ରାଜସୂଯକ୍ରିଯାକର୍ତୁସ୍ ତସ୍ଯ ଦତ୍ତ୍ଵା ମହାପଦମ୍ । ଅଗଚ୍ଛତ୍ ସ୍ଵନଭୋମାର୍ଗଂ ସୁରସିଦ୍ଧନିଷେଵିତମ୍
ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ ବିପଦ ଦେଇ, ସେ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଯେଉଁ ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି, ସେଇ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଭାଵରାଶିସ୍ ତଥା ବୋଧେ ସର୍ଵୋ ଯାତ୍ଯ୍ ଏକପିଣ୍ଡତାମ୍ । ଵିଚିତ୍ରମୃଦ୍ଭାଣ୍ଡଗଣୋ ଯଥାପକ୍ଵୋ ଜଲେ ସ୍ଥିତଃ
ଏହିପରି, ଜଣେ ଜାଗୃତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଭାବମାନେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାଟିର ଭାଣ୍ଡାଗୁଡ଼ିକୁ ପାଣିରେ ରଖିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଗଳି ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ।
କୀଦୃଶ୍ଯୋ ଭଗଵନ୍ ଯୋଗଭୂମିକାସ୍ ସପ୍ତ ସିଦ୍ଧିଦାଃ । ସମାସେନେତି ମେ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵତତ୍ତ୍ଵଵିଦାଂ ଵର
ହେ ଭଗବାନ, ଯୋଗର ସାତଟି ଅବସ୍ଥା କେମିତି ଓ ସେଗୁଡ଼ିକିପରି ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ? ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟାକରି ସଂକ୍ଷେପରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଅଜ୍ଞାନଭୂସ୍ ସପ୍ତପଦା ଜ୍ଞଭୂସ୍ ସପ୍ତପଦୈଵ ଚ । ପଦାନ୍ତରାଣ୍ଯ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯାନି ଭଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯାନ୍ଯ୍ ଅଥୈତଯୋଃ
ଅଜ୍ଞାନର ଭୂମି ସାତଟି ପ୍ରକାର ଅଛି, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନର ଭୂମି ମଧ୍ୟ ସାତଟି ପ୍ରକାର ଅଟେ। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଶା ଅସଂଖ୍ୟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ସ୍ଵଯତ୍ନମାଧଵରସାନ୍ ମହାସତ୍ତାତରୌ ଲତେ । ଏତେ ପ୍ରତିପଦଂ ବଦ୍ଧମୂଲେ ସ୍ଵଂ ଫଲତଃ ଫଲମ୍
ସ୍ୱୟଂଚେଷ୍ଟା ଏବଂ ପରମ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଆନନ୍ଦ — ଏହି ଦୁଇଟି ଦୃଢ଼ ମୂଳ ଥିବା ବଡ଼ ଗଛ ପରି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ, ଏମାନେ ନିଜ ମୂଳରୁ ନିଜ ନିଜ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତତ୍ର ସପ୍ତପ୍ରକାରତ୍ଵଂ ତ୍ଵମ୍ ଅଜ୍ଞାନଭୁଵଶ୍ ଶୃଣୁ । ତତସ୍ ସପ୍ତପ୍ରକାରତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସି ଜ୍ଞାନଭୂମିଜମ୍
ଏଠାରେ ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନର ସାତ ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ପରେ ତୁମେ ଜ୍ଞାନର ଭୂମିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସାତ ପ୍ରକାର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିପାରିବ।
ସ୍ଵରୂପାଵସ୍ଥିତିର୍ ମୁକ୍ତିସ୍ ତଦ୍ଭ୍ରଂଶୋ ଽହନ୍ତ୍ଵଵେଦନମ୍ । ଏତତ୍ ସଙ୍କ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତଜ୍ଜ୍ଞତ୍ଵାଜ୍ଞତ୍ଵଲକ୍ଷଣମ୍
ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ; ସେଠାରୁ ବିଚ୍ୟୁତି ହେଲେ 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର ନୁହେଁ' ଭାବ ଆସେ। ସଂକ୍ଷେପରେ, ଏହି ଅଟେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ।
ଶୁଦ୍ଧଚିନ୍ମାତ୍ରସଂଵିତ୍ତେସ୍ ସ୍ଵରୂପାନ୍ ନ ଚଲନ୍ତି ଯେ । ରାଗଦ୍ଵେଷୋଦଯାଭାଵାତ୍ ତେଷାଂ ନାଜ୍ଞତ୍ଵସମ୍ଭଵଃ
ଯେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ମାତ୍ର ନିଜ ସ୍ୱଭାବରୁ କେବେ ବି ଚଳନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମନରେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଜ୍ଞାନ କେବେ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।
ଯତ୍ ସ୍ଵରୂପପରିଭ୍ରଂଶଶ୍ ଚେତ୍ଯାର୍ଥପରିମଜ୍ଜନମ୍ । ଏତସ୍ମାଦ୍ ଅପରୋ ମୋହୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ହରାଇ ଜଡ ଜିନିଷରେ ମନ ଲଗି ଯିବା—ଏହିଠାରୁ ଅଲଗା କୌଣସି ମୋହ ନ ଥିଲା, ନ ଥିବ।
ଅର୍ଥାଦ୍ ଅର୍ଥାନ୍ତରଂ ଚିତ୍ତେ ଯାତେ ମଧ୍ଯେ ହି ଯା ସ୍ଥିତିଃ । ନିରସ୍ତମନନାଙ୍କାସୌ ସ୍ଵରୂପସ୍ଥିତିର୍ ଉଚ୍ଯତେ
ମନରେ ଗୋଟିଏ ଜିନିଷୁଠାରୁ ଆଉ ଜିନିଷକୁ ଯିବା ବେଳେ, ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ରହିଯାଏ, ଯାହା ଚିନ୍ତା ଚିହ୍ନରୁ ମୁକ୍ତ—ସେହିଠିକୁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସଂଶାନ୍ତସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପଂ ଯା ଶିଲାନ୍ତରଵତ୍ ସ୍ଥିତିଃ । ଜାଡ୍ଯନିଦ୍ରାଦିନିର୍ମୁକ୍ତା ସା ସ୍ଵରୂପସ୍ଥିତିସ୍ ସ୍ମୃତା
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ପାହାଡ଼ ଭିତର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ପରି, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଅଳସତା, ଘୁମାଣ୍ଟି ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ କିଛିରୁ ମୁକ୍ତ—ସେହିଠିକୁ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତି ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଅହନ୍ତାଦାଵ୍ ଅଲଂ ଶାନ୍ତେ ଭେଦେ ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦଚିତ୍ତତା । ଅଜଡା ଯତ୍ ପ୍ରତପତି ତତ୍ ସ୍ଵରୂପମ୍ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍
ଅହଂକାର ଓ ଭିନ୍ନତାରୁ ଆଗେ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଚେତନା ଅସ୍ଥିର ନୁହେଁ, ଯେଉଁ ଅନ୍ଧକାର ନଥିବା ଆଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଁ ନିଜର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ବୀଜଜାଗ୍ରତ୍ ତଥା ଜାଗ୍ରନ୍ ମହାଜାଗ୍ରତ୍ ତଥୈଵ ଚ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ତଥା ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଜାଗ୍ରତ୍ ସୁଷୁପ୍ତକମ୍
ବୀଜ ଜାଗୃତି, ସାଧାରଣ ଜାଗୃତି, ବଡ଼ ଜାଗୃତି, ଜାଗିଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ, ସାଧାରଣ ସ୍ୱପ୍ନ, ସ୍ୱପ୍ନ ଜାଗୃତି ଓ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା—
ଇତି ସପ୍ତଵିଧୋ ମୋହଃ ପୁନର୍ ଏଷ ପରସ୍ପରମ୍ । ଶ୍ଲିଷ୍ଟୋ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅନେକାଖ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ଅସ୍ଯ ଚ
ଏଭଳି ସାତ ପ୍ରକାରର ମୋହ ଅଛି; ଏହି ଅବସ୍ଥାଗୁଡିକ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟରେ ମିଶିଥାନ୍ତି ଓ ଅନେକ ନାମରେ ଜଣାଯାନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ।
ପ୍ରଥମଂ ଚେତନଂ ଯତ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଅନାଖ୍ଯଂ ନିର୍ମଲଂ ଚିତଃ । ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଚିତିଜୀଵାଦିନାମଶବ୍ଦାର୍ଥଭାଜନମ୍
ପ୍ରଥମେ ଅଛି ଚେତନା, ଯାହା ଅନାମା ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଜାଗୃତି; ଏହିଁ ପରେ ଏହା ଭବିଷ୍ୟତରେ ମନ, ଜୀବ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମ ଓ ଅର୍ଥର ଆଧାର ହୁଏ।
ବୀଜରୂପଂ ସ୍ଥିତଂ ଜାଗ୍ରଦ୍ ବୀଜଜାଗ୍ରତ୍ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ଏଷା ଜ୍ଞପ୍ତେର୍ ନଵାଵସ୍ଥା ତ୍ଵଂ ଜାଗ୍ରତ୍ସଂସ୍ଥିତିଂ ଶୃଣୁ
ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଗୋଟିଏ ଅଙ୍କୁର ଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ 'ବୀଜ ଜାଗ୍ରତ' କୁହାଯାଏ। ଏହା ନୂତନ ଜ୍ଞାନର ଏକ ଅବସ୍ଥା। ଏବେ ସାଧାରଣ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଏଵଂ ପ୍ରସୂତସ୍ଯ ପରାଦ୍ ଅଯଂ ଚାହମ୍ ଇଦଂ ମମ । ଇତି ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଯସ୍ ସ୍ଵଚ୍ଛସ୍ ତଜ୍ ଜାଗ୍ରତ୍ ପ୍ରାଗଭାଵନା
ଯେତେବେଳେ 'ଏହା ଅନ୍ୟ, ମୁଁ ଏହି, ଏହା ମୋର' ଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାର ପୂର୍ବ ଆକାର କୁହାଯାଏ।
ଅଯଂ ସୋ ଽହମ୍ ଇଦଂ ତନ୍ ମେ ଇତି ଜନ୍ମାନ୍ତରୋଦିତଃ । ପୀଵରଃ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହାଜାଗ୍ରଦ୍ ଇତି ସ୍ଫୁରତ୍
ଯେତେବେଳେ 'ଏହା ସେ, ମୁଁ ଏହି, ଏହା ମୋର' ଭାବ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରୁ ଉପଜିଥାଏ, ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବକୁ 'ମହାଜାଗ୍ରତ' କୁହାଯାଏ।
ଅରୂଢମ୍ ଅଥ ଵାରୂଢମ୍ ଅନିଦ୍ରମ୍ ଅବହିର୍ମଯମ୍ । ଯଜ୍ ଜାଗ୍ରତୋ ମନୋରାଜ୍ଯଂ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସ୍ ସ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ମନର ରାଜ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ନିଦ୍ରା ନଥାଏ ଓ ବାହାରକୁ ଲାଗି ନଥାଏ, ସେ ଅବସ୍ଥାକୁ 'ଜାଗ୍ରତ ସ୍ୱପ୍ନ' କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ମନ ଅସ୍ଥିର କିମ୍ବା ସ୍ଥିର ହୋଇପାରେ।
ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରଶୁକ୍ତିକାରୂପ୍ଯମୃଗତୃଷ୍ଣାଦିଭେଦତଃ । ଅଭ୍ଯାସଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜାଗ୍ରତ୍ତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଅନେକଵିଧଂ ଭଵେତ୍
ଦୁଇଟି ଚନ୍ଦ୍ର, ଚିପିରେ ଚାନ୍ଦି, କିମ୍ବା ମୃଗମରୀଚିକା ଭଳି ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଅନୁଭୂତି ଯେତେବେଳେ ପୁନିପୁନି ଦେଖାଯାଏ, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ହୋଇଯାଏ।
ଅଲ୍ପକାଲଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଏତନ୍ ନୋ ସତ୍ଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି । ନିଦ୍ରାକାଲାନୁଭୂତେ ଽର୍ଥେ ନିଦ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରତ୍ଯଯୋ ହି ଯଃ
ଯଦି କେହି ଭାବେ, 'ମୁଁ ଏହାକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଦେଖିଲି; ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ,' ତଥାପି ନିଦ୍ରା ସମୟରେ ଯାହା ଅନୁଭବ କରାଯାଇଛି, ନିଦ୍ରା ଶେଷରେ ତାହାର ଅନୁଭୂତି ରହିଯାଏ।
ସ ସ୍ଵପ୍ନଃ କଥିତସ୍ ତସ୍ଯ ମହାଜାଗ୍ରତ୍ ସ୍ଥିତଂ ହୃଦି । ଚିରସନ୍ଦର୍ଶନାଭାଵାଦ୍ ଅପ୍ରଫୁଲ୍ତବୃହଦ୍ଵପୁଃ
ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ସ୍ୱପ୍ନ କୁହାଯାଏ—ଯେତେବେଳେ ଏହା ମହାଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ହୃଦୟରେ ରହିଥାଏ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଏବଂ ତାହାର ବଡ଼ ଆକାର ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇନାହିଁ।
ସ୍ଵପ୍ନୋ ଜାଗ୍ରତ୍ତଯାରୂଢୋ ମହାଜାଗ୍ରତ୍ପଦଂ ଗତଃ । ଯତ୍ କ୍ଷତେ ଵାକ୍ଷତେ ଦେହେ ସ୍ଵପ୍ନଜାଗ୍ରନ୍ ମତଂ ହି ତତ୍
ସ୍ୱପ୍ନ ଯଦି ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ତେବେ ଏହା ମହାଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଲାଭ କରେ; ଦେହରେ ଯାହା ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ଦେଖାଯାଏନାହିଁ, ତାହା ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଦୁହେଁ ଭାବିଯାଏ।
ଷଡଵସ୍ଥାପରିତ୍ଯାଗେ ଜଡଜୀଵସ୍ଯ ଯା ସ୍ଥିତିଃ । ଭଵିଷ୍ଯଦ୍ଦୁଃଖବୋଧାଢ୍ଯା ସୌଷୁପ୍ତୀ ସୋଚ୍ଯତେ ଗତିଃ
ଛଅଟି ଅବସ୍ଥାକୁ ଛାଡିଦେବା ପରେ, ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଅବୁଜ୍ ଜୀବ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ଦୁଃଖର ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ, ସେଉଁଠିକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଅବସ୍ଥା ଭାବରେ କୁହାଯାଏ।
ଏତେ ତସ୍ଯାମ୍ ଅଵସ୍ଥାଯାଂ ତୃଣଲୋଷ୍ଟଶିଲାଦଯଃ । ପଦାର୍ଥାସ୍ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ ସର୍ଵେ ପୁରାପାଶ୍ଚାତ୍ଯନୂତନାଃ
ସେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ, ଘାସ, ମାଟି, ପଥର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ, ପୁରୁଣା, ନୂତନ କିମ୍ବା ଏମିତି ନିଆଁ ହୋଇଥିବା, ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି।
ସପ୍ତାଵସ୍ଥା ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତା ମଯାଜ୍ଞାନସ୍ଯ ରାଘଵ । ଏକୈକା ଶତଶାଖାତ୍ର ନାନାଵିଭଵରୂପିଣୀ
ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନର ସାତଟି ଅବସ୍ଥା ବିବରଣା କରିଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅବସ୍ଥାର ଶତାଧିକ ଶାଖା ଅଛି ଓ ଏହା ନାନା ପ୍ରକାରର ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନଶ୍ ଚିରଂ ରୂଢୋ ଜାଗ୍ରତ୍ତାମ୍ ଏଵ ଗଚ୍ଛତି । ନାନାପଦାର୍ଥଭେଦେନ ସ ଵିକାସଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଭାବରେ ରହିଛି, ଶେଷରେ ସେ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ; ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ବିସ୍ତାର ଓ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ଅସ୍ଯାଶ୍ ଚାପ୍ଯ୍ ଉଦରେ ସନ୍ତି ମହାଜାଗ୍ରଦ୍ଦଶାଦୃଶଃ । ତାସାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅନ୍ଯାଶ୍ ଚ ସନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵଂ ସଂସୃତିର୍ ଘନା
ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହା ଜାଗ୍ରତ ଦଶା ପରି ଅନେକ ଅବସ୍ଥା ରହିଛି; ସେଗୁଡିକର ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ଅଛି। ଏଭଳି ଭାବେ ସଂସାରର ଚକ୍ରଗୁଡିକ ଗାଢ଼ ଭାବରେ ରହିଛି।
ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଵପ୍ନକଲନେ ଆସ୍ଵ୍ ଅନ୍ତରଦଶାସ୍ଵ୍ ଅପି । ସ୍ଥିତେ ତେନାଯମ୍ ଅଖିଲସ୍ ସ୍ଥିତୋ ମୋହଶ୍ ଶିଲାଘନଃ
ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଓ ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ମଧ୍ୟବର୍ତୀ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସମସ୍ତ ଭ୍ରମର ଗଠିତ ଗଢ଼ ଏକ ଶିଳା ପରି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଛି।
ସ୍ଵପ୍ନାତ୍ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତରଂ ଲୋକୋ ମୋହାନ୍ ମୋହାନ୍ତରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଅଧଃପାତିଜଲାଵର୍ତ ଇଵ ଯାତି ଜଲାନ୍ତରମ୍
ଏହି ଜଗତ୍ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନକୁ, ଏକ ଭ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ଭ୍ରମକୁ ଯାଏ; ଏହା ଏକ ନଦୀର ଘୂର୍ଣ୍ଣିକୁ ଅନ୍ୟ ଜଳରେ ଡୁବିଯିବା ପରି।