ଯଶ୍ ଶୁକ୍ତୌ ରଜତାକାରଂ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ରଜତସ୍ଯ ସଃ । ନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅଣୁମ୍ ଅପି କଣଂ କ୍ଷୀଣମ୍ ଅପି କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁଠି ଶୁଙ୍କରେ ଚାନ୍ଦିର ଆକାର ଦେଖିଯାଏ, ସେଉଁଠି କେହି ଚାନ୍ଦିର ଏକ କଣ ମଧ୍ୟ କେବେ ମିଳିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅପର୍ଯାଲୋଚନେନୈଵ ସଦ୍ ଇଵାସଦ୍ ଵିରାଜତେ । ଯଥା ଶୁକ୍ତୌ ରଜତତା ଜଲଂ ମରୁମରୀଚିଷୁ
ଯଥା ଚିଁପିରେ ଚାନ୍ଦି ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ମରୁଭୂମିରେ ମାୟାଜଳ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ଭଲଭାବେ ବିଚାର ନ କରିଲେ ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଯନ୍ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ନାସ୍ତିତ୍ଵଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ପ୍ରକାଶତେ । ଅପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ସ୍ଫୁରତି ମୃଗତୃଷ୍ଣାସ୍ଵ୍ ଇଵାମ୍ବୁଧୀଃ
ଯାହା ନାହିଁ, ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ; ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନ ଦେଖିଲେ, ମରୁଭୂମିର ମାୟାଜଳରେ ଜଳ ଦେଖାଯିବା ପରି, ତାହା ଦିଗ୍ଦିଗି ଦେଖାଯାଏ।
ଅସଦ୍ ଏଵ ଚ ତତ୍ କାର୍ଯକରଂ ଭଵତି ଚ ସ୍ଥିରମ୍ । ବାଲାନାଂ ମରଣାଯୈଵ ଵେତାଲଭ୍ରାନ୍ତିସଙ୍ଗମଃ
ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ କାରଣ ଭାବେ କାମ କରିପାରେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହା ଭୂତଭ୍ରମର ପରି, ଅଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇଯାଏ।
ହେମତାଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵୈକାଂ ଵର୍ତତେ ହେମ୍ନି ନେତରତ୍ । ଊର୍ମିକାକଟକାଦିତ୍ଵଂ ତୈଲାଦି ସିକତାସ୍ଵ୍ ଇଵ
ସୁନାରେ ସୁନା ହେବାର ଗୁଣ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏହିପରି ତେଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ବାଳୁକାରେ ତରଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଫୁଲିବାର ଗୁଣ ଅଛି।
ନେହାସ୍ତି ସତ୍ଯଂ ନୋ ମିଥ୍ଯା ଯଦ୍ ଯଥା ପ୍ରତିଭାସତେ । ତତ୍ ତଥାର୍ଥକ୍ରିଯାକାରି ବାଲଯକ୍ଷଵିକାରଵତ୍
ଏଠାରେ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କିଛି ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସେହିପରି କାମ କରେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଦାୟ ଖେଳରେ ଦେଖିଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ।
ସଦ୍ ଵା ଭଵତ୍ଵ୍ ଅସଦ୍ ଵାପି ସୁଦୃଢଂ ହୃଦଯେ ତୁ ଯତ୍ । ତତ୍ ତଦ୍ ଅର୍ଥକ୍ରିଯାକାରି ଵିଷସ୍ଯେଵାମୃତକ୍ରିଯା
ସେଟି ସତ୍ୟ ହେଉ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ହେଉ, ଯାହା ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି, ସେ ତାହାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ବିଷ କିମ୍ବା ଅମୃତ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ପରମୈଵ ହି ସାଵିଦ୍ଯା ମାଯୈଷା ସଂସୃତିର୍ ହ୍ଯ୍ ଅସୌ । ଅସତୋ ନିଷ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠସ୍ଯ ଯଦାହନ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଭାଵନମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ମାୟା; ଏହା ହେଉଛି ସଂସାର ଚକ୍ର, ଯାହା ଅସାର ଓ ଅସତ୍ୟ ରେ 'ମୁଁ' ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ହେମ୍ନ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନୋର୍ମିକାଦିତ୍ଵମ୍ ଅହନ୍ତାଦ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନାତ୍ମନି । ଅହନ୍ତ୍ଵାଭାଵତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଵଂ ସ୍ଵଚ୍ଛେ ଶାନ୍ତେ ସମେ ପରେ
ସୁନାରେ କେବେ ମାଣ୍ଡି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ନାହିଁ; ଆତ୍ମାରେ 'ମୁଁ' ଭାବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ନାହିଁ; 'ମୁଁ' ଭାବ ନଥିବାରୁ, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରିସ୍କାର, ଶାନ୍ତ ଓ ସମ ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଥାଏ।
ନ ସନାତନତା କାଚିନ୍ ନ ଚ କାଚିଦ୍ ଵିରିଞ୍ଚତା । ନ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡତା କାଚିନ୍ ନ ଚ କାଚିତ୍ ସୁରାଦିତା
କୌଣସି ଶାଶ୍ୱତତ୍ୱ ନାହିଁ, କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ଲୋକାନ୍ତରତା କାଚିନ୍ ନ ଚ ସର୍ଗାଦିତା କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ମେରୁତା ନାମ୍ବରତା ନ ମନସ୍ତା ନ ଦେହତା
କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଲୋକର ତ୍ୱ ନାହିଁ, କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିର ତ୍ୱ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ମେରୁ ପର୍ବତ, ଆକାଶ, ମନ, ଦେହର ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ମହାଭୂତତା କାଚିନ୍ ନ ଚ କାରଣତା କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ଚର୍ତୁକାଲକଲନା ନ ଭାଵାଭାଵଵସ୍ତୁତା
ମହାଭୂତମାନଙ୍କର ତ୍ୱ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣର ତ୍ୱ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଚାରି ଋତୁର ଗଣନା ନାହିଁ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ତ୍ଵତ୍ତାହନ୍ତାତ୍ମତା ତତ୍ତା ସତ୍ତାସତ୍ତା ନ କାଶ୍ଚନ । ନ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭେଦକଲନା ନ ଭାଵାଭାଵରଞ୍ଜନା
ତୁମେ, ମୁଁ, ଆତ୍ମା, ସେ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର କୌଣସି ତ୍ୱ ନାହିଁ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତାର ଗଣନା ନାହିଁ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଂ ଶାନ୍ତଂ ନିରାଲମ୍ଭଂ ଜ୍ଞମ୍ ଅଚ୍ଛଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଶିଵମ୍ । ଅନାମଯମ୍ ଅନାଭାସମ୍ ଅନାମକମ୍ ଅକାରଣମ୍
ସବୁ କିଛି ଶାନ୍ତ, ନିରାଧାର, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସ୍ପଷ୍ଟ, ଚିରକାଳୀନ, ମଙ୍ଗଳମୟ, କଷ୍ଟରହିତ, ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ, ନାମ ନାହିଁ, କାରଣ ନାହିଁ।
ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ମଧ୍ଯାନ୍ତଂ ନ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ । ମନୋଵଚୋଭିର୍ ଅଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଶୂନ୍ଯାଶୂନ୍ଯଂ ସୁଶାଶ୍ଵତମ୍
ଏହା ଅସ୍ତି ନୁହେଁ, ନାସ୍ତି ନୁହେଁ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ନୁହେଁ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଅଟୁଟ; ମନ ଓ ଭାଷାରେ ଧରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚିରକାଳୀନ।
ଅଵବୁଦ୍ଧଂ ମହାବ୍ରହ୍ମନ୍ ସର୍ଵମ୍ ଏତନ୍ ମଯାଧୁନା । ତଥାପି ଭୂଯଃ କଥଯ ସର୍ଗଃ କିମ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯତେ
ହେ ମହାବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ଏବେ ବୁଝିପାରିଛି; ତଥାପି, ଆଉ ଏକଥା କହ, ସୃଷ୍ଟି କ'ଣ ଦେଖାଯାଏ?
ପରେ ଶାନ୍ତଂ ପରଂ ନାମ ସ୍ଥିତମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଇଦନ୍ତଯା । ନେହ ସର୍ଗୋ ନ ସର୍ଗାଖ୍ଯା କାଚନାସ୍ତି କଦାଚନ
ପରମ ଶାନ୍ତି, ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥା, ଏଭଳି 'ଏହା' ଓ 'ସେହା' ଭାବରେ ରହିଛି; ଏଠାରେ କେବେ ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, ସୃଷ୍ଟି ଭାବନା ମଧ୍ୟ କେବେ ନାହିଁ।
ମହାର୍ଣଵାମ୍ଭସୀଵାମ୍ବୁ ସଂସ୍ଥିତଂ ପରମେ ପଦେ । ଜଲଂ ଦ୍ରଵତ୍ଵାତ୍ ସ୍ପନ୍ଦୀଵ ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଂ ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେପରି ଜଳ ମହାସାଗରରେ ଅଛି, ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାରେ ଜଳ ତାହାର ଦ୍ରବତା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶା ଅଚଳ ଅଟୁଟ ଅଟଳ।
ଭାସ୍ଵାତ୍ମନୀଵ କଚତି ନ କଚଚ୍ ଚୈଵ ତତ୍ ପଦମ୍ । ଭାସତେ କଚନଂ ଭାସାଂ ପରଂ ତ୍ଵ୍ ଅକଚନଂ ଵିଦୁଃ
ଯେପରି ଆଲୋକ ନିଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଏହିପରି ଦଶା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ ଭି ନୁହେଁ; ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ 'ଦୀପ୍ତି' କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ 'ଅଦୀପ୍ତି' ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଅଧ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଯଥାବ୍ଧେର୍ ଉଦରେ ପଯଃ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ପରେ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଇଦଂ ନାନେଵ ତତ୍ପରମ୍
ଉପର ଓ ତଳ ଛାଡି ଦେଲେ, ଯେପରି ସାଗର ଭିତରେ ଜଳ ଉତ୍କଳିତ ହୁଏ, ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚେତନାରୁ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ଏହା ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶା।
ଈଷଦ୍ଵିଦନ୍ ସ୍ଵଯଂ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଅନ୍ଯତାମ୍ ଇଵ ପଶ୍ଯତି । ବୁଧ୍ଯତେ ସର୍ଗ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ଶମାଚ୍ ଛାମ୍ଯତି ଶାଶ୍ଵତମ୍
ସ୍ୱଳ୍ପ ଉତ୍କଳନ ଦ୍ୱାରା ଚେତନା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ଦେଖାଯିବାକୁ 'ସୃଷ୍ଟି' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଶାନ୍ତିରୁ ଏହା ଅନନ୍ତ ଶାଶ୍ୱତ ଶାନ୍ତିରେ ଲୀନ ହୁଏ।
ସର୍ଗସ୍ ତୁ ପରମାର୍ଥସ୍ଯ ସଞ୍ଜ୍ଞେତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵିନିଶ୍ଚଯଃ । ନ ନାସ୍ତି ନାଯମ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅମ୍ବରସ୍ଯ ଯଥାମ୍ବରମ୍
ସୃଷ୍ଟି କେବଳ ପରମ ସତ୍ୟର ଏକ ନାମ ଅଟେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ମତ। ଏହା ଭିତରେ ନା ଅଛି, ନା ନାହିଁ, ଆକାଶ ଭିତରେ ଆକାଶ ଥିବା ପରି।
ଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଗସମାପତ୍ତିର୍ ଅଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଗସଙ୍କ୍ଷଯଃ । ପରେ ପରମଂ ସଂଶାନ୍ତେ ହେମ୍ନୀଵ କଟକଭ୍ରମଃ
ମନ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ମନ ନା ଥିଲେ ସୃଷ୍ଟି ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ପରମ ଶାନ୍ତିରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଭ୍ରମ ହେଉଛି ସୁନାରେ କଟକ ଭାବିବା ପରି।
ସନ୍ନ୍ ଏଵ ସର୍ଗୋ ଽସର୍ଗତ୍ଵମ୍ ଏତି ଵିତ୍ତ୍ଵଶମୋଦଯେ । ଅସତ୍ ସତ୍ତାମ୍ ଅଵାପ୍ନୋତି ସ୍ଵତସ୍ ସଂଵେଦନୋଦଯେ
ସୃଷ୍ଟି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ମୋର ଭାବ ଛାଡିଦିଯାଏ, ଏହା ସୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ। ଅସତ୍ୟ ନିଜରୁ ଜାଗୃତି ଆସିଲେ ସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ସଂଵେଦନମ୍ ଅହମ୍ଭାଵସର୍ଗସମ୍ଭଵସମ୍ଭ୍ରମଃ । ଅସଂଵେଦନମ୍ ଆଶାନ୍ତଂ ପରଂ ଵିଦ୍ଧି ନ ତଜ୍ ଜଡମ୍
ଜାଗୃତି ହେଉଛି ଆମି ଭାବ ଓ ସୃଷ୍ଟିର ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା। ଅଜାଗୃତି ହେଉଛି ପରମ ଶାନ୍ତି—ଏହା ଜଡ ନୁହେଁ।
ନାନେନ ସର୍ଗୋ ନାନାଯଂ ଜ୍ଞାସ୍ଯୈକାତ୍ମା ଶିଵାତ୍ମକଃ । ପୁସ୍ତକର୍ମକୃତା ସେନା ମୃଣ୍ମଯୀ ଶିଲ୍ପିନାଂ ଯଥା
ଏହି ଜଗତରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଜଣାଇବା ଯେଉଁଠି ଏକାଟି ଶିବସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମା ଅଛି । ଏହା ଏମିତି, ଯେପରି ଶିଳ୍ପୀମାନେ କାଠିରେ କିମ୍ବା ମାଟିରେ ପୁସ୍ତକରେ ଏକ ଦଳ ତିଆରି କରନ୍ତି ।
ଇଦଂ ପୂର୍ଣମ୍ ଅନାରମ୍ଭମ୍ ଅନନ୍ତମ୍ ଅନଵୋଦଯମ୍ । ପୂର୍ଣେ ପୂର୍ଣଂ ପରାପୂରୈଃ ପୂର୍ଵମ୍ ଏଵାଵତିଷ୍ଠତେ
ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ଅନନ୍ତ ଏବଂ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ନାହିଁ । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରେ, ଅନ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟୁଟ ରହିଛି ।
ଯଦ୍ ଅଯଂ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ସର୍ଗସ୍ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଣି ସ୍ଥିତମ୍ । ନଭୋ ନଭସି ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ଶାନ୍ତଂ ଶାନ୍ତେ ଶିଵଂ ଶିଵେ
ଯେଉଁଠି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହା ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଅଟୁଟ ଅଛି । ଯେପରି ଆକାଶ ଆକାଶରେ ଅଛି, ଶାନ୍ତି ଶାନ୍ତିରେ ଅଛି, ଶିବ ଶିବରେ ଅଛି ।
ମକୁରପ୍ରତିବିମ୍ବସ୍ଥେ ନଗରେ ନଗରଂ ଜନେ । ଯଥା ଦୂରମ୍ ଅଦୂରଂ ଚ ତଥେଶେ ତଦତତ୍କ୍ରମଃ
ଏକ ଆଇନାରେ ନଗରର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ ଲୋକମାନେ ଏହି ଆଇନାରେ ନଗରକୁ ଦେଖନ୍ତି । ଏହିପରି, ଈଶ୍ୱରରେ ଦୂର ଓ ନିକଟ, ଏହା ଓ ନାହିଁ, ସବୁ ଏହି ଭାବରେ ଅଛି ।
ଅସଦ୍ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ସଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଭ୍ଯୁଦିତଂ ସଦା । ପ୍ରତିଭାସାତ୍ ସଦାଭାସମ୍ ଅଵସ୍ତୁତ୍ଵାଦ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍
ଏହି ବିଶ୍ୱ ଅସତ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହା କେବଳ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବ; ଏହା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଭାବ ମାତ୍ର, ଏହାର ମୂଳରେ ଅସତ୍ୟ ଅଛି।