ଅନଯୋପହତେ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ମିଂଶ୍ ଚିତ୍ରାଶ୍ ଚେତସି ଵିଭ୍ରମାଃ । ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତେ ତରଙ୍ଗାସ୍ ତୋଯଧେର୍ ଇଵ
ଏପରି ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଏହାର ଭିତରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଭ୍ରମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଇ, ଆସି ଯାଏ ଏବଂ ହେଉଛି ନଷ୍ଟ, ଏହା ସମୁଦ୍ରର ତଳେ ତରଙ୍ଗ ଉପରେ ଆସି ଯାଏ ଯେପରି।
ପଦାର୍ଥରଥମ୍ ଆରୂଢା ଭାଵନୈଷା ବଲାନ୍ଵିତା । ଆକ୍ରାମତି ମନଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଵିହଗଂ ଵାଗୁରା ଯଥା
ଏହି କଳ୍ପନା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ବସ୍ତୁର ରଥରେ ଚଢ଼ି, ମନକୁ ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ଯେପରି ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ପକ୍ଷୀକୁ ଧରାଯାଏ।
କାରୁଣ୍ଯାତ୍ ସ୍ପନ୍ଦମାନାକ୍ଷୀଂ ସ୍ରଵତ୍କ୍ଷୀରଲଵସ୍ତନୀମ୍ । ନଯତ୍ଯ୍ ଉଲ୍ଲାସିତାନନ୍ଦଂ ଜନନୀଂ ଗୃହିଣୀପଦମ୍
ଦୟାରୁ, ମାଆ ଯାହାର ଆଖି ଆନୁକୂଳତାରେ ଭରିଥିବା ଏବଂ ଅମୃତ ଦୁଧ ଝରୁଥିବା ଅସ୍ଥନୀ ଅଛି, ସେ ଶିଶୁର ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ଗୃହଣୀର ଭୂମିକାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
ଵିଷୀକରୋତି ନିଷ୍ଷ୍ଯନ୍ଦସନ୍ତର୍ପିତଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍ । ସୁଧା ସାର୍ଦ୍ରମ୍ ଅପି କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧା ବିମ୍ବମ୍ ଐନ୍ଦଵମ୍
ଅମୃତରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଏବଂ ଭିଜା ଚନ୍ଦ୍ରମା ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଅତି ଏକାଉଁ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ତିନି ଜଗତକୁ ବିଷ ହେବାରେ ବିନା ଦେରି ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଉନ୍ମତ୍ତଵରଵେତାଲଵର୍ତନାରମ୍ଭସମ୍ଭ୍ରମମ୍ । ସ୍ଥାଣଵସ୍ ସମ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତି ମୂକମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏତି ଯଦ୍ ଧିଯା
ମନ ଯଦି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଦୃଢ଼ ଦଣ୍ଡା ଭଳି ନିଶ୍ଚଳ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଗଳ, ଭୂତ, ମଦ୍ୟପ ଭଳି ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାନ୍ତି; ଏବଂ ମନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ ଲୋକ ମଧ୍ୟ କଥା କହିପାରନ୍ତି।
ସନ୍ଧ୍ଯାଦିଷୁ ଚ କାଲେଷୁ ଲୋଷ୍ଟପାଷାଣଭିତ୍ତଯଃ । ଅସ୍ଯାଃ ପ୍ରସାଦାଦ୍ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ପା ଜଗତି ଦୃଷ୍ଟିଭିଃ
ସଂଧ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୟରେ, ଏହି ମନର ପ୍ରଭାବରେ, ଲୋକମାନେ ମାଟି, ପଥର ଓ ଦିୱାଲରେ ସାପ ଦେଖିବାକୁ ପାରନ୍ତି।
ଏକୋ ଽପି ଦ୍ଵିତଯୋଦେତି ଯଥା ଦ୍ଵିଶଶିଦର୍ଶନେ । ଦୂରମ୍ ଅଭ୍ଯାଶତାଂ ଯାତି ସ୍ଵପ୍ନେ ଽବ୍ଧିତରଣଂ ଯଥା
ଯେପରି ଏକ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ଦୁଇଟି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ, କିମ୍ବା ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦୂର ତୀରକୁ ନିକଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ମନ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଆଦୀର୍ଘଃ କ୍ଷଣତାମ୍ ଏତି କାଲସ୍ ସେଷ୍ଟା ଯଥା ନିଶା । କ୍ଷଣୋ ଵର୍ଷମ୍ ଇଵାଭାତି କାନ୍ତାଵିରହିଣାମ୍ ଇଵ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭଳି ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ରାତି ଶୀଘ୍ର ଗତି ହୋଇଯାଏ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏକ ବର୍ଷ ଭଳି ଲାଗେ, ଯେପରି ପ୍ରିୟଜନ ଠାରୁ ଦୂର ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ।
ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯନ୍ ନାମ ନ କରୋତୀଯମ୍ ଉଦ୍ଧତା । ଅସ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅକିଞ୍ଚନାଯାସ୍ ତୁ ଶକ୍ତତାଂ ପଶ୍ଯ ରାଘଵ
ଏହି ଚଞ୍ଚଳ ମନ କିଛି ନାମ ଦେଇନଥିବା କିମ୍ବା ସୃଷ୍ଟି କରିନଥିବା କିଛି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ରାଘବ, ଏହି ମନ ଯେତେବେଳେ କିଛି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଅଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ।
ସଂରୋଧଯେତ୍ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସଂଵିଦୈଵାଶୁ ସଂଵିଦମ୍ । ସଂଵିତ୍ସ୍ରୋତୋନିରୋଧେନ ଶୁଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏଷା ମନୋନଦୀ
ଉଦ୍ୟମ କରି ଜ୍ଞାନକୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଇବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନର ଧାରାକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ, ଏହି ମନର ନଦୀ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ।
ଅଵିଦ୍ଯମାନଯୈଵେଦଂ ପେଲଵାଙ୍ଗ୍ଯା ସୁତୁଚ୍ଛଯା । ମିଥ୍ଯାଭାଵନଯା ନାମ ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଂ ଜଗତ୍
ଯାହା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଯାହା ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଖାଲି, ଯାହାକୁ ମିଥ୍ୟା ଭାବନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଏ।
ଅରୂପଯା ନିରାକୃତ୍ଯା ଚାରୁଚେତନହୀନଯା । ଅସତ୍ଯେଵାଶୁ ନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଂ ଜଗତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଆକୃତି ନାହିଁ, ରୂପ ନାହିଁ, ଶୁଭ ଚେତନା ନାହିଁ, ଏବଂ ଅସତ୍ୟ ପରି ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହି ସଂସାର ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଅନ୍ଧାରରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ଆଲୋକେନ ଵିନଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯା ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯା ତମସୋ ଽନ୍ତରେ । କୌଶିକେକ୍ଷଣଧର୍ମିଣ୍ଯା ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଂ ଜଗତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଆଲୋକ ନାହିଁ, ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଚମକେ, ଏବଂ ପେଚାର ଦୃଷ୍ଟି ପରି ଚରିତ୍ର ଅଛି, ସେଠାରେ ଏହି ସଂସାର ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଅନ୍ଧାରରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
କୁକର୍ମୈକାନ୍ତକାରିଣ୍ଯା ନ ସହନ୍ତ୍ଯାଵଲୋକନମ୍ । ଦେହମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଵିଜାନନ୍ତ୍ଯା ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଂ ଜଗତ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରାଯାଏ, ଦେଖିବାକୁ ସହିପାରିନାହିଁ, ଏବଂ ନିଜ ଦେହକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହିଁ, ସେଠାରେ ଏହି ସଂସାର ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଅନ୍ଧାରରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ସୁଧୀରାଚାରଧର୍ମିଣ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତକାନ୍ତଯା । ଅନାରତାସ୍ତଙ୍ଗତଯା ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଂ ଜଗତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରାଯାଏ, ସ୍ବାଭାବିକ ଭାବରେ ସୁନ୍ଦର ଅଛି, ଏବଂ ସଦା ଅସ୍ଥିର ଭାବରେ ଅସ୍ତ ହୁଅଉଛି, ସେଠାରେ ଏହି ସଂସାର ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଅନ୍ଧାରରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ଅନନ୍ତଦୁଃଖାକୁଲଯା ସଦୈଵ ଧୃତଯାନଯା । ସମ୍ବୋଧହୀନଯା ନାମ ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଂ ଜଗତ୍
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ସଦା ବ୍ୟାକୁଳ ଥିବା, ଭ୍ରମିତ ମନ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ହେଉଥିବା ଏବଂ ସତ୍ୟ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ନଥିବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରଟି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଏ।
କାମକ୍ରୋଧଘନସ୍ତନ୍ଯା ତମଃପ୍ରସରଵକ୍ତ୍ରଯା । ଅଚେତନଶରୀରିଣ୍ଯା ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଂ ଜଗତ୍
ଯାହାର ଦେହ ଜଡ଼, ମୁଁହଁରୁ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଅତିରିକ୍ତ କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ରହିଛି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରଟି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଏ।
ଆତ୍ମାନ୍ଧକୂପାସ୍ପଦଯା ଜଡଯା ଜାଡ୍ଯଜୀର୍ଣଯା । ଦୁଃଖଦୀର୍ଘପ୍ରଲାପିନ୍ଯା ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଂ ଜଗତ୍
ଯିଏ ନିଜ ମନର ଅନ୍ଧକୁପର ଦ୍ୱାରରେ ବସିଛି, ଅଳସ୍ୟ ଓ ଅବିବେକରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଲମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ଅଭିଯୋଗ କରୁଛି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରଟି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଏ।
ପୁରୁଷାସଙ୍ଗଭଙ୍ଗିନ୍ଯା ରୋଗିଣ୍ଯାକ୍ଷତମାଯଯା । ଵିଵର୍ତିନ୍ଯା ଵିଵକ୍ଷାସୁ ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଂ ଜଗତ୍
ଯିଏ ସମ୍ପର୍କ ଭଙ୍ଗ କରେ, ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଓ ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିଛି, ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସବୁବେଳେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣେ, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସଂସାରଟି ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଯାଏ।
ପୁରୁଷସ୍ଯ ନ ଯା ଶକ୍ତା ସୋଢୁମ୍ ଈକ୍ଷିତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ତଯା ସ୍ତ୍ରିଯାଶରଣଯା ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଃ ପୁମାନ୍
ଯେ ପୁରୁଷ ଏହି ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଯିଏ ଏମିତି ନିରାଶ୍ରୟ ନାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ରୟହୀନ, ସେ ପୁରୁଷ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ନ ଯସ୍ଯାଶ୍ ଚେତନୈଵାସ୍ତି ଯାପ୍ଯ୍ ଅନଷ୍ଟୈଵ ନଶ୍ଯତି । ତଯା ସ୍ତ୍ରିଯାପୁରୁଷଯା ଚିତ୍ରମ୍ ଅନ୍ଧୀକୃତଃ ପୁମାନ୍
ଯେ ନାରୀଙ୍କର ଜାଣିବାର କ୍ଷମତା ନାହିଁ, ଏବଂ ଯିଏ ନଷ୍ଟ ହେଉନାଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏମିତି ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ପୁରୁଷ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅନନ୍ତଦୁଷ୍ପ୍ରସରଵିଲାସକାରିଣୀ କ୍ଷଯୋଦଯୋନ୍ମୁଖସୁଖଦୁଃଖକାରିଣୀ । ଇଯଂ ପ୍ରଭୋ ଵିଗଲତି କେନ ଵାସନା ମନୋଗୁହାନିଲଯନିବଦ୍ଧଭାଵନା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଜଣେ ଯିଏ ଅନେକ ଦୁର୍ଲଭ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଲିପ୍ତ, ଉତ୍ଥାନ ଓ ପତନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଖ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ମନର ଗୁହାରେ ଥିବା ଆଶା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା ଥିବା ଭାବନା କେଉଁ ଭାବେ ଶମିତ ହୁଏ?
ଅଵିଦ୍ଯାଵିଭଵପ୍ରୋତ୍ଥଂ ଜଗତଃ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା । ମହଦ୍ ଆନ୍ଧ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କଥଂ ନାମ ଵିନଶ୍ଯତି
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ଅଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା, ସଂସାର କିମ୍ବା ପୁରୁଷର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ବଡ଼ ଅନ୍ଧକାର କିପରି ଶେଷ ହୁଏ?
ଯଥା ତୁଷାରନଲିନୀ ଭାସ୍କରାଲୋକନାତ୍ କ୍ଷଣାତ୍ । ନଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଅଵିଦ୍ଯେଯଂ ନଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାଵଲୋକନାତ୍
ଯେପରି ହିମରେ ଢାକା ପଦ୍ମ ତୁରନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ଆତ୍ମାର ଦର୍ଶନ ହେଲେ ମାତ୍ର ହରାଯାଏ।
ତାଵତ୍ ସଂସାରଭୃଗୁଷୁ ସ୍ଵାତ୍ମନା ସହ ଦେହିନମ୍ । ଆନ୍ଦୋଲଯତି ସା ଯୈଷା ଦୁଃଖକଣ୍ଟକଜାଲିଷୁ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଦେହୀକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଆତ୍ମା ସହିତ ସଂସାରର ତରଙ୍ଗ ଭିତରେ ଦୁଃଖ ଓ ବେଦନାର ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ କରିଥାଏ।
ଅଵିଦ୍ଯା ଯାଵଦ୍ ଅସ୍ଯାସ୍ ତୁ ନୋତ୍ପନ୍ନା କ୍ଷଯକାରିଣୀ । ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମାଵଲୋକେଚ୍ଛା ମୋହସଙ୍କ୍ଷଯଦାଯିନୀ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନେ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣିବାର ଇଚ୍ଛା, ଯାହା ମୋହକୁ ଦୂର କରେ, ଉଦ୍ଭବ ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହେବା ଆରମ୍ଭ କରେନାହିଁ।
ଅସ୍ଯାଃ ପରଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନାଶଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଆତପାନୁଭଵାର୍ଥିନ୍ଯାଶ୍ ଛାଯାଯା ଇଵ ରାଘଵ
ଏହି ଅଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼ି ଯେତେବେଳେ ମନେ ଆଗକୁ ଦେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରେ, ସେତେବେଳେ ନିଜ ଅଜ୍ଞାନର ଶେଷ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେପରି ରାଘବ, ଝିଅ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପଡ଼ିଲେ ଛାୟା ହେଉଛି ହେଉଛି ହରାଯାଏ।
ଦୃଷ୍ଟେ ସର୍ଵଗତେ ଦେଵେ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଵିଲୀଯତେ । ସର୍ଵାଶାଭ୍ଯୁଦିତେ ଛାଯା ଦ୍ଵାଦଶାର୍କଗଣେ ଯଥା
ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଛାୟା ନିଜେ ନିଜେ ହରାଯାଏ; ଯେପରି ଦ୍ୱାଦଶ କିରଣ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଛାୟା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଇଚ୍ଛାମାତ୍ରମ୍ ଅଵିଦ୍ଯେହ ତନ୍ନାଶୋ ମୋକ୍ଷ ଉଚ୍ଯତେ । ସ ଚାସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରେଣ ସିଦ୍ଧୋ ଭଵତି ରାଘଵ
ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ କେବଳ ଭାବନା ମାତ୍ର; ଏହାର ନାଶକୁ ମୁକ୍ତି ବୋଲାଯାଏ। ଏହି ମୁକ୍ତି, ରାଘବ, କେବଳ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ବନ୍ଦ ହେଲେ ସଫଳ ହୁଏ।
ମନାଗ୍ ଅପି ମନୋଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵାସନାତମସି କ୍ଷତେ । କାଲିମା ତନୁତାମ୍ ଏତି ଚିଦାଦିତ୍ଯମହୋଦଯାତ୍
ମନର ଆକାଶରେ ଲୁଚିଥିବା ଆଗ୍ରହର ଅନ୍ଧକାରରେ ଯଦି ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ଫାଟ ହୁଏ, ଚେତନାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବାରୁ ସେଇ କଳା ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଯାଏ।