ଦ୍ଵିତ୍ଵୈକତ୍ଵେ ସ୍ଥିତେ ଯଦ୍ ଵର୍ମକୁରପ୍ରତିବିମ୍ବଯୋଃ । ତଥୈଵେହାତ୍ମଜଗତୋର୍ ଭେଦାଭେଦୌ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ
ଯେପରି ଏକ ଢାଳ ଓ ଏକ ମୃତଦେହର ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଓ ଏକତା ଦୁହେଁ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଏଠି ଆତ୍ମା ଓ ଜଗତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଓ ଏକତା ଉଭୟ ରହିଛି।
ସୂର୍ଯସନ୍ନିଧିମାତ୍ରେ ତୁ ଯଥୋଦେତି ଭୁଵି କ୍ରିଯା । ଚିତ୍ସତ୍ତାମାତ୍ରକେନେଦଂ ଜଗନ୍ ନିଷ୍ପଦ୍ଯତେ ତଥା
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉପସ୍ଥିତି ମାତ୍ରରେ ପୃଥିବୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେହିପରି ଏହି ଜଗତ୍ କେବଳ ଚେତନାର ଅସ୍ତିତ୍ୱରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ପିଣ୍ଡଗ୍ରହେ ନିଵୃତ୍ତେ ଽସ୍ଯା ଏଵଂ ରାମ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତେଃ । ଆକାଶମ୍ ଏଷା ସମ୍ପନ୍ନା ଭଵତାମ୍ ଅପି ଚେତସି
ହେ ରାମ, ଯେତେବେଳେ ଦେହକୁ ଧରିବା ଭାବନା ଶେଷ ହୁଏ, ଏହି ଜଗତ୍ର ଅବସ୍ଥା ମିଶିଯାଏ; ତେବେ ତୁମ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ସତ୍ତାମାତ୍ରେଣ ଦୀପସ୍ଯ ଯଥା ଦୀପ୍ତିସ୍ ସ୍ଵଭାଵତଃ । ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ସ୍ଵଭାଵାତ୍ ତୁ ତଥେଯଂ ଜାଗତୀ କ୍ରିଯା
ଯେପରି ଦୀପର ଉପସ୍ଥିତିରେ ତାହାର ଆଲୋକ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ଚେତନାର ନିଜ ଗୁଣରୁ ଏହି ସଂସାରର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱତଃସ୍ଫୁର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଘଟେ।
ପୂର୍ଵଂ ମନସ୍ ସମୁଦିତଂ ପରମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵାତ୍ ତେନାତତଂ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ସ୍ଵଵିକଲ୍ପଜାଲମ୍ । ଶୂନ୍ଯେନ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅମଲେନ ଯଥାମ୍ବରେଣ ନୀଲତ୍ଵମ୍ ଉଲ୍ଲସତି ଚାରୁଲତାଭିରାମମ୍
ପ୍ରଥମେ ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ପରମାତ୍ମାର ସାରରୁ; ଏହି ମନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ତାହାର ନିଜ ଭାବନାର ଜାଲ ଭାବେ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ। ଯେପରି ଶୂନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଚମକେ, ସେପରି ଆନନ୍ଦମୟ ଲତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଫୁଲିଉଠନ୍ତି।
ସଙ୍କଲ୍ପସଙ୍କ୍ଷଯଵଶାଦ୍ ଗଲିତେ ତୁ ଚିତ୍ତେ ସଂସାରମୋହମିହିକା ଗଲିତା ଭଵନ୍ତି । ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ଵିଭାତି ଶରଦୀଵ ଖମ୍ ଆଶ୍ରିତାଯାଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଏକମ୍ ଅଜମ୍ ଆଦ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅନ୍ତଃ
ଯେତେବେଳେ ଚିନ୍ତାର ଶେଷ ହେବା ଦ୍ୱାରା ମନ ଗଳିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସଂସାର ମୋହର କୁହୁଡ଼ି ମିଶିଯାଏ। ତାପରେ ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶ ପରି ନିର୍ମଳ ଚେତନା ଅନ୍ତରେ ଏକାକି, ଅଜନ୍ମା, ଆଦି, ଅନନ୍ତ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
କର୍ମାତ୍ମକଂ ପ୍ରଥମମ୍ ଏଵ ମନୋ ଽଭ୍ଯୁଦେତି ସଙ୍କଲ୍ପତଃ କମଲଜପ୍ରକୃତିଂ ତଦ୍ ଏତ୍ଯ । ନାନାଵିଧଂ ଜଗଦ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଇଦଂ ତନୋତି ଵେତାଲଦେହକଲନାମ୍ ଇଵ ମୁଗ୍ଧବାଲଃ
କାର୍ଯ୍ୟର ଗୁଣ ଥିବା ମନ ପ୍ରଥମେ ଭାବନାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏହା ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପ୍ରକୃତିକୁ ଧାରଣ କରେ। ପରେ ଏହି ମନ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଅନନ୍ତ ସଂସାରକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଯେପରି ଅଜ୍ଞାନୀ ଶିଶୁ ଭୂତ ଦେହ ଗଢ଼ି ଖେଳେ।
ଅସନ୍ମଯଂ ସଦ୍ ଇଵ ପୁରୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ ପୁନର୍ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ପରିଲୀଯତେ ପୁନଃ । ସ୍ଵଯଂ ମନଶ୍ ଚିତି ଵିତତଂ ସ୍ଫୁରଦ୍ଵପୁର୍ ମହାର୍ଣଵେ ଜଲଵଲଯାଵଲୀ ଯଥା
ଯାହା ଅସତ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଆରମ୍ଭରେ ସତ୍ୟ ପରି ଲାଗେ, ପୁନି ସେ ହେଉଛି ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ହରାଯାଏ। ମନ ନିଜେ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ, ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆକାର ନେଇ ଦେଖାଯାଏ, ଯେମିତି ବିଶାଳ ସାଗରରେ ପାଣିର ଚକ୍ର ବନ୍ଧିଯାଏ।
ଅକର୍ତୃକମ୍ ଅନଙ୍ଗଂ ଚ ଗଗନେ ଚିତ୍ରମ୍ ଉତ୍ଥିତମ୍ । ଅଦ୍ରଷ୍ଟୃକଂ ସାନୁଭଵମ୍ ଅନିଦ୍ରଂ ସ୍ଵପ୍ନଦର୍ଶନମ୍
ଏହା ଆକାଶରେ ଉଦିତ ହୁଏ, କୌଣସି କର୍ତ୍ତା ନାହିଁ, କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ନାହିଁ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ। ଦେଖୁଥିବା କେହି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଅନୁଭବ ଅଛି; ନିଦ୍ରା ନାହିଁ, ତଥାପି ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାଏ।
ଭଵିଷ୍ଯତ୍ପୁରନିର୍ମାଣଂ ଚିତ୍ରସଂସ୍ଥମ୍ ଇଵୋଦିତମ୍ । ମର୍କଟାନଲତାପାଭମ୍ ଅମ୍ବ୍ଵାଵର୍ତଵଦ୍ ଆସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଆକାରରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ, ଭବିଷ୍ୟତର ସହର ତିଆରି କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ। ବାନର ଅଗ୍ନିର ତାପ ପରି ଲାଗେ, ପାଣିର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ଯେପରି ଥାଏ, ସେପରି ଏହା ଅବସ୍ଥିତ।
ସଦ୍ରୂପମ୍ ଅପି ନିଶ୍ଶୂନ୍ଯଂ ତେଜସ୍ ସୌରମ୍ ଇଵାମ୍ବରେ । ରତ୍ନାଭାଜାଲମ୍ ଇଵ ଖେ ଦୃଶ୍ଯମାନମ୍ ଅଭିତ୍ତିମତ୍
ଯଦିଓ ଏହାର ଆକାର ଅଛି, ତଥାପି ଏହା ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ; ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ଆକାଶରେ ମଣିର ଝାଲି ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଆଧାର ନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପପୁରଵତ୍ ପ୍ରୌଢମ୍ ଅନୁଭୂତମ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍ । କଥାର୍ଥପ୍ରତିଭାନାତ୍ମ ନ କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ ଅସ୍ତି ଚ
ଭାବନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ସହର ପରି, ଏହା ଦୃଢ଼ ଅନୁଭବ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; କେବଳ କଥାର ଅର୍ଥର ଭାସ ହେଉଛି ଏହାର ସାର, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଏହା ଥାଏ ନାହିଁ, ତଥାପି ଥିବା ପରି ଲାଗେ।
ନିସ୍ସାରମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅତୀଵାନ୍ତସ୍ସାରଂ ସ୍ଵପ୍ନାଚଲୋପମମ୍ । ଭୂତାକାଶମ୍ ଇଵାକାରଭାସୁରଂ ଶୂନ୍ଯମାତ୍ରକମ୍
ଏହାର କିଛି ସାର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭିତରେ କିଛି ମୂଳ ଅଛି ବୋଲି ଲାଗେ; ସ୍ୱପ୍ନର ପାହାଡ଼ ପରି, ଆକାଶର ଆକୃତି ପରି ଚମକେ, କିନ୍ତୁ ସତରେ ଏହା କେବଳ ଶୂନ୍ୟତା।
ଶରଦଭ୍ରମ୍ ଇଵାଗ୍ରସ୍ଥମ୍ ଅଲକ୍ଷ୍ଯକ୍ଷଯମ୍ ଆକ୍ଷଯି । ଵର୍ଣୋ ଵ୍ଯୋମତଲସ୍ଯେଵ ଦୃଶ୍ଯମାନମ୍ ଅଵସ୍ତୁକମ୍
ଶରତ୍କାଳର ମେଘ ପରି ଦୂରରୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା କେବେ ହେଉଛି ନଷ୍ଟ ହେଉଛି ସେଥିରେ ଚିହ୍ନ ମିଳେନି; ଆକାଶର ରଙ୍ଗ ପରି, ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ କିନ୍ତୁ କୌଣସି ତତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ।
ସ୍ଵପ୍ନାଙ୍ଗନାରତାକାରମ୍ ଅର୍ଥନିଷ୍ଠମ୍ ଅନର୍ଥକମ୍ । ଚିତ୍ରୋଦ୍ଯାନମ୍ ଇଵୋତ୍ଫୁଲ୍ଲମ୍ ଅରସଂ ସରସାକୃତି
ସ୍ୱପ୍ନର ନାରୀଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନ ପରି ଆକୃତି ନେଇଥାଏ—ମାନେ ଥିବା ପରି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ସତରେ କୌଣସି ମାନେ ନାହିଁ; ମନର ଉଦ୍ୟାନ ଫୁଲିଉଠିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଆନନ୍ଦର ଆକୃତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କୌଣସି ସାର ନାହିଁ।
ପ୍ରକାଶମ୍ ଇଵ ନିସ୍ତେଜଶ୍ ଚିତ୍ରାର୍କାନଲଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ । ଅନୁଭୂତଂ ମନୋରାଜ୍ଯମ୍ ଇଵାସତ୍ଯମ୍ ଅଵାସ୍ତଵମ୍
ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଆଲୋକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ କୌଣସି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନାହିଁ, ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ପରି; ଏହା ଅନୁଭବ ହୁଏ ଭଳି ମନର ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ଏବଂ ଏହାର କୌଣସି ଏକ ନିଜସ୍ୱ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ।
ଚିତ୍ରପଦ୍ମାକର ଇଵ ସାରସୌଗନ୍ଧ୍ଯଵର୍ଜିତମ୍ । ଶୂନ୍ଯେ ପ୍ରକଚିତଂ ନାନାଵର୍ଣମ୍ ଆକାରିତାତ୍ମକମ୍
ଏହା ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ, କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ନାହିଁ; ଏହା ଶୂନ୍ୟତାରେ ପ୍ରକାଶିତ, ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ଆକୃତି ମାତ୍ର।
ପରମାର୍ଥେନ ଶୁଷ୍ଯଦ୍ଭିର୍ ଭୂତପେଲଵପଲ୍ଲଵୈଃ । ତତଂ ଜଡମ୍ ଅସାରାତ୍ମ କଦଲୀସ୍ତମ୍ଭଭାସୁରମ୍
ସତ୍ୟରେ ଏହା ମୁଝାଇଯାଇଥିବା, ଦୁର୍ବଳ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱର ଅଙ୍କୁର ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ; ଏହା ନିର୍ଜୀବ ଏବଂ ଅସାର, କଦଳୀ ଗଛର ତଣ୍ଡ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣଦୃଶ୍ଯାନ୍ଧକାରଚକ୍ରକଵତ୍ ତତମ୍ । ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅଭଵଦ୍ରୂପମ୍ ଅପି ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ଏମିତି ବିସ୍ତୃତ, ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନ୍ଧକାରର ଚକ୍ର; ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅସତ୍ୟ ରୂପ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପରି ପ୍ରତୀତି ହୁଏ।
ଵାର୍ ବୁଦ୍ବୁଦ ଇଵାଭୋଗି ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସ୍ଫୁରଦ୍ଵପୁଃ । ରସାତ୍ମକଂ ସତ୍ଯରସମ୍ ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନକ୍ଷଯୋଦଯମ୍
ଜଳରେ ଥିବା ଫେନା ପରି, ଭୋଗର ଅନୁଭବ ନାହିଁ, ଭିତରେ ଖାଲି, କିନ୍ତୁ ବାହାରେ ଚଞ୍ଚଳ ଆକୃତି; ଏହାର ସାର ହେଉଛି ରସ, ସତ୍ୟର ରସ, ଯାହା ଉଦୟ ଓ ନାଶରେ ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ।
ନୀହାର ଇଵ ଵିସ୍ତାରି ଗୃହୀତଂ ସନ୍ ନ କିଞ୍ଚନ । ଜଡଂ ଶୂନ୍ଯାସ୍ପଦଂ ଶୂନ୍ଯଂ କେଷାଞ୍ଚିତ୍ ପରମାଣୁଵତ୍
କୁହୁଡ଼ି ପରି ଦୂରଦୂରନ୍ତିକୁ ବିସ୍ତାରିତ, ଧରିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ନିଷ୍କ୍ରିୟ, ଶୂନ୍ୟର ଆଧାର, କେତେକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଶୂନ୍ୟ, ଏବଂ ଅଣୁ ପରି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ।
କିଞ୍ଚିଦ୍ ଭୂତମଯୋ ଽସ୍ତୀତି ସ୍ଥିତଂ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅଭୂତକମ୍ । ଗୃହ୍ଯମାଣମ୍ ଅସଦ୍ରୂପଂ ନିଶାତମ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
କିଛି ଉପାଦାନରୁ ଗଠିତ ଥିବାକୁ ବୋଲାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଶୂନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାଦାନରୁ ନୁହେଁ; ଧରିବା ବେଳେ ଏହା ଅସତ୍ୟର ଆକୃତି, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ହଠାତ୍ ଦେଖାଦେବା ପରି।
ମହାକଲ୍ପକ୍ଷଯେ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଆସ୍ତେ ବୀଜ ଇଵାଙ୍କୁରମ୍ । ପରେ ଭୂଯ ଉଦେତ୍ଯ୍ ଏତତ୍ ତତ ଏଵେତି କିଂ ଵଦ
ବଡ଼ ଯୁଗର ଶେଷରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ମଣିଷ ମାନେ ବିଜରେ ଅଙ୍କୁର ରହିଥିବା ପରି ଅଛି; ପରେ ପୁଣି ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହା କଣ, ମୋତେ କହ।
ଏଵମ୍ବୋଧାଃ କିମ୍ ଅଜ୍ଞାସ୍ ସ୍ଯୁର୍ ଉତ ତଜ୍ଜ୍ଞା ଇତି ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଯଥାଵଦ୍ ଭଗଵନ୍ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵସଂଶଯଶାନ୍ତଯେ
ଏପରି ବୁଝିବା ଲୋକମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ କି, ନା ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି? ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଶାନ୍ତ ହେଉ।
ଇଦଂ ବୀଜେ ଽଙ୍କୁର ଇଵ ଦୃଶ୍ଯମ୍ ଆସ୍ତେ ମହାକ୍ଷଯେ । ବ୍ରୂତେ ଯଃ ପରମ୍ ଅଜ୍ଞତ୍ଵମ୍ ଏତତ୍ ତସ୍ଯାତିଶୈଶଵାତ୍
ଏହା ବଡ଼ ବିନାଶ ସମୟରେ ବୀଜ ଭିତରେ ଅଙ୍କୁର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ଯିଏ ଏଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି ବୋଲି କହେ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶିଶୁସ୍ଥଳରୁ ଏହା କହୁଛି।
ସ୍ପର୍ଶେ କିଂ ତଦ୍ ଅସମ୍ବଦ୍ଧଂ କଥମ୍ ଏତଦ୍ ଅଵାସ୍ତଵମ୍ । ଵିପରୀତୋ ବୋଧ ଏଷ ଵକ୍ତୁଶ୍ ଶ୍ରୋତୁଶ୍ ଚ ମୌର୍ଖ୍ଯକୃତ୍
ସ୍ପର୍ଶ ହେବା ସମୟରେ କ'ଣ ଏମିତି କିଛି ଅଛି ଯାହା ସଂଯୋଗ ହେଉନାହିଁ? ଏହା କିପରି ଅସତ୍ୟ ହୋଇପାରେ? ଏପରି ବିପରୀତ ବୁଝିବା ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ—ବକ୍ତା ଓ ଶ୍ରୋତା—ମୂର୍ଖତାକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ।
ବୀଜକାଲେ ଽଙ୍କୁର ଇଵ ଜଗଦ୍ ଆସ୍ତ ଇତୀହ ଯା । ବୁଦ୍ଧିସ୍ ସାସତ୍ପ୍ରଲାପାର୍ଥା ମୂଢା ଶୃଣୁ କଥଂ କିଲ
ବୀଜ ସମୟରେ ଅଙ୍କୁର ଭଳି ଏହି ସଂସାର ଅଛି ବୋଲି ଯେଉଁ ଧାରଣା ଅଛି, ଏହା ମୂଢ଼ତାର କଥା। ଏହା କିପରି ହୁଏ, ଶୁଣ।
ବୀଜଂ ଭଵେତ୍ ସ୍ଵଯଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ଚିତ୍ତାଦୀନ୍ଦ୍ରିଯଗୋଚରଃ । ଵଟଧାନାଦି ଧାନ୍ଯାଦି ଯୁକ୍ତମ୍ ଅତ୍ରାଙ୍କୁରୋଦ୍ଭଵଃ
ବୀଜ ନିଜେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିପାରିବା। ଏହା ମାଟି, ଧାନ୍ୟ ଭଳି ଜିନିଷ ସହିତ ମିଶିଲେ, ତେବେ ଏଠାରେ ଅଂକୁର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯାତୀତଂ ଯଃ ଖାଦ୍ ଅତିତରାମ୍ ଅପି । ବୀଜଂ ତଦ୍ ଭଵିତୁଂ ଶକ୍ତଂ ସ୍ଵଯମ୍ଭୂର୍ ଜଗତଃ କଥମ୍
ଯାହା ମନ ଓ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଠାରୁ ଉପରେ, ଏବଂ ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଦୂର, ସେପରି କୌଣସି ବୀଜ କେମିତି ସ୍ୱୟଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନେଇ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୂଳ ହେବାକୁ ସକ୍ଷମ ହେବ?
ଆକାଶାଦ୍ ଅପି ସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ଯ ପରସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ସର୍ଵାକ୍ଷାନୁପଲଭ୍ଯସ୍ଯ କୀଦୃଶୀ ବୀଜତା କଥମ୍
ଆକାଶ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସମସ୍ତ ଉପରେ ଥିବା, ଏବଂ କୌଣସି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭବ କରିପାରିବା ନୁହେଁ, ସେହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୀଜ ଭାବ କେମିତି ହେବ?