ସଦ୍ରୂପମ୍ ଅପି ନିଶ୍ଶୂନ୍ଯଂ ତେଜସ୍ ସୌରମ୍ ଇଵାମ୍ବରେ । ରତ୍ନାଭାଜାଲମ୍ ଇଵ ଖେ ଦୃଶ୍ଯମାନମ୍ ଅଭିତ୍ତିମତ୍
ଯଦିଓ ଏହାର ଆକାର ଅଛି, ତଥାପି ଏହା ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଆକାଶରେ ମଣିର ଝାଲି ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପପୁରଵତ୍ ପ୍ରୌଢମ୍ ଅନୁଭୂତମ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍ । କଥାର୍ଥପ୍ରତିଭାନାତ୍ମ ନ କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ ଅସ୍ତି ଚ
ଭାବନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ସହର ପରି, ଏହା ଦୃଢ଼ ଅନୁଭବ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; କେବଳ କଥାର ଅର୍ଥର ଭାସ ହେଉଛି ଏହାର ସାର, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହା ଥାଏ ନାହିଁ, ତଥାପି ଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ନିସ୍ସାରମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତୀଵାନ୍ତସ୍ସାରଂ ସ୍ଵପ୍ନାଚଲୋପମମ୍ । ଭୂତାକାଶମ୍ ଇଵାକାରଭାସୁରଂ ଶୂନ୍ଯମାତ୍ରକମ୍
ଏହାର କିଛି ସାର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭିତରେ କିଛି ମୂଳ ଅଛି ବୋଲି ଲାଗେ; ସ୍ୱପ୍ନର ପାହାଡ଼ ପରି, ଆକାଶର ଆକୃତି ପରି ଚମକେ, କିନ୍ତୁ ସତରେ ଏହା କେବଳ ଶୂନ୍ୟତା।
ଶରଦଭ୍ରମ୍ ଇଵାଗ୍ରସ୍ଥମ୍ ଅଲକ୍ଷ୍ଯକ୍ଷଯମ୍ ଆକ୍ଷଯି । ଵର୍ଣୋ ଵ୍ଯୋମତଲସ୍ଯେଵ ଦୃଶ୍ଯମାନମ୍ ଅଵସ୍ତୁକମ୍
ଶରତ୍କାଳର ମେଘ ପରି ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା କେବେ ହେଉଛି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି ସେଥିରେ ଚିହ୍ନ ମିଳେନି; ଆକାଶର ରଙ୍ଗ ପରି, ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ କିନ୍ତୁ କୌଣସି ତତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ।
ସ୍ଵପ୍ନାଙ୍ଗନାରତାକାରମ୍ ଅର୍ଥନିଷ୍ଠମ୍ ଅନର୍ଥକମ୍ । ଚିତ୍ରୋଦ୍ଯାନମ୍ ଇଵୋତ୍ଫୁଲ୍ଲମ୍ ଅରସଂ ସରସାକୃତି
ସ୍ୱପ୍ନର ନାରୀଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନ ପରି ଆକୃତି ନେଇଥାଏ—ମାନେ ଥିବା ପରି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ସତରେ କୌଣସି ମାନେ ନାହିଁ; ମନର ଉଦ୍ୟାନ ଫୁଲିଉଠିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଆନନ୍ଦର ଆକୃତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କୌଣସି ସାର ନାହିଁ।
ପ୍ରକାଶମ୍ ଇଵ ନିସ୍ତେଜଶ୍ ଚିତ୍ରାର୍କାନଲଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅନୁଭୂତଂ ମନୋରାଜ୍ଯମ୍ ଇଵାସତ୍ଯମ୍ ଅଵାସ୍ତଵମ୍
ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଆଲୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ କୌଣସି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାହିଁ, ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପରି; ଏହା ଅନୁଭବ ହୁଏ ଭଳି ମନର ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ଏବଂ ଏହାର କୌଣସି ଏକ ନିଜସ୍ୱ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ଚିତ୍ରପଦ୍ମାକର ଇଵ ସାରସୌଗନ୍ଧ୍ଯଵର୍ଜିତମ୍ । ଶୂନ୍ଯେ ପ୍ରକଚିତଂ ନାନାଵର୍ଣମ୍ ଆକାରିତାତ୍ମକମ୍
ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ, କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ନାହିଁ; ଏହା ଶୂନ୍ୟତାରେ ପ୍ରକାଶିତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ଆକୃତି ମାତ୍ର।
ପରମାର୍ଥେନ ଶୁଷ୍ଯଦ୍ଭିର୍ ଭୂତପେଲଵପଲ୍ଲଵୈଃ । ତତଂ ଜଡମ୍ ଅସାରାତ୍ମ କଦଲୀସ୍ତମ୍ଭଭାସୁରମ୍
ସତ୍ୟରେ ଏହା ମୁଝାଇଯାଇଥିବା, ଦୁର୍ବଳ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱର ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ; ଏହା ନିର୍ଜୀବ ଏବଂ ଅସାର, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣଦୃଶ୍ଯାନ୍ଧକାରଚକ୍ରକଵତ୍ ତତମ୍ । ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅଭଵଦ୍ରୂପମ୍ ଅପି ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ଏମିତି ବିସ୍ତୃତ, ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନ୍ଧକାରର ଚକ୍ର; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅସତ୍ୟ ରୂପ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପରି ପ୍ରତୀତି ହୁଏ।
ଵାର୍ ବୁଦ୍ବୁଦ ଇଵାଭୋଗି ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଫୁରଦ୍ଵପୁଃ । ରସାତ୍ମକଂ ସତ୍ଯରସମ୍ ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନକ୍ଷଯୋଦଯମ୍
ଜଳରେ ଥିବା ଫେନା ପରି, ଭୋଗର ଅନୁଭବ ନାହିଁ, ଭିତରେ ଖାଲି, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ଚଞ୍ଚଳ ଆକୃତି; ଏହାର ସାର ହେଉଛି ରସ, ସତ୍ୟର ରସ, ଯାହା ଉଦୟ ଓ ନାଶରେ ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ।
ନୀହାର ଇଵ ଵିସ୍ତାରି ଗୃହୀତଂ ସନ୍ ନ କିଞ୍ଚନ । ଜଡଂ ଶୂନ୍ଯାସ୍ପଦଂ ଶୂନ୍ଯଂ କେଷାଞ୍ଚିତ୍ ପରମାଣୁଵତ୍
କୁହୁଡ଼ି ପରି ଦୂରଦୂରନ୍ତିକୁ ବିସ୍ତାରିତ, ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଶୂନ୍ୟର ଆଧାର, କେତେକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଶୂନ୍ୟ, ଏବଂ ଅଣୁ ପରି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ।
କିଞ୍ଚିଦ୍ ଭୂତମଯୋ ଽସ୍ତୀତି ସ୍ଥିତଂ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅଭୂତକମ୍ । ଗୃହ୍ଯମାଣମ୍ ଅସଦ୍ରୂପଂ ନିଶାତମ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
କିଛି ଉପାଦାନରୁ ଗଠିତ ଥିବାକୁ ବୋଲାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଶୂନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାଦାନରୁ ନୁହେଁ; ଧରିବା ବେଳେ ଏହା ଅସତ୍ୟର ଆକୃତି, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ହଠାତ୍ ଦେଖାଦେବା ପରି।
ମହାକଲ୍ପକ୍ଷଯେ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଆସ୍ତେ ବୀଜ ଇଵାଙ୍କୁରମ୍ । ପରେ ଭୂଯ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଏତତ୍ ତତ ଏଵେତି କିଂ ଵଦ
ବଡ଼ ଯୁଗର ଶେଷରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ମଣିଷ ମାନେ ବିଜରେ ଅଙ୍କୁର ରହିଥିବା ପରି ଅଛି; ପରେ ପୁଣି ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହା କଣ, ମୋତେ କହ।
ଏଵମ୍ବୋଧାଃ କିମ୍ ଅଜ୍ଞାସ୍ ସ୍ଯୁର୍ ଉତ ତଜ୍ଜ୍ଞା ଇତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଯଥାଵଦ୍ ଭଗଵନ୍ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵସଂଶଯଶାନ୍ତଯେ
ଏପରି ବୁଝିବା ଲୋକମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ କି, ନା ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ଇଦଂ ବୀଜେ ଽଙ୍କୁର ଇଵ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଆସ୍ତେ ମହାକ୍ଷଯେ । ବ୍ରୂତେ ଯଃ ପରମ୍ ଅଜ୍ଞତ୍ଵମ୍ ଏତତ୍ ତସ୍ଯାତିଶୈଶଵାତ୍
ଏହା ବଡ଼ ବିନାଶ ସମୟରେ ବୀଜ ଭିତରେ ଅଙ୍କୁର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଯିଏ ଏଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି ବୋଲି କହେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶିଶୁସ୍ଥଳରୁ ଏହା କହୁଛି।
ସ୍ପର୍ଶେ କିଂ ତଦ୍ ଅସମ୍ବଦ୍ଧଂ କଥମ୍ ଏତଦ୍ ଅଵାସ୍ତଵମ୍ । ଵିପରୀତୋ ବୋଧ ଏଷ ଵକ୍ତୁଶ୍ ଶ୍ରୋତୁଶ୍ ଚ ମୌର୍ଖ୍ଯକୃତ୍
ସ୍ପର୍ଶ ହେବା ସମୟରେ କ'ଣ ଏମିତି କିଛି ଅଛି ଯାହା ସଂଯୋଗ ହେଉନାହିଁ? ଏହା କିପରି ଅସତ୍ୟ ହୋଇପାରେ? ଏପରି ବିପରୀତ ବୁଝିବା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ—ବକ୍ତା ଓ ଶ୍ରୋତା—ମୂର୍ଖତାକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ।
ବୀଜକାଲେ ଽଙ୍କୁର ଇଵ ଜଗଦ୍ ଆସ୍ତ ଇତୀହ ଯା । ବୁଦ୍ଧିସ୍ ସାସତ୍ପ୍ରଲାପାର୍ଥା ମୂଢା ଶୃଣୁ କଥଂ କିଲ
ବୀଜ ସମୟରେ ଅଙ୍କୁର ଭଳି ଏହି ସଂସାର ଅଛି ବୋଲି ଯେଉଁ ଧାରଣା ଅଛି, ଏହା ମୂଢ଼ତାର କଥା। ଏହା କିପରି ହୁଏ, ଶୁଣ।
ବୀଜଂ ଭଵେତ୍ ସ୍ଵଯଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ଚିତ୍ତାଦୀନ୍ଦ୍ରିଯଗୋଚରଃ । ଵଟଧାନାଦି ଧାନ୍ଯାଦି ଯୁକ୍ତମ୍ ଅତ୍ରାଙ୍କୁରୋଦ୍ଭଵଃ
ବୀଜ ନିଜେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିପାରିବା। ଏହା ମାଟି, ଧାନ୍ୟ ଭଳି ଜିନିଷ ସହିତ ମିଶିଲେ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅଂକୁର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯାତୀତଂ ଯଃ ଖାଦ୍ ଅତିତରାମ୍ ଅପି । ବୀଜଂ ତଦ୍ ଭଵିତୁଂ ଶକ୍ତଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ ଜଗତଃ କଥମ୍
ଯାହା ମନ ଓ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଠାରୁ ଉପରେ, ଏବଂ ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୂର, ସେପରି କୌଣସି ବୀଜ କେମିତି ସ୍ୱୟଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେବ?
ଆକାଶାଦ୍ ଅପି ସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ଯ ପରସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ସର୍ଵାକ୍ଷାନୁପଲଭ୍ଯସ୍ଯ କୀଦୃଶୀ ବୀଜତା କଥମ୍
ଆକାଶ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା, ଏବଂ କୌଣସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ସେହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୀଜ ଭାବ କେମିତି ହେବ?
ସତ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମମ୍ ଅସଦାଭାସମ୍ ଅସଦ୍ ଏଵ ହ୍ଯ୍ ଅତଦ୍ଦୃଶାମ୍ । କୀଦୃଶୀ ବୀଜତା ତତ୍ର ବୀଜାଭାଵେ କୁତୋ ଽଙ୍କୁରଃ
ଯାହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ସତ୍ତା, ଅସତ୍ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ଦେଖିପାରିନଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସେଟିଏ ନିଜେ ଅସତ୍। ସେଠାରେ ବୀଜ ଭାବ କେମିତି ହେବ, ଏବଂ ବୀଜ ନଥିଲେ ଅଂକୁର କେଉଁଠୁ ଆସିବ?
ଗଗନାଙ୍ଗାଦ୍ ଅପି ସ୍ଵଚ୍ଛେ ଶୂନ୍ଯେ ତତ୍ର ପରେ ପଦେ । କଥଂ ସନ୍ତି ଜଗନ୍ମେରୁସମୁଦ୍ରଗଗନାଦଯଃ
ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶ ଭଳି ପରିସ୍ଫୁଟ ଏବଂ ଶୂନ୍ୟତା ଅଛି, ସେଠାରେ କିପରି ଏହି ସଂସାର, ମେରୁ ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଆକାଶ ଆଦି ଥାଇପାରିବେ?
ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଯତ୍ କଥଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ତତ୍ରାସ୍ତେ ଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ତୁନି । ଅସ୍ତି ଚେତ୍ ତତ୍ କଥଂ ତତ୍ର ଵିଦ୍ଯମାନଂ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ନାହିଁ, ସେଠାରେ କିପରି କିଛି ରହିପାରିବ? ଯଦି କିଛି ଅଛି, ତେବେ ସେଠାରେ ଥିବା ସତ୍ୱେ ଆମେ କାହିଁକି ଦେଖିପାରୁନାହିଁ?
ନକିଞ୍ଚିଦାତ୍ମନଃ କିଞ୍ଚିତ୍ କଥମ୍ ଏତି କୁତୋ ଽଥ ଵା । ଶୂନ୍ଯରୂପାଦ୍ ଘଟାକାଶାଜ୍ ଜାତୋ ଽଦ୍ରିଃ କ୍ଵ କୁତଃ କଦା
ଯେଉଁଠାରେ କିଛି ନାହିଁ, ସେଠାରୁ କିପରି କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ? କେଉଁଠାରୁ, କେମିତି, କେବେ? ଏକ ଘଡ଼ିର ଭିତର ଖାଲି ଆକାଶରୁ କିପରି ପର୍ବତ ଜନ୍ମ ନେଇପାରିବ—କେଉଁଠାରୁ, କଣରୁ, କେବେ?
ପ୍ରତିପକ୍ଷେ କଥଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆସ୍ତେ ଛାଯାତପେ ଯଥା । କଥମ୍ ଆସ୍ତେ ତମୋ ଭାନୌ କଥମ୍ ଆସ୍ତେ ହିମେ ଽନଲଃ
ଏହାର ବିପରୀତରେ, କିପରି କିଛି ରହିପାରିବ? ଯେପରି ଛାୟା ଓ ଆଲୋକ ଏକାସাথে ରହିପାରନାହିଁ, ସେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ଧାର କିପରି ରହିପାରିବ, କିମ୍ବା ବରଫରେ ଅଗ୍ନି କିପରି ରହିପାରିବ?
ମେରୁର୍ ଆସ୍ତେ କଥମ୍ ଅଣୌ କୁତଃ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅନାକୃତୌ । ତଦତଦ୍ରୂପଯୋର୍ ଐକ୍ଯଂ କ୍ଵ ଚ୍ଛାଯାତପଯୋର୍ ଇଵ
ମେରୁ ପର୍ବତ କିପରି ଏକ ଅଣୁ ଭିତରେ ରହିପାରିବ? ଅଥବା ଯାହାର ଆକାର ନାହିଁ, ସେଠି କିଛି ରହିପାରିବ କି? ଯେପରି ଛାୟା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରୋଶି ଏକାଠି ହୋଇପାରେନି, ସେପରି ଯାହା ଅଛି ଓ ଯାହା ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଏକତା କେବେ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।
ସାକାରେ ଵଟଧାନାଦାଵ୍ ଅଙ୍କୁରୋ ଽସ୍ତୀତି ଯୁକ୍ତିମତ୍ । ଅନାକାରେ ମହାକାରଂ ଜଗଦ୍ ଅସ୍ତୀତ୍ଯ୍ ଅଯୁକ୍ତିମତ୍
ବଟବୃକ୍ଷର ବିଉ ଭିତରେ ଅଂକୁର ଅଛି ବୋଲି କହିବାଟା ସଠିକ୍, କାରଣ ବିଉର ଆକାର ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଯାହାର କୌଣସି ଆକାର ନାହିଁ, ସେଠି ଏହି ବଡ଼ ବିଶ୍ୱ ଅଛି ବୋଲି କହିବାଟା ଅସଠିକ୍।
ଦେଶାନ୍ତରେ ଯଚ୍ ଚ ନରାନ୍ତରେ ଚ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଶକ୍ତ୍ଯଦୃଶ୍ଯମ୍ । ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ତତ୍ତଦ୍ଵିଧବୁଦ୍ଧିବୋଧେ ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଚ
ଅନ୍ୟ ଜାଗାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଭିତରେ ଯାହାକୁ ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦେଖିପାରେନି, ସେମାନେ ସେଥିରେ ଅବସ୍ଥିତ ନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି ଜିନିଷ ଏହି ବୁଦ୍ଧିର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖେନି, ଏହି କଥା ଏଠାରେ କୁହାଯାଇଛି।
କାର୍ଯସ୍ଯ ତତ୍ କାରଣତାଂ ପ୍ରଯାତଂ ଵକ୍ତୀତି ଯସ୍ ତସ୍ଯ ଵିମୂଢବୋଧଃ । କୈର୍ ନାମ ତତ୍କାର୍ଯମ୍ ଉଦେତି ତସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵୈଃ କାରଣୌଘୈସ୍ ସହକାରିରୂପୈଃ
ଯେଉଁଠି କେହି କହେ ଯେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ପୁଣି ତାହାର କାରଣ ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ବୁଝାମଣା ଭ୍ରାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ। କାରଣ ତାହାର ନିଜ ଉପକାରୀ କାରଣମାନେ ସହିତ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ?
ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଭିଃ କାରଣକାର୍ଯଭାଵଂ ସଙ୍କଲ୍ପିତଂ ଦୂରତରେ ଵ୍ଯୁଦସ୍ଯ । ଯଦ୍ ଏଵ ତତ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଅନାଦିମଧ୍ଯଂ ଜଗତ୍ ତଦ୍ ଏଵ ସ୍ଥିତମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵେହି
ମୂର୍ଖ ମନେ ଯେ କାରଣ ଓ ଫଳର ଭିନ୍ନତା କଳ୍ପନା କରନ୍ତି, ସେ ଭାବକୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼। ଯେଉଁଠି ଯାହା ସତ୍ୟ ଅଛି, ଏହି ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା ବିଶ୍ୱ, ସେଇଟି ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ।