ସତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମମ୍ ଅସଦାଭାସମ୍ ଅସଦ୍ ଏଵ ହ୍ଯ୍ ଅତଦ୍ଦୃଶାମ୍ । କୀଦୃଶୀ ବୀଜତା ତତ୍ର ବୀଜାଭାଵେ କୁତୋ ଽଙ୍କୁରଃ
ଯାହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ସତ୍ତା, ଅସତ୍ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ଦେଖିପାରିନଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସେଟିଏ ନିଜେ ଅସତ୍। ସେଠାରେ ବୀଜ ଭାବ କେମିତି ହେବ, ଏବଂ ବୀଜ ନଥିଲେ ଅଂକୁର କେଉଁଠୁ ଆସିବ?
ଗଗନାଙ୍ଗାଦ୍ ଅପି ସ୍ଵଚ୍ଛେ ଶୂନ୍ଯେ ତତ୍ର ପରେ ପଦେ । କଥଂ ସନ୍ତି ଜଗନ୍ମେରୁସମୁଦ୍ରଗଗନାଦଯଃ
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶ ଭଳି ପରିସ୍ଫୁଟ ଏବଂ ଶୂନ୍ୟତା ଅଛି, ସେଠାରେ କିପରି ଏହି ସଂସାର, ମେରୁ ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଆକାଶ ଆଦି ଥାଇପାରିବେ?
ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଯତ୍ କଥଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ତତ୍ରାସ୍ତେ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ତୁନି । ଅସ୍ତି ଚେତ୍ ତତ୍ କଥଂ ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯମାନଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ନାହିଁ, ସେଠାରେ କିପରି କିଛି ରହିପାରିବ? ଯଦି କିଛି ଅଛି, ତେବେ ସେଠାରେ ଥିବା ସତ୍ୱେ ଆମେ କାହିଁକି ଦେଖିପାରୁନାହିଁ?
ନକିଞ୍ଚିଦାତ୍ମନଃ କିଞ୍ଚିତ୍ କଥମ୍ ଏତି କୁତୋ ଽଥ ଵା । ଶୂନ୍ଯରୂପାଦ୍ ଘଟାକାଶାଜ୍ ଜାତୋ ଽଦ୍ରିଃ କ୍ଵ କୁତଃ କଦା
ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ନାହିଁ, ସେଠାରୁ କିପରି କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ? କେଉଁଠାରୁ, କେମିତି, କେବେ? ଏକ ଘଡ଼ିର ଭିତର ଖାଲି ଆକାଶରୁ କିପରି ପର୍ବତ ଜନ୍ମ ନେଇପାରିବ—କେଉଁଠାରୁ, କଣରୁ, କେବେ?
ପ୍ରତିପକ୍ଷେ କଥଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆସ୍ତେ ଛାଯାତପେ ଯଥା । କଥମ୍ ଆସ୍ତେ ତମୋ ଭାନୌ କଥମ୍ ଆସ୍ତେ ହିମେ ଽନଲଃ
ଏହାର ବିପରୀତରେ, କିପରି କିଛି ରହିପାରିବ? ଯେପରି ଛାୟା ଓ ଆଲୋକ ଏକାସাথে ରହିପାରନାହିଁ, ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ଧାର କିପରି ରହିପାରିବ, କିମ୍ବା ବରଫରେ ଅଗ୍ନି କିପରି ରହିପାରିବ?
ମେରୁର୍ ଆସ୍ତେ କଥମ୍ ଅଣୌ କୁତଃ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅନାକୃତୌ । ତଦତଦ୍ରୂପଯୋର୍ ଐକ୍ଯଂ କ୍ଵ ଚ୍ଛାଯାତପଯୋର୍ ଇଵ
ମେରୁ ପର୍ବତ କିପରି ଏକ ଅଣୁ ଭିତରେ ରହିପାରିବ? ଅଥବା ଯାହାର ଆକାର ନାହିଁ, ସେଠି କିଛି ରହିପାରିବ କି? ଯେପରି ଛାୟା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରୋଶି ଏକାଠି ହୋଇପାରେନି, ସେପରି ଯାହା ଅଛି ଓ ଯାହା ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଏକତା କେବେ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
ସାକାରେ ଵଟଧାନାଦାଵ୍ ଅଙ୍କୁରୋ ଽସ୍ତୀତି ଯୁକ୍ତିମତ୍ । ଅନାକାରେ ମହାକାରଂ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତୀତ୍ଯ୍ ଅଯୁକ୍ତିମତ୍
ବଟବୃକ୍ଷର ବିଉ ଭିତରେ ଅଂକୁର ଅଛି ବୋଲି କହିବାଟା ସଠିକ୍, କାରଣ ବିଉର ଆକାର ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଯାହାର କୌଣସି ଆକାର ନାହିଁ, ସେଠି ଏହି ବଡ଼ ବିଶ୍ୱ ଅଛି ବୋଲି କହିବାଟା ଅସଠିକ୍।
ଦେଶାନ୍ତରେ ଯଚ୍ ଚ ନରାନ୍ତରେ ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଶକ୍ତ୍ଯଦୃଶ୍ଯମ୍ । ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ତତ୍ତଦ୍ଵିଧବୁଦ୍ଧିବୋଧେ ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଚ
ଅନ୍ୟ ଜାଗାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦେଖିପାରେନି, ସେମାନେ ସେଥିରେ ଅବସ୍ଥିତ ନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି ଜିନିଷ ଏହି ବୁଦ୍ଧିର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେନି, ଏହି କଥା ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
କାର୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ କାରଣତାଂ ପ୍ରଯାତଂ ଵକ୍ତୀତି ଯସ୍ ତସ୍ଯ ଵିମୂଢବୋଧଃ । କୈର୍ ନାମ ତତ୍କାର୍ଯମ୍ ଉଦେତି ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵୈଃ କାରଣୌଘୈସ୍ ସହକାରିରୂପୈଃ
ଯେଉଁଠି କେହି କହେ ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ତାହାର କାରଣ ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ବୁଝାମଣା ଭ୍ରାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ। କାରଣ ତାହାର ନିଜ ଉପକାରୀ କାରଣମାନେ ସହିତ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଭିଃ କାରଣକାର୍ଯଭାଵଂ ସଙ୍କଲ୍ପିତଂ ଦୂରତରେ ଵ୍ଯୁଦସ୍ଯ । ଯଦ୍ ଏଵ ତତ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଅନାଦିମଧ୍ଯଂ ଜଗତ୍ ତଦ୍ ଏଵ ସ୍ଥିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵେହି
ମୂର୍ଖ ମନେ ଯେ କାରଣ ଓ ଫଳର ଭିନ୍ନତା କଳ୍ପନା କରନ୍ତି, ସେ ଭାବକୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼। ଯେଉଁଠି ଯାହା ସତ୍ୟ ଅଛି, ଏହି ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା ବିଶ୍ୱ, ସେଇଟି ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ।
ଜଗଦାଦ୍ଯଙ୍କୁରସ୍ ତତ୍ର ଯଦ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ତଦ୍ ଅସୌ ତଦା । କୈର୍ ଇଵୋଦେତି କଥଯ କାରଣୈସ୍ ସହକାରିଭିଃ
ଯଦି ବିଶ୍ୱର ମୂଳ ଅଙ୍କୁର ସେଠାରେ ଅଛି, ତେବେ ସେ ସମୟରେ ସେ ଅଛି। କହ, କେଉଁଠି କେଉଁ ସହଯୋଗୀ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
ସହକାରିକାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵେ ଵାଙ୍କୁରୋଦ୍ଗତିଃ । ଵନ୍ଧ୍ଯାକନ୍ଯା ଚ ଦୃଷ୍ଟେହ ନ କଦାଚନ କେନଚିତ୍
ଯେତେବେଳେ ସହଯୋଗୀ କାରଣ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଅଙ୍କୁର ଉଦ୍ଭବ କେବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ଯେପରି ଅଜନ୍ମା ଜନନୀର କନ୍ୟା କେବେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ସହକାରିକାରଣାନାମ୍ ଅଭାଵେ ଯଚ୍ ଚ ଵୋଦିତମ୍ । ମୂଲକାରଣମ୍ ଏଵାତ୍ମା ତତ୍ ସ୍ଵଭାଵେ ସ୍ଥିତଂ ତଥା
ଯେଉଁଠି ସହଯୋଗୀ କାରଣ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି ମୂଳ କାରଣ ଅର୍ଥାତ୍ ଆତ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ସର୍ଗାଦୌ ସର୍ଗରୂପେଣ ବ୍ରହ୍ମୈଵାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠତି । ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ ଅନାକାରଂ କ୍ଵ ଜନ୍ଯଜନକକ୍ରମଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିର ରୂପରେ ନିଜେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ; ଏହା ନିରାକାର ଥିବାରୁ, ଏଠାରେ କୌଣସି କାରଣ ଓ ଫଳର କ୍ରମ କେଉଁଠି ଅଛି?
ଅଥ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦଯୋ ଽନ୍ଯେ ଵା କୁତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆଗତ୍ଯ କୁର୍ଵତେ । ସହକାରିକାରଣତ୍ଵଂ ତତ୍ ପୂର୍ଵୈଵାତ୍ର ଦୂଷଣା
ଯଦି ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଯାହାଁରୁ ଆସି ସହାୟକ କାରଣ ଭାବେ କାମ କରେ, ତେବେ ସେହି ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥିତି ଏଠି ଏକ ଦୋଷ ହେବ।
ତସ୍ମାତ୍ ପରେ ଜଗଚ୍ ଛାନ୍ତମ୍ ଆସ୍ତେ ତତ୍ ସହକାରଣୈଃ । ଵିନା ପ୍ରସରତୀତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତିର୍ ବାଲସ୍ଯ ନ ଵିପଶ୍ଚିତଃ
ସେହିପରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚରୁ ସହାୟକ କାରଣ ସହ କିମ୍ବା ବିନା, ଜଗତ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହିବା, ଏହା ଏକ ଶିଶୁର କଥା, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ନୁହେଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ ରାମ ଜଗନ୍ ନାସୀନ୍ ନ ଚାସ୍ତି ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଚେତନାକାଶମ୍ ଏଵାଚ୍ଛଂ କଚତୀତ୍ଥମ୍ ଇଵାତ୍ମନି
ତେଣୁ ରାମ, ଏହି ଜଗତ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ନାହିଁ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକାଶ ନିଜେ ଜ୍ୱଳମାନ, ନିଜ ମନରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପରି।
ଅତ୍ଯନ୍ତାଭାଵ ଏଵାସ୍ଯ ଜଗତୋ ଵିଦ୍ଯତେ ଯଦା । ତଦା ବ୍ରହ୍ମେଦମ୍ ଅଖିଲମ୍ ଇତି ସଦ୍ ରାମ ନାନ୍ଯଥା
ଯେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ, ହେ ରାମ, ସମସ୍ତ କିଛି ସତ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମ ହେବା ସହିତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ପୂର୍ଵପ୍ରଧ୍ଵଂସନାନ୍ଯୋଽନ୍ଯାଭାଵୈର୍ ଯଦ୍ ଉପଶାମ୍ଯତି । ଅଶାନ୍ତମ୍ ଏଵ ତଚ୍ ଚିତ୍ତେ ନ ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏଵ ତଦ୍ ଯତଃ
ଯାହା କିଛି ପୂର୍ବରୁ ନଶ୍ଟ ହେବା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ନଥିବାରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେଥିରେ ମନରେ ସେ ନିଜେ ଶାନ୍ତ ହୁଏନି, କାରଣ ତାହା ମନରେ ଅଶାନ୍ତ ରହିଯାଏ।
ଅତ୍ଯନ୍ତାଭାଵମ୍ ଏଵାତୋ ଜଗଦ୍ଦୃଶ୍ଯସ୍ଯ ସର୍ଵଥା । ଵର୍ଜଯିତ୍ଵେତରା ଯୁକ୍ତିର୍ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵାନର୍ଥସଙ୍କ୍ଷଯେ
ଏହିପରି, ଦୃଶ୍ୟମାନ ସଂସାରର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁକ୍ତି ଦୁଃଖର ଶେଷ ପାଇଁ ନାହିଁ।
ଚିଦାକାଶସ୍ଯ ବୋଧୋ ଽଯଂ ଜଗଦାଦୀତି ଯତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଇଦଂ ରୂପାଲୋକଚିତ୍ତକଲାଦ୍ଯ୍ ଅପି
ଚେତନାର ଆକାଶର ଏହି ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ସଂସାରର ଆରମ୍ଭ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛି, ସେଇ ମୁଁ ଏହି ରୂପ, ଆଲୋକ, ଚିନ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ମଧ୍ୟ ହେଉଛି।
ଇଦମ୍ ଅର୍କାଦି ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଦି ତଥେଦଂ ଵତ୍ସରାଦି ଚ । ଅଯଂ କଲ୍ପଃ କ୍ଷଣଶ୍ ଚାଯମ୍ ଇମେ ମରଣଜନ୍ମନୀ
ଏହା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ରହ, ଏହା ପୃଥିବୀ ଓ ଏପରି ଅନେକ; ଏହା ବର୍ଷ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ; ଏହା ଏକ ଯୁଗ, ଏହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ; ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ।
ଅଯଂ କଲ୍ପାନ୍ତସଂରମ୍ଭୋ ମହାକଲ୍ପାନ୍ତ ଏଷ ସଃ । ଅଯଂ ସ ସର୍ଗପ୍ରାରମ୍ଭୋ ଭାଵାଭାଵକ୍ରମସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସୌ
ଏହା ଏକ ଯୁଗର ଶେଷର ଉତ୍ତେଜନା; ଏହା ବଡ଼ ଯୁଗର ଶେଷ; ଏହା ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ, ଏହା ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର ଅନୁକ୍ରମ।
ଲକ୍ଷାଣୀମାନି କଲ୍ପାନାମ୍ ଇମା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୋଟଯଃ । ଇମେ ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରନିଚଯା ଇମା ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦିଶକ୍ତଯଃ
ଏହା ହଜାର ହଜାର ଯୁଗ; ଏହା ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦଳ; ଏହା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ଶକ୍ତି।
ଏତେ ଚେମେ ପରିଣତା ଇମେ ଭୂଯ ଉପାଗତାଃ । ଇମାନି ଧିଷ୍ଣ୍ଯଜାଲାନି ଦେଶକାଲକଲା ଇମାଃ
ଏମାନେ ପରିପକ୍ୱ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏମାନେ ପୁଣି ଆସିଛନ୍ତି; ଏହା ଅନେକ ନିବାସ ସଂଯୋଜନ; ଏହା ଦେଶ, କାଳ ଓ କଳାର ବିଭାଗ।
ମହାଚିତ୍ପରମାକାଶମ୍ ଅନାଵୃତ୍ତମ୍ ଅନନ୍ତକମ୍ । ଯଥା ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଥିତଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ କଚତି ସ୍ଵଯମ୍
ବଡ଼ ଚେତନା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ, ଅସୀମ ଓ ଅନନ୍ତ, ପୂର୍ବବତ୍ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ ।
ପରମାଣୁସହସ୍ରାଂଶଭାସ ଏତା ମହାଚିତେଃ । ସ୍ଵଭାଵଭୂତା ଏଵାନ୍ତସ୍ସ୍ଥିତା ନାଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ନୋ
ଏହାର ଭିତରେ ହଜାର ଅଣୁର କିରଣ ପରି ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ଚେତନାର ଅଂଶ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜରେ ଅଛି, ଆସେ ନାହିଁ, ଯାଏ ନାହିଁ ।
ସ୍ଵଯମ୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚମତ୍କାରୋ ଯସ୍ ସମୁଦ୍ଗୀର୍ଯତେ ଚିତା । ତତ୍ ସର୍ଗଭାନଂ ଭାତୀଦଂ ଭାରୂପଂ ନ ଚ ଭିତ୍ତିମତ୍
ଚେତନା ଭିତରେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେଇ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିର ରୂପରେ ଦିଶେ, ଆକାର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହାର କୌଣସି ଏକ ଆଧାର ନାହିଁ ।
ନୋଦ୍ଯନ୍ତି ନ ଚ ନଶ୍ଯନ୍ତି ନାଯାନ୍ତି ନ ଚ ଯାନ୍ତି ଚ । ମହାଶିଲାନ୍ତର୍ଲେଖାନାଂ ସନ୍ନିଵେଶ ଇଵାଚଲାଃ
ସେଗୁଡ଼ିକ ଉଦୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ନାଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ଆସେ ନାହିଁ, ଯାଏ ନାହିଁ; ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ଅଚଳ ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅଚଳ ।
ଇମେ ସର୍ଗାଃ ପ୍ରସ୍ଫୁରନ୍ତି ସ୍ଵତସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନି ନିର୍ମଲେ । ନଭସୀଵ ନଭୋଭାଗା ନିରାକାରା ନିରାକୃତୌ
ଏହି ସୃଷ୍ଟିଗୁଡିକ ନିର୍ମଳ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ୱତଃ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ, ଯେପରି ନିରାକାର ଆକାଶ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶର ଅଂଶଗୁଡିକ ଦେଖାଯାଏ, ନିରାକାର ମଧ୍ୟରେ ନିରାକାର ଭାବରେ।