଯାତାସ୍ ତେ ଽଵଶ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମତାଂ ଗତାଃ
ମହାପ୍ରଳୟ ପୂର୍ବରୁ ପୁରୁଣା ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ; ସେମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରାକ୍ତନ୍ଯାଃ କସ୍ ସ୍ମୃତେସ୍ ସ୍ମର୍ତା ତସ୍ମାତ୍ କଥଯ ସୁଵ୍ରତ । ସ୍ମୃତିର୍ ନିର୍ମୂଲତାଂ ଯାତା ସ୍ମର୍ତୁର୍ ମୁକ୍ତତଯା ଯତଃ
ପୂର୍ବ ସ୍ମୃତିକୁ କିଏ ମନେ ପକାଇପାରିବ? ଏହିପରି, ହେ ସୁବ୍ରତ, କହ, ସେଉଁଥିରେ ଯିଏ ସ୍ମରଣ କରେ ସେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ତେଣୁ ସ୍ମୃତିର ମୂଳ ନାହିଁ।