ସଂଶାନ୍ତସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପଂ ଯା ଶିଲାନ୍ତରଵତ୍ ସ୍ଥିତିଃ । ଜାଡ୍ଯନିଦ୍ରାଦିନିର୍ମୁକ୍ତା ସା ସ୍ଵରୂପସ୍ଥିତିସ୍ ସ୍ମୃତା
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ପାହାଡ଼ ଭିତର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ପରି, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଅଳସତା, ଘୁମାଣ୍ଟି ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ କିଛିରୁ ମୁକ୍ତ—ସେହିଠିକୁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଅହନ୍ତାଦାଵ୍ ଅଲଂ ଶାନ୍ତେ ଭେଦେ ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଚିତ୍ତତା । ଅଜଡା ଯତ୍ ପ୍ରତପତି ତତ୍ ସ୍ଵରୂପମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍
ଅହଂକାର ଓ ଭିନ୍ନତାରୁ ଆଗେ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଚେତନା ଅସ୍ଥିର ନୁହେଁ, ଯେଉଁ ଅନ୍ଧକାର ନଥିବା ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଁ ନିଜର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ବୀଜଜାଗ୍ରତ୍ ତଥା ଜାଗ୍ରନ୍ ମହାଜାଗ୍ରତ୍ ତଥୈଵ ଚ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ତଥା ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଜାଗ୍ରତ୍ ସୁଷୁପ୍ତକମ୍
ବୀଜ ଜାଗୃତି, ସାଧାରଣ ଜାଗୃତି, ବଡ଼ ଜାଗୃତି, ଜାଗିଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ, ସାଧାରଣ ସ୍ୱପ୍ନ, ସ୍ୱପ୍ନ ଜାଗୃତି ଓ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା—
ଇତି ସପ୍ତଵିଧୋ ମୋହଃ ପୁନର୍ ଏଷ ପରସ୍ପରମ୍ । ଶ୍ଲିଷ୍ଟୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅନେକାଖ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ଅସ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି ସାତ ପ୍ରକାରର ମୋହ ଅଛି; ଏହି ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟରେ ମିଶିଥାନ୍ତି ଓ ଅନେକ ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ।
ପ୍ରଥମଂ ଚେତନଂ ଯତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଅନାଖ୍ଯଂ ନିର୍ମଲଂ ଚିତଃ । ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଚିତିଜୀଵାଦିନାମଶବ୍ଦାର୍ଥଭାଜନମ୍
ପ୍ରଥମେ ଅଛି ଚେତନା, ଯାହା ଅନାମା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜାଗୃତି; ଏହିଁ ପରେ ଏହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ମନ, ଜୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମ ଓ ଅର୍ଥର ଆଧାର ହୁଏ।
ବୀଜରୂପଂ ସ୍ଥିତଂ ଜାଗ୍ରଦ୍ ବୀଜଜାଗ୍ରତ୍ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ଏଷା ଜ୍ଞପ୍ତେର୍ ନଵାଵସ୍ଥା ତ୍ଵଂ ଜାଗ୍ରତ୍ସଂସ୍ଥିତିଂ ଶୃଣୁ
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଗୋଟିଏ ଅଙ୍କୁର ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ବୀଜ ଜାଗ୍ରତ' କୁହାଯାଏ। ଏହା ନୂତନ ଜ୍ଞାନର ଏକ ଅବସ୍ଥା। ଏବେ ସାଧାରଣ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଏଵଂ ପ୍ରସୂତସ୍ଯ ପରାଦ୍ ଅଯଂ ଚାହମ୍ ଇଦଂ ମମ । ଇତି ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଯସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛସ୍ ତଜ୍ ଜାଗ୍ରତ୍ ପ୍ରାଗଭାଵନା
ଯେତେବେଳେ 'ଏହା ଅନ୍ୟ, ମୁଁ ଏହି, ଏହା ମୋର' ଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାର ପୂର୍ବ ଆକାର କୁହାଯାଏ।
ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଇଦଂ ତନ୍ ମେ ଇତି ଜନ୍ମାନ୍ତରୋଦିତଃ । ପୀଵରଃ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାଜାଗ୍ରଦ୍ ଇତି ସ୍ଫୁରତ୍
ଯେତେବେଳେ 'ଏହା ସେ, ମୁଁ ଏହି, ଏହା ମୋର' ଭାବ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରୁ ଉପଜିଥାଏ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବକୁ 'ମହାଜାଗ୍ରତ' କୁହାଯାଏ।
ଅରୂଢମ୍ ଅଥ ଵାରୂଢମ୍ ଅନିଦ୍ରମ୍ ଅବହିର୍ମଯମ୍ । ଯଜ୍ ଜାଗ୍ରତୋ ମନୋରାଜ୍ଯଂ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ମନର ରାଜ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଦ୍ରା ନଥାଏ ଓ ବାହାରକୁ ଲାଗି ନଥାଏ, ସେ ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଜାଗ୍ରତ ସ୍ୱପ୍ନ' କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ ଅସ୍ଥିର କିମ୍ବା ସ୍ଥିର ହୋଇପାରେ।
ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରଶୁକ୍ତିକାରୂପ୍ଯମୃଗତୃଷ୍ଣାଦିଭେଦତଃ । ଅଭ୍ଯାସଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜାଗ୍ରତ୍ତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଅନେକଵିଧଂ ଭଵେତ୍
ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର, ଚିପିରେ ଚାନ୍ଦି, କିମ୍ବା ମୃଗମରୀଚିକା ଭଳି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଅନୁଭୂତି ଯେତେବେଳେ ପୁନିପୁନି ଦେଖାଯାଏ, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ହୋଇଯାଏ।
ଅଲ୍ପକାଲଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଏତନ୍ ନୋ ସତ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି । ନିଦ୍ରାକାଲାନୁଭୂତେ ଽର୍ଥେ ନିଦ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ହି ଯଃ
ଯଦି କେହି ଭାବେ, 'ମୁଁ ଏହାକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଦେଖିଲି; ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ,' ତଥାପି ନିଦ୍ରା ସମୟରେ ଯାହା ଅନୁଭବ କରାଯାଇଛି, ନିଦ୍ରା ଶେଷରେ ତାହାର ଅନୁଭୂତି ରହିଯାଏ।
ସ ସ୍ଵପ୍ନଃ କଥିତସ୍ ତସ୍ଯ ମହାଜାଗ୍ରତ୍ ସ୍ଥିତଂ ହୃଦି । ଚିରସନ୍ଦର୍ଶନାଭାଵାଦ୍ ଅପ୍ରଫୁଲ୍ତବୃହଦ୍ଵପୁଃ
ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ସ୍ୱପ୍ନ କୁହାଯାଏ—ଯେତେବେଳେ ଏହା ମହାଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ହୃଦୟରେ ରହିଥାଏ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଏବଂ ତାହାର ବଡ଼ ଆକାର ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନାହିଁ।
ସ୍ଵପ୍ନୋ ଜାଗ୍ରତ୍ତଯାରୂଢୋ ମହାଜାଗ୍ରତ୍ପଦଂ ଗତଃ । ଯତ୍ କ୍ଷତେ ଵାକ୍ଷତେ ଦେହେ ସ୍ଵପ୍ନଜାଗ୍ରନ୍ ମତଂ ହି ତତ୍
ସ୍ୱପ୍ନ ଯଦି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ତେବେ ଏହା ମହାଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଲାଭ କରେ; ଦେହରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ତାହା ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଦୁହେଁ ଭାବିଯାଏ।
ଷଡଵସ୍ଥାପରିତ୍ଯାଗେ ଜଡଜୀଵସ୍ଯ ଯା ସ୍ଥିତିଃ । ଭଵିଷ୍ଯଦ୍ଦୁଃଖବୋଧାଢ୍ଯା ସୌଷୁପ୍ତୀ ସୋଚ୍ଯତେ ଗତିଃ
ଛଅଟି ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡିଦେବା ପରେ, ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବୁଜ୍ ଜୀବ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଦୁଃଖର ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ, ସେଉଁଠିକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଅବସ୍ଥା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଏତେ ତସ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥାଯାଂ ତୃଣଲୋଷ୍ଟଶିଲାଦଯଃ । ପଦାର୍ଥାସ୍ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ ସର୍ଵେ ପୁରାପାଶ୍ଚାତ୍ଯନୂତନାଃ
ସେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ, ଘାସ, ମାଟି, ପଥର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ, ପୁରୁଣା, ନୂତନ କିମ୍ବା ଏମିତି ନିଆଁ ହୋଇଥିବା, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି।
ସପ୍ତାଵସ୍ଥା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା ମଯାଜ୍ଞାନସ୍ଯ ରାଘଵ । ଏକୈକା ଶତଶାଖାତ୍ର ନାନାଵିଭଵରୂପିଣୀ
ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନର ସାତଟି ଅବସ୍ଥା ବିବରଣା କରିଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାର ଶତାଧିକ ଶାଖା ଅଛି ଓ ଏହା ନାନା ପ୍ରକାରର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନଶ୍ ଚିରଂ ରୂଢୋ ଜାଗ୍ରତ୍ତାମ୍ ଏଵ ଗଚ୍ଛତି । ନାନାପଦାର୍ଥଭେଦେନ ସ ଵିକାସଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଭାବରେ ରହିଛି, ଶେଷରେ ସେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ବିସ୍ତାର ଓ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ଅସ୍ଯାଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଉଦରେ ସନ୍ତି ମହାଜାଗ୍ରଦ୍ଦଶାଦୃଶଃ । ତାସାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅନ୍ଯାଶ୍ ଚ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସଂସୃତିର୍ ଘନା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହା ଜାଗ୍ରତ ଦଶା ପରି ଅନେକ ଅବସ୍ଥା ରହିଛି; ସେଗୁଡିକର ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଅଛି। ଏଭଳି ଭାବେ ସଂସାରର ଚକ୍ରଗୁଡିକ ଗାଢ଼ ଭାବରେ ରହିଛି।
ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଵପ୍ନକଲନେ ଆସ୍ଵ୍ ଅନ୍ତରଦଶାସ୍ଵ୍ ଅପି । ସ୍ଥିତେ ତେନାଯମ୍ ଅଖିଲସ୍ ସ୍ଥିତୋ ମୋହଶ୍ ଶିଲାଘନଃ
ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ମଧ୍ୟବର୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ଭ୍ରମର ଗଠିତ ଗଢ଼ ଏକ ଶିଳା ପରି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଛି।
ସ୍ଵପ୍ନାତ୍ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତରଂ ଲୋକୋ ମୋହାନ୍ ମୋହାନ୍ତରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଅଧଃପାତିଜଲାଵର୍ତ ଇଵ ଯାତି ଜଲାନ୍ତରମ୍
ଏହି ଜଗତ୍ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନକୁ, ଏକ ଭ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ଭ୍ରମକୁ ଯାଏ; ଏହା ଏକ ନଦୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣିକୁ ଅନ୍ୟ ଜଳରେ ଡୁବିଯିବା ପରି।
କାଶ୍ଚିତ୍ ସଂସୃତଯୋ ଦୀର୍ଘସ୍ଵପ୍ନଜାଗ୍ରତ୍ତଯା ସ୍ଥିତାଃ । କାଶ୍ଚିତ୍ ପୁନଃପୁନସ୍ ସ୍ଵପ୍ନା ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନାସ୍ ତଥେତରାଃ
କିଛି ସଂସାର ଚକ୍ର ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ; କିଛି ଚକ୍ର ପୁନଃପୁନ ସ୍ୱପ୍ନ, କିମ୍ବା ଜାଗ୍ରତ ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
ଅଜ୍ଞାନଭୂମିର୍ ଇତି ସପ୍ତପଦା ମଯୋକ୍ତା ନାନାଵିକାରଦପଦାନ୍ତରଭେଦଭିନ୍ନା । ଅସ୍ଯାସ୍ ସମୁତ୍ତରସି ଚାରୁଵିଚାରଣାଭିର୍ ଦୃଷ୍ଟେ ପ୍ରବୋଧଵିମଲେ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମନୀତି
ଅଜ୍ଞାନର ଭୂମି, ଯାହାକୁ ସପ୍ତପଦା ବୋଲି କହାଯାଇଛି, ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ଭିତରଣା ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଅନ୍ତର ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ବିଭକ୍ତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଏହି ଭୂମିକୁ ସୁନ୍ଦର ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରିବ, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଜାଗୃତିକୁ ଦେଖିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ନିଜକୁ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଜାଣିପାରିବ।
ଇମାଂ ସପ୍ତପଦାଂ ଜ୍ଞାନଭୂମିମ୍ ଆକର୍ଣଯାନଘ । ନ ଯଯା ଜ୍ଞାତଯା ମୋହପଙ୍କେ ଭୂଯୋ ନିମଜ୍ଜସି
ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି ସପ୍ତପଦା ଜ୍ଞାନର ଭୂମିକୁ ଶୁଣ। ଏହାକୁ ଜାଣିଲେ, ତୁମେ ପୁନି ମୋହର କାଦାରେ ଡୁବିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ।
ଵଦନ୍ତି ବହୁଭେଦେନ ଵାଦିନୋ ଯୋଗଭୂମିକାଃ । ମମ ତ୍ଵ୍ ଅଭିମତା ନୂନମ୍ ଇମା ଏଵ ଶୁଭପ୍ରଦାଃ
ଅନେକ ମତ ରଖିଥିବା ଲୋକମାନେ ଯୋଗର ଭୂମିକା ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ କହନ୍ତି। ମୋ ମତରେ, ଏହି ସପ୍ତପଦା ଭୂମିମାନେ ଏକାଉଁ ଶୁଭ ଓ ଉତ୍ତମ।
ଅଵବୋଧଂ ଵିଦୁର୍ ଜ୍ଞାନଂ ତଦ୍ ଇଦଂ ସାପ୍ତଭୂମିକମ୍ । ମୁକ୍ତିସ୍ ତଜ୍ ଜ୍ଞେଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା ଭୂମିକା ସପ୍ତକାତ୍ ପରମ୍
ଜ୍ଞାନକୁ ଅବବୋଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହି ସପ୍ତଭୂମି ଏହି ଅବବୋଧ। ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ସପ୍ତମ ଭୂମିକା ପରେ ଅଛି, ଏହାକୁ ଜାଣିବା ଦରକାର।
ସତ୍ଯାଵବୋଧୋ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚୈଵେତି ପର୍ଯାଯନାମନୀ । ସତ୍ଯବୋଧେନ ଜୀଵୋ ଽଯଂ ନେହ ଭୂଯଃ ପ୍ରରୋହତି
ସତ୍ୟ ବୁଝିବା ଓ ମୁକ୍ତି ଏକ ଅଟୁଟ ଅର୍ଥରେ ଅଛି; ସତ୍ୟ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜୀବ ଏଠାରେ ପୁନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉନାହିଁ।
ଜ୍ଞାନଭୂମିଶ୍ ଶୁଭେଚ୍ଛାଖ୍ଯା ପ୍ରଥମା ସମୁଦାହୃତା । ଵିଚାରଣା ଦ୍ଵିତୀଯାତ୍ର ତୃତୀଯା ତନୁମାନସା
ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ 'ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦକ୍ଷେପ 'ଚିନ୍ତନ', ତୃତୀୟ 'ମନ ଶିଥିଳ ହେବା'।
ସତ୍ତ୍ଵାପତ୍ତିଶ୍ ଚତୁର୍ଥୀ ସ୍ଯାତ୍ ତତୋ ଽସଂସକ୍ତିନାମିକା । ପଦାର୍ଥାଭାଵନୀ ଷଷ୍ଠୀ ସପ୍ତମୀ ତୁର୍ଯଗା ସ୍ମୃତା
ଚତୁର୍ଥ ପଦକ୍ଷେପ 'ପବିତ୍ରତାରେ ବସିବା', ପରେ 'ଅସକ୍ତି' ନାମକ ପଦକ୍ଷେପ; ଷଷ୍ଠ 'ବସ୍ତୁ ଭାବନା ନଥିବା', ସପ୍ତମ 'ଚତୁର୍ଥ ପଦକ୍ଷେପକୁ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିବା'।
ଆସାମ୍ ଅନ୍ତେ ସ୍ଥିତା ମୁକ୍ତିସ୍ ତସ୍ଯାଂ ଭୂଯୋ ନ ଶୋଚତେ । ଏତାସାଂ ଭୂମିକାନାଂ ତ୍ଵମ୍ ଇଦଂ ନିର୍ଵଚନଂ ଶୃଣୁ
ଏହି ସବୁ ପଦକ୍ଷେପର ଶେଷରେ ମୁକ୍ତି ଅଛି; ଏଥିରେ ପୁନି କେହି ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହିଁ। ଏବେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡିକର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଶୁଣ।
ସ୍ଥିତଃ କିଂ ମୂଢ ଏଵାସ୍ମି ପ୍ରେକ୍ଷେ ଽହଂ ଶାସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜନମ୍ । ଵୈରାଗ୍ଯପୂର୍ଵମ୍ ଇଚ୍ଛେତି ଶୁଭେଚ୍ଛେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ
ମୁଁ କିଏ, କି ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ? କିମ୍ବା ମୁଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ଦେଖୁଛି? ମୋର ଇଚ୍ଛା ଅସକ୍ତି ପୂର୍ବକ ହେଉଛି। ଏହିପରି ଶୁଭ ଇଚ୍ଛାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ 'ଶୁଭ ଇଚ୍ଛା' ବୋଲି କହନ୍ତି।