ଜରାଜୀର୍ଣବକୀ ଯାଵତ୍ କାସକ୍ରେଙ୍କାରକାରିଣୀ । ରୌତି ରୋଗୋରଗାକୀର୍ଣା କାଯଦ୍ରୁମଶିରସ୍ସ୍ଥିତା
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହର ଉପରେ ବୟସର ପୁରୁଣା ଏବଂ ଅଶକ୍ତ ବକଟିଏ, ଯାହା କାଶ ଓ ଖଂଖାର ଶବ୍ଦ କରେ, ରୋଗର ସାପମାନେ ଯାହାକୁ ଘେରିଛନ୍ତି, ଦେହର ବୃକ୍ଷର ଶିଖରରେ ବସି ଚିତ୍କାର କରେ—
ତାଵଦ୍ ଆଗତ ଏଵାଶୁ କୁତୋ ଽପି ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ଘନାନ୍ଧତିମିରାକାଙ୍କ୍ଷୀ ମୁନେ ମରଣକୌଶିକଃ
ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଦେହକୁ ଦୃଢ଼ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁର ପେଚା କେଉଁଠୁ ତୁରନ୍ତ ଆସୁଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ମୁନି।
ସାଯଂସନ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରଜାତୈଵ ତମସ୍ ସମନୁଧାଵତି । ଜରା ଵପୁଷି ଦୃଷ୍ଟୈଵ ମୃତିଂ ସମନୁଧାଵତି
ଯେପରି ଗୋଧୂଳି ବେଳେ ଆସିଲେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଧାଉଛି, ସେପରି ଦେହରେ ବୟସ ଦେଖାଗଲେ ମୃତ୍ୟୁ ତାହାକୁ ଧାଉଛି।
ଜରାକୁସୁମିତଂ ଦେହଦ୍ରୁମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଦୂରତଃ । ମୃତିଭୃଙ୍ଗୀ ଦ୍ରୁତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନରସ୍ଯାଯାତି ସୂତ୍ସୁକା
ଯେତେବେଳେ ଦୂରରୁ ଦେହର ବୃକ୍ଷଟି ବୟସର ଫୁଲରେ ଫୁଲିଉଠିଛି ବୋଲି ଦେଖାଯାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୃତ୍ୟୁର ମଧୁମକ୍ଷିକା ତୁରନ୍ତ ଏବଂ ଆଗ୍ରହରେ ଲୋକଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସେ।
ଶୂନ୍ଯଂ ନଗରମ୍ ଆଭାତି ଭାତି ଚ୍ଛିନ୍ନଲତୋ ଦ୍ରୁମଃ । ଭାତ୍ଯ୍ ଅନାଵୃଷ୍ଟିମାନ୍ ଦେଶୋ ନ ଜରାଜର୍ଜରଂ ଵପୁଃ
ଏକ ଖାଲି ସହର ଦେଖାଯାଏ, ଶାଖା କଟା ବୃକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ, ବର୍ଷା ବିନା ଜମି ଦେଖାଯାଏ—କିନ୍ତୁ ବୟସରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ଦେହ କେବେ ଦେଖାଯାଏନି।
କ୍ଷଣାନ୍ ନିଗିରଣାଯୈଵ କାସକ୍ଵଣିତକାରିଣୀ । ଗୃଧ୍ରୀଵାମିଷମ୍ ଆଦତ୍ତେ ତରସୈଵ ନରଂ ଜରା
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ବୟସ କାଶର ଶବ୍ଦ କରି, ଗିଧ ଯେପରି ମାଂସ ଛିଣିନେଇଥାଏ, ସେପରି ଶକ୍ତିରେ ଲୋକକୁ ଧରି ନେଇଯାଏ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ସୋତ୍ସୁକେଵାଶୁ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଶିରସି କ୍ଷଣାତ୍ । ପ୍ରଲୁନାତି ଜରା ଦେହଂ କୁମାରୀ କୈରଵଂ ଯଥା
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦେହକୁ ଉତ୍ସୁକତାରେ ଦେଖି, ଏକ କ୍ଷଣରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଧରି ଦେହକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଏ, ଯେପରି ଜଣେ ଯୁବତୀ ଜଳପଦ୍ମକୁ ଛିଣିନେଇଥାଏ।
ସୀତ୍କାରକାରିଣୀ ପାଂସୁପରୁଷା ପରିଜର୍ଜରମ୍ । ଶରୀରଂ ଶାତଯତ୍ଯ୍ ଏଷା ଵାତ୍ଯେଵ ତରୁପଲ୍ଲଵମ୍
ଏହି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଧୁଳିରେ ରଫ ହୋଇ, ଶରୀରକୁ ଚିରି ଦେଏ ଏବଂ ଶବ୍ଦ କରେ, ଯେପରି ଝଡ଼ ଗଛର କୋମଳ ପତ୍ରକୁ ଫାଟିଦିଏ।
ଜରସୋପହତୋ ଦେହୋ ଧତ୍ତେ ଜର୍ଜରତାଂ ଗତଃ । ତୁଷାରନିକରାକୀର୍ଣପରିମ୍ଲାନାମ୍ବୁଜଶ୍ରିଯମ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଆଘାତରେ ଦେହ ଅସ୍ଥିର ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ପୋଷ୍ଟିକା ଓ ହିମରେ ଢାକା, ମ୍ଲାନ ହୋଇଯାଇଥିବା ପଦ୍ମର ରୂପ।
ଜରାଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନୋଦିତୈଵେଯଂ ଶିରଶ୍ଶିଖରିପୃଷ୍ଠତଃ । ଵିକାସଯତି ସଂରବ୍ଧଵାତାଂ କାସକୁମୁଦ୍ଵତୀମ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ମୁଣ୍ଡର ଶିଖରରୁ ଉଦୟ ହୋଇ, ଖାସିର ତୀବ୍ର ପବନ ପରି ଦେହରେ ବ୍ୟାପିଯାଏ, ଯେପରି ରାତିରେ ଖିଲିଥିବା କମଳ।
ପରିପକ୍ଵଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଜରାକ୍ଷାରଵିଧୂସରମ୍ । ଶିରଃକୁଷ୍ମାଣ୍ଡକଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପୁଂସଃ କାଲଃ କିଲେଶ୍ଵରଃ
ବୟସର ଛାୟାରେ ଧୂସର ଓ ପକ୍କ ହୋଇଯାଇଥିବା ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖର ନାୟକ କାଳ ତାହାକୁ ଗିଲିଯାଏ।
ଜରାଜହ୍ନୁସୁତୋଦ୍ଯୁକ୍ତା ମୂଲାନ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ନିକୃନ୍ତତି । ଶରୀରତୀରଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଚଲସ୍ଯାଯୂଂଷି ସତ୍ଵରମ୍
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନଦୀକନ୍ୟା ଯମୁନାଙ୍କ ସହଯୋଗରେ, ଶରୀର ଗଛର ମୂଳକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦିଏ, ଫଳରେ ପ୍ରାଣଶକ୍ତି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ଜରାମାର୍ଜାରିକା ଭୁକ୍ତଯୌଵନାଖୁତଯୈଧିତା । ପରମ୍ ଉଲ୍ଲାସମ୍ ଆଯାତି ଶରୀରାମିଷଗର୍ଧିନୀ
ବୟସ୍କୁ ଦେହର ମାଂସ ପାଇଁ ଲାଲସା ଥାଏ, ଏହା ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ଖାଇ ଦେଇ, ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିକୁ ଭଡ଼ାଇ, ଶରୀରରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଆସି ପହଞ୍ଚେ ।
କାଚିଦ୍ ଅସ୍ତି ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ନାମଙ୍ଗଲକରୀ ତଥା । ଯଥା ଜରାକ୍ରୋଶକରୀ ଦେହଜଙ୍ଗଲଜମ୍ବୁକୀ
ଏହି ସଂସାରରେ ବୟସ୍ ଭଳି ଅଶୁଭ କିଛି ନାହିଁ; ଦେହର ଜଙ୍ଗଲର ଶିଆଳ ଭଳି, ଏହା କ୍ରନ୍ଦନ କରି ଚିତ୍କାର କରେ ।
କାସଶ୍ଵାସସସୀତ୍କାରା ଦୁଃଖଧୂମତମୋମଯୀ । ଜରାଜ୍ଵାଲା ଜ୍ଵଲତ୍ଯ୍ ଏଷା ଯଯାସୌ ଦଗ୍ଧ ଏଵ ହି
କାଶ, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଓ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ, ଦୁଃଖର ଧୂଆଁ ଓ ଅନ୍ଧକାର ସହିତ—ଏହି ବୟସ୍ର ଅଗ୍ନି ଜଳିଉଠେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ ।
ଜରସା ଵକ୍ରତାମ୍ ଏତି ଶୁକ୍ଲାଵଯଵପଲ୍ଲଵା । ତାତ ତନ୍ଵୀ ତନୁର୍ ନୄଣାଂ ଲତା ପୁଷ୍ପାନତା ଯଥା
ବୟସ୍ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ତରୁଣ ଓ ଧଳା ଦେହ ମୋଡ଼ିଯାଏ, ପ୍ରିୟ, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ବେଳ ଯେପରି ନମିଯାଏ ।
ଜରାକର୍ପୂରଧଵଲଂ ଦେହକର୍ପୂରପାଦପମ୍ । ମୁନେ ମରଣମାତଙ୍ଗୋ ନୂନମ୍ ଉଦ୍ଧରତି କ୍ଷଣାତ୍
ବୟସ୍ର କର୍ପୂର ଭଳି ଧଳା ଦେହକୁ, ମୁନି, ମୃତ୍ୟୁର ହାତୀ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ ।
ମରଣସ୍ଯ ମୁନେ ରାଜ୍ଞୋ ଜରାଧଵଲଚାମରା । ଆଗଚ୍ଛତୋ ଽଗ୍ରେ ନିର୍ଯାତି ସ୍ଵାଧିଵ୍ଯାଧିପତାକିନୀ
ମୃତ୍ୟୁ ରାଜା, ମୁନି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବୟସ୍ର ଧଳା ଚାମର ଆଗରେ ଚାଲେ, ଓ ରୋଗର ପତାକା ତାଙ୍କ ଆଗମନ ସୂଚନା କରେ ।
ନ ଜିତାଶ୍ ଶତ୍ରୁଭିସ୍ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଯେ ନିଷ୍ପିଷ୍ଟାଦ୍ରିକୋଟଯଃ । ତେ ଜରାଜୀର୍ଣରାକ୍ଷସ୍ଯା ପଶ୍ଯାଶୁ ଵିଜିତା ମୁନେ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତ ହେବାକୁ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଯାଁଠାରେ ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗମାନେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନାମକ ରାକ୍ଷସୀ ଦ୍ୱାରା କେତେ ଶୀଘ୍ର ହରାଯାଆନ୍ତି, ମୁନି।
ଜରାତୁଷାରଧଵଲେ ଶରୀରସଦନାନ୍ତରେ । ଶକ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅକ୍ଷଶିଶଵସ୍ ସ୍ପନ୍ଦିତୁଂ ନ ମନାଗ୍ ଅପି
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ହିମରେ ଧଳା ହୋଇଥିବା ଏହି ଶରୀର ଗୃହରେ, ଆଖିର ପୁପିଲ୍ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ଚଳିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଏନାହିଁ।
ସଂସାରସଂସୃତେର୍ ଅସ୍ଯା ଗନ୍ଧକୁଟ୍ଯାଶ୍ ଶିରୋଗତା । ଦେହଯଷ୍ଟ୍ଯା ଜରାନାମ୍ନୀ ଚାମରଶ୍ରୀର୍ ଵିରାଜତେ
ଏହି ସଂସାରର ସୁଗନ୍ଧିତ କୋଠରୀରେ, ଶରୀରର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନାମର ଚାମର ଶ୍ରୀ ଚମକୁଛି।
ଜରାଚନ୍ଦ୍ରୋଦଯସିତେ ଶରୀରନଗରେ ସ୍ଥିତେ । କ୍ଷଣାଦ୍ ଵିକାସମ୍ ଆଯାତି ମୁନେ ମରଣକୈରଵମ୍
ଯେତେବେଳେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଚନ୍ଦ୍ରୋଦୟ ଶରୀର ନଗରରେ ଦେଖାଯାଏ, ମୁନି, ମୃତ୍ୟୁର କମଳ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଖିଲିଯାଏ।
ଜରାସୁଧାଲେପସିତେ ଶରୀରାନ୍ତଃପୁରାନ୍ତରେ । ଅଶକ୍ତିର୍ ଆର୍ତିର୍ ଆପଚ୍ ଚ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସୁଖମ୍ ଅଙ୍ଗନାଃ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ମଲମ ଲାଗିଥିବା ଏହି ଶରୀରର ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ଅସହାୟତା, ବେଦନା ଓ ଦୁଃଖ ସୁଖର ସାଥୀ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ଅଭାଵାଗ୍ରେସରା ଯତ୍ର ଜରା ଜଯତି ଜନ୍ତୁଷୁ । କସ୍ ତତ୍ରେହ ସମାଶ୍ଵାସୋ ମମ ମନ୍ଦମତେର୍ ମୁନେ
ଯେଉଁଠାରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ସବୁଠାରୁ ଆଗରେ ଥାଇ ଜନ୍ତୁମାନେ ଉପରେ ବିଜୟୀ ହୁଏ, ମୁନି, ଏମିତି ଠାରେ ମୋ ମନ ମନ୍ଦ ଥିବାବେଳେ କେଉଁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ମିଳିପାରିବ?
କିଂ ତେନ ଦୁର୍ଜୀଵିତଦୁର୍ଗ୍ରହେଣ ଜରାଂ ଗତେନାପି ହି ଜୀଵ୍ଯତେ ଯତ୍ । ଜରା ଜଗତ୍ଯାମ୍ ଅଜିତା ନରାଣାଂ ସର୍ଵୈଷଣାସ୍ ତାତ ତିରସ୍କରୋତି
ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ ଓ ଦୁର୍ଜୀବନ ଜୀବନକୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଧରି ରହିଲେ କଣ ଲାଭ? ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଯାହାକୁ ଏହି ସଂସାରରେ କେହି ଜିତିପାରେନାହିଁ, ସେଇ ସମସ୍ତ ଆଶା-ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ହେଉ ମୁଁ, ପିତା, ଦୂରେ ଫିଙ୍ଗିଦିଏ।
ଵିକଲ୍ପକଲ୍ପନାନଲ୍ପକଲ୍ପିତୈର୍ ଅଲ୍ପବୁଦ୍ଧିଭିଃ । ଭେଦୈର୍ ଉଦ୍ଧୁରତାଂ ନୀତସ୍ ସଂସାରକୁହକଭ୍ରମଃ
ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକମାନେ ମନରେ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଓ କଳ୍ପନା ଗଢନ୍ତି, ସେଇ ଅନେକ ଭ୍ରମ ଓ ଭେଦରେ ଏହି ସଂସାର ମାୟା ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ସତାଂ କଥମ୍ ଇଵାସ୍ଥେହ ଜାଯତେ ଜାଲପଞ୍ଜରେ । ବାଲା ଏଵାତ୍ତୁମ୍ ଇଚ୍ଛନ୍ତି ଫଲଂ ମକୁରବିମ୍ବିତମ୍
ଜାଲର ପିଞ୍ଜରାଭଳି ଏଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କିପରି ଆସକ୍ତି ଧରନ୍ତି? ଶିଶୁମାନେ ମାତ୍ର ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଫଳ ଖାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।
ଇହାପି ଵିଦ୍ଯତେ ଯୈଷା ପେଲଵା ସୁଖଭାଵନା । ଆଖୁସ୍ ତନ୍ତୁମ୍ ଇଵାଶେଷଂ କାଲସ୍ ତାମ୍ ଅପି କୃନ୍ତତି
ଏଠି ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ଦୁର୍ବଳ ସୁଖର ଭାବନା ଅଛି, ସେଉଁଥିରେ କାଳ, ଏକ ଉଠିଆ ପିଲା ମୂଷା ପରି, ସମସ୍ତ ସୂତାକୁ କାଟିଦିଏ।
ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତୀହ ଯଦ୍ ଅଯଂ କାଲସ୍ ସକଲଘସ୍ମରଃ । ଗ୍ରସତେ ନ ଜଗଜ୍ଜାତଂ ମହାବ୍ଧିମ୍ ଇଵ ଵାଡଵଃ
ଏଠି ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ ଯାହାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଗଳି ଦେଉଥିବା କାଳ ଖାଇନଥାଏ; ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ, ଯେପରି ଗଭୀର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଗ୍ନି ଶୋଷିନେଉଛି, ସେପରି ଗ୍ରସିଯାଏ।
ସମସ୍ତସାମାନ୍ଯତଯା ଭୀମଃ କାଲୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ଦୃଶ୍ଯସତ୍ତାମ୍ ଇମାଂ ସର୍ଵାଂ କଵଲୀକର୍ତୁମ୍ ଉଦ୍ଯତଃ
ଭୟଙ୍କର ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ କାଳ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟମାନ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗିଳିଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛି।