ନ ଲୋକାନ୍ତରତା କାଚିନ୍ ନ ଚ ସର୍ଗାଦିତା କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ମେରୁତା ନାମ୍ବରତା ନ ମନସ୍ତା ନ ଦେହତା
କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଲୋକର ତ୍ୱ ନାହିଁ, କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିର ତ୍ୱ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ମେରୁ ପର୍ବତ, ଆକାଶ, ମନ, ଦେହର ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ମହାଭୂତତା କାଚିନ୍ ନ ଚ କାରଣତା କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ଚର୍ତୁକାଲକଲନା ନ ଭାଵାଭାଵଵସ୍ତୁତା
ମହାଭୂତମାନଙ୍କର ତ୍ୱ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣର ତ୍ୱ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଚାରି ଋତୁର ଗଣନା ନାହିଁ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ତ୍ଵତ୍ତାହନ୍ତାତ୍ମତା ତତ୍ତା ସତ୍ତାସତ୍ତା ନ କାଶ୍ଚନ । ନ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭେଦକଲନା ନ ଭାଵାଭାଵରଞ୍ଜନା
ତୁମେ, ମୁଁ, ଆତ୍ମା, ସେ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର କୌଣସି ତ୍ୱ ନାହିଁ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତାର ଗଣନା ନାହିଁ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଂ ଶାନ୍ତଂ ନିରାଲମ୍ଭଂ ଜ୍ଞମ୍ ଅଚ୍ଛଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଶିଵମ୍ । ଅନାମଯମ୍ ଅନାଭାସମ୍ ଅନାମକମ୍ ଅକାରଣମ୍
ସବୁ କିଛି ଶାନ୍ତ, ନିରାଧାର, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସ୍ପଷ୍ଟ, ଚିରକାଳୀନ, ମଙ୍ଗଳମୟ, କଷ୍ଟରହିତ, ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ, ନାମ ନାହିଁ, କାରଣ ନାହିଁ।
ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ମଧ୍ଯାନ୍ତଂ ନ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ । ମନୋଵଚୋଭିର୍ ଅଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଶୂନ୍ଯାଶୂନ୍ଯଂ ସୁଶାଶ୍ଵତମ୍
ଏହା ଅସ୍ତି ନୁହେଁ, ନାସ୍ତି ନୁହେଁ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ନୁହେଁ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଅଟୁଟ; ମନ ଓ ଭାଷାରେ ଧରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚିରକାଳୀନ।
ଅଵବୁଦ୍ଧଂ ମହାବ୍ରହ୍ମନ୍ ସର୍ଵମ୍ ଏତନ୍ ମଯାଧୁନା । ତଥାପି ଭୂଯଃ କଥଯ ସର୍ଗଃ କିମ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯତେ
ହେ ମହାବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ଏବେ ବୁଝିପାରିଛି; ତଥାପି, ଆଉ ଏକଥା କହ, ସୃଷ୍ଟି କ'ଣ ଦେଖାଯାଏ?
ପରେ ଶାନ୍ତଂ ପରଂ ନାମ ସ୍ଥିତମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଇଦନ୍ତଯା । ନେହ ସର୍ଗୋ ନ ସର୍ଗାଖ୍ଯା କାଚନାସ୍ତି କଦାଚନ
ପରମ ଶାନ୍ତି, ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥା, ଏଭଳି 'ଏହା' ଓ 'ସେହା' ଭାବରେ ରହିଛି; ଏଠାରେ କେବେ ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, ସୃଷ୍ଟି ଭାବନା ମଧ୍ୟ କେବେ ନାହିଁ।
ମହାର୍ଣଵାମ୍ଭସୀଵାମ୍ବୁ ସଂସ୍ଥିତଂ ପରମେ ପଦେ । ଜଲଂ ଦ୍ରଵତ୍ଵାତ୍ ସ୍ପନ୍ଦୀଵ ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଂ ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେପରି ଜଳ ମହାସାଗରରେ ଅଛି, ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାରେ ଜଳ ତାହାର ଦ୍ରବତା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶା ଅଚଳ ଅଟୁଟ ଅଟଳ।
ଭାସ୍ଵାତ୍ମନୀଵ କଚତି ନ କଚଚ୍ ଚୈଵ ତତ୍ ପଦମ୍ । ଭାସତେ କଚନଂ ଭାସାଂ ପରଂ ତ୍ଵ୍ ଅକଚନଂ ଵିଦୁଃ
ଯେପରି ଆଲୋକ ନିଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଏହିପରି ଦଶା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ ଭି ନୁହେଁ; ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ 'ଦୀପ୍ତି' କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ 'ଅଦୀପ୍ତି' ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଅଧ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଯଥାବ୍ଧେର୍ ଉଦରେ ପଯଃ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ପରେ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଇଦଂ ନାନେଵ ତତ୍ପରମ୍
ଉପର ଓ ତଳ ଛାଡି ଦେଲେ, ଯେପରି ସାଗର ଭିତରେ ଜଳ ଉତ୍କଳିତ ହୁଏ, ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚେତନାରୁ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ଏହା ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶା।
ଈଷଦ୍ଵିଦନ୍ ସ୍ଵଯଂ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଅନ୍ଯତାମ୍ ଇଵ ପଶ୍ଯତି । ବୁଧ୍ଯତେ ସର୍ଗ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଶମାଚ୍ ଛାମ୍ଯତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ସ୍ୱଳ୍ପ ଉତ୍କଳନ ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ଦେଖାଯିବାକୁ 'ସୃଷ୍ଟି' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଶାନ୍ତିରୁ ଏହା ଅନନ୍ତ ଶାଶ୍ୱତ ଶାନ୍ତିରେ ଲୀନ ହୁଏ।
ସର୍ଗସ୍ ତୁ ପରମାର୍ଥସ୍ଯ ସଞ୍ଜ୍ଞେତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ନ ନାସ୍ତି ନାଯମ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅମ୍ବରସ୍ଯ ଯଥାମ୍ବରମ୍
ସୃଷ୍ଟି କେବଳ ପରମ ସତ୍ୟର ଏକ ନାମ ଅଟେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ମତ। ଏହା ଭିତରେ ନା ଅଛି, ନା ନାହିଁ, ଆକାଶ ଭିତରେ ଆକାଶ ଥିବା ପରି।
ଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଗସମାପତ୍ତିର୍ ଅଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଗସଙ୍କ୍ଷଯଃ । ପରେ ପରମଂ ସଂଶାନ୍ତେ ହେମ୍ନୀଵ କଟକଭ୍ରମଃ
ମନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମନ ନା ଥିଲେ ସୃଷ୍ଟି ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ପରମ ଶାନ୍ତିରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଭ୍ରମ ହେଉଛି ସୁନାରେ କଟକ ଭାବିବା ପରି।
ସନ୍ନ୍ ଏଵ ସର୍ଗୋ ଽସର୍ଗତ୍ଵମ୍ ଏତି ଵିତ୍ତ୍ଵଶମୋଦଯେ । ଅସତ୍ ସତ୍ତାମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵତସ୍ ସଂଵେଦନୋଦଯେ
ସୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ମୋର ଭାବ ଛାଡିଦିଯାଏ, ଏହା ସୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ। ଅସତ୍ୟ ନିଜରୁ ଜାଗୃତି ଆସିଲେ ସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ସଂଵେଦନମ୍ ଅହମ୍ଭାଵସର୍ଗସମ୍ଭଵସମ୍ଭ୍ରମଃ । ଅସଂଵେଦନମ୍ ଆଶାନ୍ତଂ ପରଂ ଵିଦ୍ଧି ନ ତଜ୍ ଜଡମ୍
ଜାଗୃତି ହେଉଛି ଆମି ଭାବ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା। ଅଜାଗୃତି ହେଉଛି ପରମ ଶାନ୍ତି—ଏହା ଜଡ ନୁହେଁ।
ନାନେନ ସର୍ଗୋ ନାନାଯଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯୈକାତ୍ମା ଶିଵାତ୍ମକଃ । ପୁସ୍ତକର୍ମକୃତା ସେନା ମୃଣ୍ମଯୀ ଶିଲ୍ପିନାଂ ଯଥା
ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଜଣାଇବା ଯେଉଁଠି ଏକାଟି ଶିବସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା ଅଛି । ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଶିଳ୍ପୀମାନେ କାଠିରେ କିମ୍ବା ମାଟିରେ ପୁସ୍ତକରେ ଏକ ଦଳ ତିଆରି କରନ୍ତି ।
ଇଦଂ ପୂର୍ଣମ୍ ଅନାରମ୍ଭମ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅନଵୋଦଯମ୍ । ପୂର୍ଣେ ପୂର୍ଣଂ ପରାପୂରୈଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ନାହିଁ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରେ, ଅନ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ରହିଛି ।
ଯଦ୍ ଅଯଂ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସର୍ଗସ୍ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତମ୍ । ନଭୋ ନଭସି ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ଶାନ୍ତଂ ଶାନ୍ତେ ଶିଵଂ ଶିଵେ
ଯେଉଁଠି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହା ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛି । ଯେପରି ଆକାଶ ଆକାଶରେ ଅଛି, ଶାନ୍ତି ଶାନ୍ତିରେ ଅଛି, ଶିବ ଶିବରେ ଅଛି ।
ମକୁରପ୍ରତିବିମ୍ବସ୍ଥେ ନଗରେ ନଗରଂ ଜନେ । ଯଥା ଦୂରମ୍ ଅଦୂରଂ ଚ ତଥେଶେ ତଦତତ୍କ୍ରମଃ
ଏକ ଆଇନାରେ ନଗରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ ଲୋକମାନେ ଏହି ଆଇନାରେ ନଗରକୁ ଦେଖନ୍ତି । ଏହିପରି, ଈଶ୍ୱରରେ ଦୂର ଓ ନିକଟ, ଏହା ଓ ନାହିଁ, ସବୁ ଏହି ଭାବରେ ଅଛି ।
ଅସଦ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତଂ ସଦା । ପ୍ରତିଭାସାତ୍ ସଦାଭାସମ୍ ଅଵସ୍ତୁତ୍ଵାଦ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍
ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅସତ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହା କେବଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବ; ଏହା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବ ମାତ୍ର, ଏହାର ମୂଳରେ ଅସତ୍ୟ ଅଛି।
ଆଦର୍ଶନଗରାକାରେ ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଭାସ୍ଵରେ । ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରଵିଭ୍ରମାଭାସେ ସର୍ଗେ ଽସ୍ମିନ୍ କେଵ ସତ୍ଯତା
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଏକ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ନଗର, ମୃଗତୃଷ୍ଣାରେ ଜଳର ଚମକ, କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖିବାର ଭ୍ରମ ଭଳି; ଏଠାରେ କେଉଁଠି ଏକ ନିଜସ୍ୱ ସତ୍ୟତା ଅଛି?
ମାଯାଚୂର୍ଣପରିକ୍ଷେପାଦ୍ ଯଥା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପୁରଭ୍ରମଃ । ତଥା ସଂଵିଦି ସଂସାରସ୍ ସାରୋ ଽସାରଶ୍ ଚ ଭାସତେ
ଯେପରି ମାୟାର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶରେ ଏକ ନଗରର ଭ୍ରମ ଦେଖାଏ, ସେପରି ଚେତନାରେ ସଂସାରର ସାର ଓ ଅସାର ଦୁଇଁଟି ଭାବ ଦେଖାଯାଏ।
ଯାଵଦ୍ ଵିଚାରଦହନେନ ସମୂଲଦାହଂ ଦଗ୍ଧା ନ ଜର୍ଜରଲତେଵ ବଲାଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯା । ଶାଖାପ୍ରତାନଗହନା ଗହନାନି ତାଵନ୍ ନାନାଵିଧାନି ସୁଖଦୁଃଖଵନାନି ସୂତେ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଚାରର ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଅବିଦ୍ୟାର ଶାଖା ଓ ଜଙ୍ଗଲ ମୂଳସହିତ ପୁରା ଜଳି ଯାଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଶକ୍ତିରେ ନିର୍ମାଣ କରି ନିଜେ ନିଜେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖର ଜଙ୍ଗଲ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଏ।
ହେମୋର୍ମିକାଦିଵନ୍ ମିଥ୍ଯା କଚିତାଯାଃ କ୍ଷଯୋନ୍ମୁଖମ୍ । ତ୍ଵମ୍ ଅହନ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଯାଶ୍ ଶୃଣୁ ରାଘଵ କୀଦୃଶମ୍
ରାଘବ, ଶୁଣ, ସୁନାର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଭ୍ରମରେ ଗଠିତ ଏହି ଅବିଦ୍ୟା କିପରି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବ କିପରି ଦୂରେଇଯାଏ।
ଲଵଣୋ ଽସୌ ମହୀପାଲସ୍ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଭ୍ରମମ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯେ ଦିଵସେ ଗନ୍ତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ ତାଂ ମହାଟଵୀମ୍
ସେ ରାଜା ଲବଣ, ଏପରି ଭ୍ରମ ଦେଖିବା ପରେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ ସେ ମହାଅଟବୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାତ୍ରା କଲା।
ଯତ୍ ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ଦୁଃଖମ୍ ଅରଣ୍ଯାନୀଂ ସ୍ମରାମି ତାମ୍ । ଚିତ୍ତାଦର୍ଶଗତା ଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ କଦାଚିଲ୍ ଲଭ୍ଯତେ ଚ ସା
ମୁଁ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ଦେଖିଥିବା ଦୁଃଖକୁ ମନେ ପକାଏ; ଏହା କେବେ କେବେ ମନର ଆଇନାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ କେବେ କେବେ ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସଚିଵୈସ୍ ସ ଯଯୌ ଦକ୍ଷିଣାପଥମ୍ । ପୁନର୍ ଦିଗ୍ଵିଜଯାଯୈଵ ପ୍ରାପ ଵିନ୍ଧ୍ଯମହୀଧରମ୍
ଏପରି ନିଷ୍ଚୟ କରି ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇଲା; ପୁନି ବିଜୟ ପାଇଁ ଯାଇ, ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣପାଶ୍ଚାତ୍ଯମହାର୍ଣଵତଟସ୍ଥଲୀମ୍ । ବଭ୍ରାମ କୌତୁକାତ୍ ସର୍ଵାଂ ଵ୍ଯୋମଵୀଥୀମ୍ ଇଵୋଷ୍ଣରୁକ୍
ସେ ଜିଜ୍ଞାସାରେ ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ଯେପରି ଉଷ୍ଣ ରବି ଆକାଶରେ ତାହାର ପଥରେ ଚାଲେ।
ଅଥୈକସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଦେଶେ ତାଂ ଭିତ୍ତାଵ୍ ଇଵ ପୁରୋଗତାମ୍ । ଦଦର୍ଶୋଗ୍ରାମ୍ ଅରଣ୍ଯାନୀଂ ପରଲୋକମହୀମ୍ ଇଵ
ତାପରେ, ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ନିଜ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ଦେଉଳ ଭିତି ପରି, ଯେପରି ପରଲୋକର ଭୂମି।
ସର୍ଵତ୍ର ଵିହରଂସ୍ ତାଂସ୍ ତାନ୍ ଵୃତ୍ତାନ୍ତାନ୍ ସକଲାନ୍ ଅପି । ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଦୃଷ୍ଟଵାଂଶ୍ ଚୈଵ ଜ୍ଞାତଵାଂଶ୍ ଚ ଵିସିସ୍ମଯେ
ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣାଗୁଡିକୁ ଦେଖିଲେ ଓ ଜାଣିଲେ, ଏବଂ ଏହାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଲେ।