ସୁତାପି ନୀତା ସହ ତେନ ଭର୍ତ୍ରା ଯମେନ ଯାସ୍ଯା ଯମୁନା ସମାନା । ତମାଲଵଲ୍ଲୀ ସହପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛା ସମୀରଣେନେଵ ଵନେଚରେଣ
ମୋ ଝିଅକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପତି ନେଇଯାଇଛି, ଏବଂ ସେ ମୃତ୍ୟୁର ଦେବତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବେ; ଯେପରି ଯମୁନା ନଦୀ ଯମୁନା ସାଗର ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ବନରେ ଫୁଲ ଗୁଛ ନେଇ ହାଲୁକା ପବନ ଚଲିଯାଏ।
ହା ପୁତ୍ରି ଗୁଞ୍ଜାଫଲଦାମହାରେ ସମୁନ୍ନତାଭୋଗପଯୋଧରାଙ୍ଗି । ଵାତୋଲ୍ଲସତ୍କଜ୍ଜଲନୀଲଵର୍ଣେ ପର୍ଣାମ୍ବରେ ଽବାଧରଜେ ଽମ୍ବୁଦନ୍ତେ
ହା ଝିଅ, ଗୁଞ୍ଜା ଫଳର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଉତ୍ତଳ ଏବଂ ଭରିପୁରା ଅଂଶ ଥିବା, ପତ୍ରର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ପବନରେ ଉଡୁଥିବା ନୀଳ ଜଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମେଘର କୂଳରେ ଧୂଳିର ଚିନ୍ତା ନଥିବା।
ହା ରାଜପୁତ୍ରେନ୍ଦୁସମାନ କାନ୍ତ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତଵିଲାସିନୀସ୍ ତାଃ । ରତିଂ ପ୍ରଯାତୋ ଽସି ମମାତ୍ମଜାଯାଂ ନ ସାପି ତେ ସୁସ୍ଥିରତାମ୍ ଉପେତା
ହା ରାଜପୁତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରପରି ଚମକୁଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃପୁରର ମନୋହର ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଇ, ମୋ ଝିଅ ସହିତ ଆନନ୍ଦ ଖୋଜିଥିଲା; କିନ୍ତୁ ସେ ତୋତେ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ସୁଖ ମିଳିଲାନାହିଁ।
ସଂସାରନଦ୍ଯାସ୍ ସ୍ଵତରଙ୍ଗଭଙ୍ଗୈଃ କ୍ରିଯାଵିଲାସୈର୍ ଵିହିତୋପହାସୈଃ । କିଂ ନାମ ତୁଚ୍ଛଂ ନ କୃତଂ ନୃପୋ ଽସୌ ଯଦ୍ ଯୋଜିତଃ ପୁକ୍କସକନ୍ଯକାଯାମ୍
ସଂସାର ନଦୀର ନିଜ ତରଙ୍ଗ ଭଙ୍ଗ ଓ କ୍ରିୟାର ଖେଳା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ଉପହାସ ହୁଏ, ଏହି ଜଗତରେ ସେ ରାଜା, ଯିଏ ପୁକ୍କସ ଜନ୍ୟାର ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଥିଲେ, କେଉଁ ନିର୍ଥକ କାମ କରିନାହିଁ?
ସା ତ୍ରସ୍ତସାରଙ୍ଗସମାନନେତ୍ରା ସ ତୃପ୍ତଶାର୍ଦୂଲସମାନଵୀର୍ଯଃ । ଉଭୌ ଗତାଵ୍ ଏକପଦେନ ନାଶମ୍ ଆଶା ସହାର୍ଥେନ ଯଥା ଚ ହେମ
ସେ ଝିଅ, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଭୟଭିତ ହରିଣୀର ଦୃଷ୍ଟି ପରି, ଏବଂ ସେ ପୁରୁଷ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ତୃପ୍ତ ଶିଂହ ପରି, ଦୁଇଜଣେ ଏକ ସହିତ ଏକ ପଦେ ନାଶକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ଆଶା ଓ ଧନ ସୁନା ପରି ହେବାରୁ ହରାଯାଏ।
ମୃତେଶ୍ଵରାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅସ୍ତମିତାତ୍ମଜାସ୍ମି ଦୁର୍ଦେଶଯାତାସ୍ମି ଚ ଦୁର୍ଗତାସ୍ମି । ଦୁର୍ଜାତଜାତାସ୍ମି ମହାପଦାସ୍ମି ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ଵଯଂ ଵୋନ୍ନମିତାପଦାସ୍ମି
ମୁଁ ମୃତ ଶ୍ୱାମୀର ଜନ୍ୟା, ମୋ ଶିଶୁମାନେ ଅନ୍ଧାରେ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଅଜଣା ଦେଶକୁ ଯାଇଛି, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ନିଜ ଅପମାନର ସାକ୍ଷୀ ହେବାରୁ ନିଜେ ଦେଖୁଛି।
ନୀଚାଵମାନପ୍ରଭଵସ୍ଯ ମନ୍ଯୋଃ କ୍ଷୁଧାଵସନ୍ନସ୍ଯ କଲତ୍ରକସ୍ଯ । ଶୋକସ୍ଯ ଵେଗାଦ୍ ଅନିଵାର୍ଯଵୃତ୍ତେର୍ ନାର୍ଯସ୍ ସଦୈକାଯତନଂ ଵିନାଥାଃ
ଅପମାନ ଦ୍ୱାରା ନିଚ୍ଛି, ଭୋକରେ ଶକ୍ତିହୀନ, ପରିବାର ଭାରରେ ଦବି, ଦୁଃଖର ତୀବ୍ର ଝଟକାରେ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଚଳାପାଇ, ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ନାରୀମାନେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ସହାୟ ନାହିଁ।
ଦୈଵୋପତପ୍ତସ୍ଯ ଵିବାନ୍ଧଵସ୍ଯ ମୂଢସ୍ଯ ରୂଢସ୍ଯ ମହାଧିଭୂମୌ । ଯତ୍ ପ୍ରାଣନଂ ତନ୍ ମରଣଂ ମହାପଦ୍ ଯା ସ୍ଯାନ୍ ମୃତିର୍ ଜୀଵିତମ୍ ଉତ୍ତମଂ ତତ୍
ଯେଉଁଠି ଭାଗ୍ୟର ଆଘାତରେ ପୀଡ଼ିତ, ଜଣେ ନିଜ ଜଣଙ୍କୁ ହରାଇଛନ୍ତି, ଭ୍ରମିତ ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଏକାନ୍ତରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେଠି ବଞ୍ଚିବା ଓ ମରିବା ଏକେଇ ହେଉଛି; ଏପରି ମହାବିପଦରେ ମୃତ୍ୟୁ ହିଁ ଜୀବନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ଉପକାର।
ଜନୈର୍ ଵିହୀନସ୍ଯ ଵିଦେଶଵୃତ୍ତେର୍ ଦୁଃଖାନ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାନି ସମୁଲ୍ଲସନ୍ତି । ସହସ୍ରଶାଖାରସସଙ୍କୁଲାନି ତୃଣାନି ଵର୍ଷାସ୍ଵ୍ ଇଵ ପର୍ଵତସ୍ଯ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଲୋକମାନେଠାରୁ ବିୟୋଗୀ, ପରଦେଶରେ ରହୁଛନ୍ତି, ସେଠି ଅନେକ ଦୁଃଖ ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ; ବର୍ଷାକାଳରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଯେପରି ହଜାର ଶାଖା ଓ ଘାସ ଏକାଠି ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଦୁଃଖ ଏଠି ଏକାଠି ହୋଇ ଆସେ।
ଏଵଂ ଲପନ୍ତୀଂ ସ୍ଵକଲତ୍ରଵୃଦ୍ଧାଂ ଦାସିଭିର୍ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ନୃପସ୍ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ତାମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ କିଂ ଵୃତ୍ତମ୍ ଇହାସି କା ଚ କା ତେ ସୁତା କଶ୍ ଚ ପତିସ୍ ତଵେତି
ଏଭଳି ନିଜ ପରିବାର ସହ ବୟସ୍କ ହୋଇଥିବା ସେଇ ଜଣେ ଜଣାଣୀଙ୍କୁ ଦାସୀମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ; ତାପରେ ରାଜା ସେଉଁଠି ପଚାରିଲେ: 'ଏଠି କଣ ଘଟିଛି? ତୁମେ କିଏ? ତୁମର ଝିଅ କିଏ? ତୁମର ସ୍ୱାମୀ କିଏ?'
ଉଵାଚ ସୋଦ୍ବାଷ୍ପଵିଲୋଚନାଥ ଗ୍ରାମସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯଂ ପୁକ୍କସଘୋଷନାମା । ଇହାଭଵତ୍ ପୁକ୍କସକଃ ପତିର୍ ମେ ବଭୂଵ ତସ୍ଯେନ୍ଦୁସମା ସୁତୈକା
ସେ ଜଣାଣୀ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁରେ କହିଲେ: 'ଏହି ଗ୍ରାମର ନାମ ପୁକ୍କସ ଗୋଷ୍ଠୀ। ଏଠି ମୋ ସ୍ୱାମୀ ପୁକ୍କସ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଏକ ଝିଅ ଥିଲେ, ଯିଏ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।'
ସା ଦୈଵଯୋଗାତ୍ ପତିମ୍ ଇନ୍ଦୁତୁଲ୍ଯମ୍ ଇହାଗତଂ ଦୈଵଵଶେନ ଭୂପମ୍ । ଶୂନ୍ଯେ ଵିଶୀର୍ଣଂ ମଧୁକୁମ୍ଭମ୍ ଆପ ଵନେ ଵରାକୀ କରଭୀ ଯଥୈକା
ଭାଗ୍ୟର ଚାଲିରେ ସେ ଜଣେ ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପାଇଲେ, ଏକ ରାଜା ଯିଏ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲେ। ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଘୁଞ୍ଚିଯାଇଥିବା ଦୁଃଖିନୀ ହାତିଣୀ ଯେପରି ଖାଲି ଏବଂ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ମଧୁର ଘଡ଼ାକୁ ଦେଖିଥାଏ, ସେଠି ସେ ଏକା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।
ସା ତେନ ସାର୍ଧଂ ସୁଚିରଂ ସୁଖାନି ଭୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରସୂତା ତନଯାଂ ସୁତାଂଶ୍ ଚ । ଵୃଦ୍ଧିଂ ଗତା କାନନକୋଟରେ ଽସ୍ମିଂସ୍ ତୁମ୍ବୀଲତା ପାଦପସଂଵୃତେଵ
ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ, ଏବଂ ଜଣେ ଝିଅ ଓ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଗହ୍ୱରରେ ଗଛର ଛାୟାରେ ବଢ଼ିଥିବା ତୁମ୍ବୀଲତା ପରି ସେ ଏଠାରେ ବୟସ୍କ ହେଲେ।
କେନଚିତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଥ କାଲେନ ଗ୍ରାମକେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜନେଶ୍ଵର । ଅଵୃଷ୍ଟିଦୁଃଖମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଭୀଷଣଂ ଭଗ୍ନମାନଵମ୍
କିଛି ସମୟ ପରେ, ହେ ଲୋକନାଥ, ସେଇ ଗାଁରେ ଭୟଙ୍କର ଅବର୍ଷା ଦୁଃଖ ଆସିଲା, ଯାହା ଗାଁବାସୀଙ୍କର ମନୋବଳ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।
ମହତାନେନ ଦୁଃଖେନ ସର୍ଵେ ତେ ଗ୍ରାମକାଜ୍ ଜନାଃ । ଵିନିର୍ଗତ୍ଯ ଗତା ଦୂରଂ ତତ୍ର ପଞ୍ଚତ୍ଵମ୍ ଆଗତାଃ
ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ସମସ୍ତ ଗାଁବାସୀ ଗାଁ ଛାଡ଼ି ଦୂରକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତେନେମା ଦୁଃଖଭାଗିନ୍ଯଶ୍ ଶୂନ୍ଯା ଵଯମ୍ ଇହ ପ୍ରଭୋ । ଶୋଚ୍ଯାଶ୍ ଶୋଚାମ ଉଦ୍ବାଷ୍ପମ୍ ଆଚାନ୍ତେକ୍ଷଣଵାରଯଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଏଠାରେ ରହି ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେଉଛୁ; ଆମେ ଦୟନୀୟ, ଆମେ କନ୍ଦୁଛୁ, ଆମର ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଇତ୍ଯ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯାଙ୍ଗନାଵକ୍ତ୍ରାଦ୍ ରାଜା ଵିସ୍ମଯମ୍ ଆଗତଃ । ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ମୁଖମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଚିତ୍ରାର୍ପିତ ଇଵାଭଵତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ସେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ମନେ ହେଲା ଯେ କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ର ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଭୂଯୋ ଵିଚାରଯାମ୍ ଆସ ତଦ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ । ଭୂଯୋ ଭୂଯଶ୍ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ବଭୂଵାଶ୍ଚର୍ଯଵାନ୍ ଅତି
ସେ ପୁଣିପୁଣି ସେଠି ଘଟିଥିବା ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ବାରମ୍ବାର ପଚାରିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆଉ ବଢ଼ିଗଲା।
ତେଷାଂ ସମୁଚିତୈର୍ ମାନସମ୍ମାନୈର୍ ଦୁଃଖସଙ୍କ୍ଷଯମ୍ । କୃତ୍ଵା କରୁଣଯାଵିଦ୍ଧୋ ଦୃଷ୍ଟଲୋକପରାଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ମାନସିକ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, କରୁଣାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦୁଃଖ କମାଇଦେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ।
ସ୍ଥିତ୍ଵା ତତ୍ର ଚିରଂ କାଲଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ନିଯତେର୍ ଗତୀଃ । ଆଜଗାମ ପୁରଂ ପୌରୈର୍ ଵନ୍ଦିତଃ ପ୍ରଵିଵେଶ ଚ
ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହି, ଭାଗ୍ୟର ଚଳାଚଳ ଉପରେ ଭାବିଲା ପରେ, ସେ ସହରକୁ ଫେରିଲେ । ସେଠାର ଲୋକମାନେ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ଏବଂ ସେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।
ପ୍ରାତସ୍ ତତ୍ର ସଭାସ୍ଥାନେ ମାମ୍ ଅପୃଚ୍ଛଦ୍ ଅସୌ ନୃପଃ । କଥମ୍ ଏଷ ମୁନେ ସ୍ଵପ୍ନଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ ଇତି ଵିସ୍ମିତଃ
ପରେଦିନ ସକାଳେ, ସଭାଘରେ, ସେ ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ମୋତେ ପଚାରିଲେ: 'ମୁନି, ଏହି ସ୍ୱପ୍ନ କିପରି ସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଗଲା?'
ଯଥାଵସ୍ତୁ ମଯା ତସ୍ଯ ତତ୍ତଦ୍ଯୁକ୍ତ୍ଯା ସ ତାଦୃଶଃ । ସଂଶଯୋ ହୃଦଯାନ୍ ନୁନ୍ନୋ ଵାତେନେଵାମ୍ବୁଦୋଦଯଃ
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଏବଂ ଯଥାଯଥ ତର୍କ ସହିତ ବୁଝାଇଲି; ତାଙ୍କର ସନ୍ଦେହ ହୃଦୟରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା, ଯେମିତି ପବନ ମେଘକୁ ଉଡାଇ ଦିଏ ।
ଇତୀଯଂ ରାଘଵାଵିଦ୍ଯା ମହତୀ ଭ୍ରମଦାଯିନୀ । ଅସତ୍ ସତ୍ତାଂ ନଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ସଚ୍ ଚାସତ୍ତାଂ ନଯତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ହେ ରାଘବ, ଏହି ବଡ଼ ଅଜ୍ଞାନ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଏହା ଅସତ୍ୟକୁ ତୁରନ୍ତ ସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଏ, ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ ଅସତ୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଏ ।
କଥମ୍ ଏଵଂ ଵଦ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ସତ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଆଗତଃ । ଭ୍ରମଭାର ଇଵୈଷୋ ଽର୍ଥୋ ନ ମେ ଲଗତି ଚେତସି
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କିପରି ଏହି ସ୍ୱପ୍ନ ସତ୍ୟ ହୋଇଗଲା? ଏହି କଥା ମୋ ମନରେ ଏକ ଭ୍ରମର ଭାର ଭଳି ଲାଗୁଛି, କିନ୍ତୁ ମୋ ଚିତ୍ତରେ ଏହା ବସିପାରୁନାହିଁ।
ସର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଯାଂ ସମ୍ଭଵତ୍ଯ୍ ଏଵ ରାଘଵ । ଘଟେଷୁ ପଟତା ଦୃଷ୍ଟା ସ୍ଵପ୍ନସମ୍ଭ୍ରମଣାଦିଵତ୍
ହେ ରାଘବ, ଏହା ସବୁ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଘଡ଼ାରେ ଜଣେ କପଡ଼ା ଦେଖିବା କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନର ଭ୍ରମ ଭଳି।
ଦୂରଂ ନିକଟଵଦ୍ ଭାତି ମକୁରେ ଽନ୍ତର୍ ଇଵାଚଲଃ । ଚିରଂ ଶୀଘ୍ରତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ଯୂନସ୍ ସେଷ୍ଟେଵ ଯାମିନୀ
ଯାହା ଦୂରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ନିକଟରେ ଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଦର୍ପଣରେ ପାହାଡ଼ ଦେଖିବା ପରି; ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସେଠାରେ ତାହା ଶୀଘ୍ର ଲାଗେ, ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ିଥିବା ଯୁବକଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଯେପରି।
ଅସମ୍ଭଵଂ ସମ୍ଭଵତି ସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵମରଣଂ ଯଥା । ଅସଚ୍ ଚ ସଦ୍ ଇଵୋଦେତି ସ୍ଵପ୍ନେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ନଭୋଗତିଃ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅସମ୍ଭବ କଥା ସମ୍ଭବ ହୋଇଯାଏ, ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବା ପରି; ଯାହା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ତାହା ଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିବା ପରି।
ସୁସ୍ଥିରଂ ସୁଷ୍ଠୁ ଚଲତି ଭ୍ରମେ ଭୂମିଵିଵର୍ତଵତ୍ । ଅବଲୋ ବଲମ୍ ଆଯାତି ମଦଵିକ୍ଷୁବ୍ଧଚିତ୍ତଵତ୍
ଯାହା ଦୃଢ଼ ଓ ସ୍ଥିର, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମରେ ଭଲ ଭାବରେ ଚଳିଥାଏ, ଯେପରିକି ଭୂମି ଘୂରୁଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ। ଅଶକ୍ତ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ଆସିଥାଏ, ମଦରେ ଭ୍ରମିତ ମନ ଯେପରି।
ଵାସନାଵଲିତଂ ଚେତୋ ଯଦ୍ ଯଥା ଭାଵଯତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ତତ୍ ତଥାନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ନ ସଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଚାପ୍ଯ୍ ଅସତ୍
ମନ ଯେଉଁଠାରେ ଯେପରି ଭାବନାରେ ରଙ୍ଗାଯିଥାଏ, ସେହିପରି ଭାବକୁ ତାହା ତୁରନ୍ତ ଅନୁଭବ କରେ; ସେ ନ ଏକଦମ ସତ୍ୟ, ନ ଏକଦମ ଅସତ୍ୟ।
ଯଦୈଵାଭ୍ଯୁଦିତାଵିଦ୍ଯା ତ୍ଵ୍ ଅହନ୍ତାଦିମଯୀ ମୁଧା । ତଦୈଵାନାଦିମଧ୍ଯାନ୍ତା ଭ୍ରମସ୍ଯାନନ୍ତତୋଦିତା
ଯେବେ ଅଜ୍ଞାନ, ଅହଂକାର ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବରେ, ଅବିବେକରେ ଉଦିତ ହୁଏ, ସେଇ ସମୟରେ ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଶେଷ ନାହିଁ — ଏପରି ଅନନ୍ତ ଭ୍ରମ ଦେଖାଯାଏ।