ତେ ହି ଧୀରାସ୍ ସୁରାଜାନୋ ଦଶାସ୍ଵ୍ ଆସୁ ଜଯନ୍ତି ତେ । ତୃଣାଯତେ ତୁ ଦିଗ୍ଦନ୍ତିଘଟାଭଟପରାଜଯଃ
ସେଇ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ନରମାନେ ଏହି ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକରେ ଜୟ ପାଇଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧାହାତୀ ସେନାର ପରାଜୟ ତୁଳନାରେ ଗ୍ରାସ ପରି ଅନର୍ଥକ ।
ଏତାସୁ ଭୂମିଷୁ ଜଯନ୍ତି ହି ଯେ ମହାନ୍ତୋ ଵନ୍ଦ୍ଯାସ୍ ତ ଏଵ ହି ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଶାତ୍ରଵାସ୍ ତେ । ସମ୍ରାଡ୍ ଵିରାଡ୍ ଅପି ଚ ଯତ୍ର ତୃଣାଯତେ ତତ୍ ସ୍ଫାରଂ ପଦଂ ଝଗିତି ତେ ସମଵାପ୍ନୁଵନ୍ତି
ଏହି ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକରେ ଯେଉଁ ମହାନ୍ ଲୋକମାନେ ଜୟ ପାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ; ସେମାନେ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି । ସମ୍ରାଟ୍ ବା ବିଶ୍ୱ ଶାସକ ହେବା ଅବସ୍ଥା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗ୍ରାସ ପରି ଅନର୍ଥକ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଉଚ୍ଚତମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି ।
ଊର୍ମିକାସଂଵିଦା ହେମ ଯଥା ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ହେମତାମ୍ । ଵିରୌତି ନାହଂ ହେମେତି ଵୃଥାତ୍ମାହନ୍ତଯା ତଥା
ଯେପରି ଏକ ସୁନାର ଗହଣା ନିଜର ସୁନା ହେବାକୁ ଭୁଲିଯାଇ, 'ମୁଁ ସୁନା' ବୋଲି ଅନାବଶ୍ୟକ ଆତ୍ମପ୍ରଦର୍ଶନ କରିନଥାଏ, ଏହିପରି ଆତ୍ମବୋଧ ମଧ୍ୟ ।
ଊର୍ମିକାସଂଵିଦୁଦଯଃ କଥଂ ହେମ୍ନୋ ମହାମୁନେ । ଅହମ୍ଭାଵାତ୍ମକ ଇତି ଯଥାଵଦ୍ ବ୍ରୂହି ମେ ପ୍ରଭୋ
ଓ ମହାମୁନି, ସୁନାରୁ ଗହନା ହେବାର ଜଣାପଡ଼ିବା କିପରି ହୁଏ? ମୋତେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଦିଅ, ପ୍ରଭୁ, 'ମୁଁ' ଭାବ କିପରି ଆସେ?
ସତ ଏଵାଗମାପାଯୌ ପ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୌ ନାସତସ୍ ସଦା । ଅହନ୍ତ୍ଵମ୍ ଊର୍ମିକାତ୍ଵଂ ଚ ସତୀ ତୁ ନ କଦାଚନ
ଯାହା ସତ୍ୟ, ସେହି କେବଳ ଆସିବା ଓ ଯିବା ହୋଇପାରେ; ଅସତ୍ୟ କେବେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। 'ମୁଁ' ଭାବ ଓ ଗହନା ହେବା ଅସଲିକି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ହେମ ଦେହ୍ଯ୍ ଊର୍ମିକାତ୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣେତ୍ଯ୍ ଉଦିତେ ଯଦି । ତଦ୍ ଦୀଯତେ ସୋର୍ମିକେଣ ତତ୍ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯଦି କହାଯାଏ—'ଓ ସୁନା, ତୁମେ ଗହନା ହେବା', ଏବଂ ସୁନା ଗହନା ଭାବେ ଗଢ଼ାଯାଏ, ତେବେ ଗହନା ଭାବରେ ଅବଶ୍ୟ ଅଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଚେତ୍ ତତ୍ ପ୍ରଭୋ ଽତ୍ର ସ୍ଯାଦ୍ ଊର୍ମିକାତ୍ଵଂ ତୁ କୀଦୃଶମ୍ । ଅନଯୈଵାର୍ଥଵିଚ୍ଛିତ୍ତ୍ଯା ଜ୍ଞାସ୍ଯାମି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵପୁଃ
ଯଦି ଏହିପରି ହୁଏ, ପ୍ରଭୁ, ତେବେ ଗହନା ହେବାର ସ୍ୱଭାବ କଣ? ଏହି ଅର୍ଥକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିଲେ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାର ନିଜର ରୂପକୁ ଜଣିପାରିବି।
ରୂପଂ ରାଘଵ ନୀରୂପମ୍ ଅସତଶ୍ ଚେନ୍ ନିରୂପ୍ଯତେ । ତଦ୍ ଵନ୍ଧ୍ଯାତନଯାକାରଗୁଣାନ୍ ମେ ତ୍ଵମ୍ ଉଦାହର
ରାଘବ, ଯଦି ଅସତ୍ୟ ନିରାକାରକୁ ଆକାର ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ତୁମେ ମୋତେ ଏହିପରି ଅସମ୍ଭବ ଜନନୀର ପୁଅର ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ଣ୍ନନ କରିପାରିବ।
ଊର୍ମିକାତ୍ଵଂ ମୁଧା ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ମାଯେଵାସତ୍ସ୍ଵରୂପିଣୀ । ରୂପଂ ତଦ୍ ଏତଦ୍ ଏଵାସ୍ଯାଃ ପ୍ରେକ୍ଷିତା ଯନ୍ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏକ ତରଙ୍ଗର ଭାବନା ଭ୍ରମ ମାତ୍ର, ଯେପରି ଅସତ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଆକାର ଦେଖାଯାଏ; ଏହା ମାୟାର ନିଜସ୍ୱ ଲକ୍ଷଣ — ଯାହା ଦେଖାଯାଏ, ସେଟି ସତ୍ୟରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନି।
ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ଭସି ଦ୍ଵୀନ୍ଦାଵ୍ ଅହନ୍ତାରୁଚକାଦିଷୁ । ଏତାଵଦ୍ ଏଵ ରୂପଂ ଯତ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପାଣି, ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର, ଅହଂକାରର ଆଲୋକ ଓ ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷରେ, ଆକାର ଏତିକି — ଯାହା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଧରିପାରିବା ଯାଏନି।
ଯଶ୍ ଶୁକ୍ତୌ ରଜତାକାରଂ ପ୍ରେକ୍ଷତେ ରଜତସ୍ଯ ସଃ । ନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯ୍ ଅଣୁମ୍ ଅପି କଣଂ କ୍ଷୀଣମ୍ ଅପି କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁଠି ଶୁଙ୍କରେ ଚାନ୍ଦିର ଆକାର ଦେଖିଯାଏ, ସେଉଁଠି କେହି ଚାନ୍ଦିର ଏକ କଣ ମଧ୍ୟ କେବେ ମିଳିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅପର୍ଯାଲୋଚନେନୈଵ ସଦ୍ ଇଵାସଦ୍ ଵିରାଜତେ । ଯଥା ଶୁକ୍ତୌ ରଜତତା ଜଲଂ ମରୁମରୀଚିଷୁ
ଯଥା ଚିଁପିରେ ଚାନ୍ଦି ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ମରୁଭୂମିରେ ମାୟାଜଳ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ଭଲଭାବେ ବିଚାର ନ କରିଲେ ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଯନ୍ ନାସ୍ତି ତସ୍ଯ ନାସ୍ତିତ୍ଵଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ପ୍ରକାଶତେ । ଅପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଂ ସ୍ଫୁରତି ମୃଗତୃଷ୍ଣାସ୍ଵ୍ ଇଵାମ୍ବୁଧୀଃ
ଯାହା ନାହିଁ, ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖିଲେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ; ଦୃଢ଼ ଭାବେ ନ ଦେଖିଲେ, ମରୁଭୂମିର ମାୟାଜଳରେ ଜଳ ଦେଖାଯିବା ପରି, ତାହା ଦିଗ୍ଦିଗି ଦେଖାଯାଏ।
ଅସଦ୍ ଏଵ ଚ ତତ୍ କାର୍ଯକରଂ ଭଵତି ଚ ସ୍ଥିରମ୍ । ବାଲାନାଂ ମରଣାଯୈଵ ଵେତାଲଭ୍ରାନ୍ତିସଙ୍ଗମଃ
ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ କାରଣ ଭାବେ କାମ କରିପାରେ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହା ଭୂତଭ୍ରମର ପରି, ଅଜ୍ଞମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇଯାଏ।
ହେମତାଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵୈକାଂ ଵର୍ତତେ ହେମ୍ନି ନେତରତ୍ । ଊର୍ମିକାକଟକାଦିତ୍ଵଂ ତୈଲାଦି ସିକତାସ୍ଵ୍ ଇଵ
ସୁନାରେ ସୁନା ହେବାର ଗୁଣ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ; ଏହିପରି ତେଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ବାଳୁକାରେ ତରଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଫୁଲିବାର ଗୁଣ ଅଛି।
ନେହାସ୍ତି ସତ୍ଯଂ ନୋ ମିଥ୍ଯା ଯଦ୍ ଯଥା ପ୍ରତିଭାସତେ । ତତ୍ ତଥାର୍ଥକ୍ରିଯାକାରି ବାଲଯକ୍ଷଵିକାରଵତ୍
ଏଠାରେ ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କିଛି ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେଉଁଠି ସେହିପରି କାମ କରେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଦାୟ ଖେଳରେ ଦେଖିଥିବା ପରିବର୍ତ୍ତନ।
ସଦ୍ ଵା ଭଵତ୍ଵ୍ ଅସଦ୍ ଵାପି ସୁଦୃଢଂ ହୃଦଯେ ତୁ ଯତ୍ । ତତ୍ ତଦ୍ ଅର୍ଥକ୍ରିଯାକାରି ଵିଷସ୍ଯେଵାମୃତକ୍ରିଯା
ସେଟି ସତ୍ୟ ହେଉ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା ହେଉ, ଯାହା ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି, ସେ ତାହାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ବିଷ କିମ୍ବା ଅମୃତ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ପରମୈଵ ହି ସାଵିଦ୍ଯା ମାଯୈଷା ସଂସୃତିର୍ ହ୍ଯ୍ ଅସୌ । ଅସତୋ ନିଷ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠସ୍ଯ ଯଦାହନ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଭାଵନମ୍
ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ମାୟା; ଏହା ହେଉଛି ସଂସାର ଚକ୍ର, ଯାହା ଅସାର ଓ ଅସତ୍ୟ ରେ 'ମୁଁ' ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ହେମ୍ନ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନୋର୍ମିକାଦିତ୍ଵମ୍ ଅହନ୍ତାଦ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ନାତ୍ମନି । ଅହନ୍ତ୍ଵାଭାଵତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଵଂ ସ୍ଵଚ୍ଛେ ଶାନ୍ତେ ସମେ ପରେ
ସୁନାରେ କେବେ ମାଣ୍ଡି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ନାହିଁ; ଆତ୍ମାରେ 'ମୁଁ' ଭାବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ନାହିଁ; 'ମୁଁ' ଭାବ ନଥିବାରୁ, ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରିସ୍କାର, ଶାନ୍ତ ଓ ସମ ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଥାଏ।
ନ ସନାତନତା କାଚିନ୍ ନ ଚ କାଚିଦ୍ ଵିରିଞ୍ଚତା । ନ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡତା କାଚିନ୍ ନ ଚ କାଚିତ୍ ସୁରାଦିତା
କୌଣସି ଶାଶ୍ୱତତ୍ୱ ନାହିଁ, କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ଲୋକାନ୍ତରତା କାଚିନ୍ ନ ଚ ସର୍ଗାଦିତା କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ମେରୁତା ନାମ୍ବରତା ନ ମନସ୍ତା ନ ଦେହତା
କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଲୋକର ତ୍ୱ ନାହିଁ, କୌଣସି ସୃଷ୍ଟିର ତ୍ୱ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ମେରୁ ପର୍ବତ, ଆକାଶ, ମନ, ଦେହର ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନ ମହାଭୂତତା କାଚିନ୍ ନ ଚ କାରଣତା କ୍ଵଚିତ୍ । ନ ଚର୍ତୁକାଲକଲନା ନ ଭାଵାଭାଵଵସ୍ତୁତା
ମହାଭୂତମାନଙ୍କର ତ୍ୱ ନାହିଁ, କୌଣସି କାରଣର ତ୍ୱ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଚାରି ଋତୁର ଗଣନା ନାହିଁ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର ତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ତ୍ଵତ୍ତାହନ୍ତାତ୍ମତା ତତ୍ତା ସତ୍ତାସତ୍ତା ନ କାଶ୍ଚନ । ନ କ୍ଵଚିଦ୍ ଭେଦକଲନା ନ ଭାଵାଭାଵରଞ୍ଜନା
ତୁମେ, ମୁଁ, ଆତ୍ମା, ସେ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର କୌଣସି ତ୍ୱ ନାହିଁ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତାର ଗଣନା ନାହିଁ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିର ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଂ ଶାନ୍ତଂ ନିରାଲମ୍ଭଂ ଜ୍ଞମ୍ ଅଚ୍ଛଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ଶିଵମ୍ । ଅନାମଯମ୍ ଅନାଭାସମ୍ ଅନାମକମ୍ ଅକାରଣମ୍
ସବୁ କିଛି ଶାନ୍ତ, ନିରାଧାର, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସ୍ପଷ୍ଟ, ଚିରକାଳୀନ, ମଙ୍ଗଳମୟ, କଷ୍ଟରହିତ, ଦେଖାଯିବା ନାହିଁ, ନାମ ନାହିଁ, କାରଣ ନାହିଁ।
ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ମଧ୍ଯାନ୍ତଂ ନ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ଚ । ମନୋଵଚୋଭିର୍ ଅଗ୍ରାହ୍ଯଂ ଶୂନ୍ଯାଶୂନ୍ଯଂ ସୁଶାଶ୍ଵତମ୍
ଏହା ଅସ୍ତି ନୁହେଁ, ନାସ୍ତି ନୁହେଁ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ନୁହେଁ; ସମସ୍ତ ନୁହେଁ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ଅଟୁଟ; ମନ ଓ ଭାଷାରେ ଧରିପାରିବା ନୁହେଁ, ଶୂନ୍ୟ ଓ ଅଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚିରକାଳୀନ।
ଅଵବୁଦ୍ଧଂ ମହାବ୍ରହ୍ମନ୍ ସର୍ଵମ୍ ଏତନ୍ ମଯାଧୁନା । ତଥାପି ଭୂଯଃ କଥଯ ସର୍ଗଃ କିମ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯତେ
ହେ ମହାବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ଏବେ ବୁଝିପାରିଛି; ତଥାପି, ଆଉ ଏକଥା କହ, ସୃଷ୍ଟି କ'ଣ ଦେଖାଯାଏ?
ପରେ ଶାନ୍ତଂ ପରଂ ନାମ ସ୍ଥିତମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଇଦନ୍ତଯା । ନେହ ସର୍ଗୋ ନ ସର୍ଗାଖ୍ଯା କାଚନାସ୍ତି କଦାଚନ
ପରମ ଶାନ୍ତି, ଉଚ୍ଚତମ ଅବସ୍ଥା, ଏଭଳି 'ଏହା' ଓ 'ସେହା' ଭାବରେ ରହିଛି; ଏଠାରେ କେବେ ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ, ସୃଷ୍ଟି ଭାବନା ମଧ୍ୟ କେବେ ନାହିଁ।
ମହାର୍ଣଵାମ୍ଭସୀଵାମ୍ବୁ ସଂସ୍ଥିତଂ ପରମେ ପଦେ । ଜଲଂ ଦ୍ରଵତ୍ଵାତ୍ ସ୍ପନ୍ଦୀଵ ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଂ ପରମଂ ପଦମ୍
ଯେପରି ଜଳ ମହାସାଗରରେ ଅଛି, ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାରେ ଜଳ ତାହାର ଦ୍ରବତା ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶା ଅଚଳ ଅଟୁଟ ଅଟଳ।
ଭାସ୍ଵାତ୍ମନୀଵ କଚତି ନ କଚଚ୍ ଚୈଵ ତତ୍ ପଦମ୍ । ଭାସତେ କଚନଂ ଭାସାଂ ପରଂ ତ୍ଵ୍ ଅକଚନଂ ଵିଦୁଃ
ଯେପରି ଆଲୋକ ନିଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଏହିପରି ଦଶା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନୁହେଁ ଭି ନୁହେଁ; ଯାହା ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ 'ଦୀପ୍ତି' କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ 'ଅଦୀପ୍ତି' ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଅଧ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଯଥାବ୍ଧେର୍ ଉଦରେ ପଯଃ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ପରେ ଚିତ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଇଦଂ ନାନେଵ ତତ୍ପରମ୍
ଉପର ଓ ତଳ ଛାଡି ଦେଲେ, ଯେପରି ସାଗର ଭିତରେ ଜଳ ଉତ୍କଳିତ ହୁଏ, ଏହିପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚେତନାରୁ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ଏହା ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶା।