ଜ୍ଵଲଦନଲଜଟାଲଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡଃ ପ୍ରସୃତମରୁତ୍ପ୍ରସରାପନୁନ୍ନଲୋକଃ । ଜ୍ଵଲନତପନଭାସ୍କରାତ୍ମଜାନାଂ ରମଣଗୃହାନୁକୃତିଂ ଜଗାମ ଦେଶଃ
ଉଗ୍ର ଅଗ୍ନିର ଲୋହିତ ଶିଖା ଭଳି ଗଛମାନେ ଜଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ବାୟୁର ତୀବ୍ର ଝଂପରେ ସବୁକିଛି ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ସେ ଅଞ୍ଚଳଟି ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କର ଜଳୁଥିବା ରମଣୀୟ ଗୃହ।
ତସ୍ମିଂସ୍ ତଦା ଵର୍ତମାନେ କଷ୍ଟେ ଵିଧିଵିପର୍ଯଯେ । ଅକାଲୋଲ୍ବଣକଲ୍ପାନ୍ତେ ନିତାନ୍ତାତପଦାଯିନି
ସେ ସମୟରେ, ସେଠାରେ, ଏତେ ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦର ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର କାଳର ଶେଷ ଦିନରେ, ତାପ ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲା ଯେ କେହି ସହିପାରୁନଥିଲେ।
ଜନାଃ କେଚନ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ସକଲତ୍ରସୁହୃଜ୍ଜନାଃ । ଗତା ଦେଶାନ୍ତରଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ ଶରଦୀଵ ପଯୋଧରାଃ
କେତେକ ଲୋକ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାର ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଇ, ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଶରଦ୍ ଋତୁରେ ମେଘମାନେ ଆକାଶରୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଦେହାଵଯଵସଂଲୀନପୁତ୍ରଦାରାଗ୍ର୍ଯବାନ୍ଧଵାଃ । ଶୀର୍ଣାଃ କେଚନ ତତ୍ରୈଵ ଚ୍ଛିନ୍ନା ଇଵ ଵନେ ଦ୍ରୁମାଃ
କିଛି ଲୋକେ, ତାଙ୍କର ଶରୀର, ପୁଅ, ଜଣା ଓ ନିକଟ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ, ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ; ଜଙ୍ଗଲରେ କଟାଯାଇଥିବା ଗଛମାନେ ପରି ସେମାନେ ଶେଷ ହୋଇଗଲେ।
ଭୁକ୍ତାଃ କେଚନ ଦିଗ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ ନିର୍ଗଚ୍ଛନ୍ତସ୍ ସ୍ଵମନ୍ଦିରାତ୍ । ଅଜାତପକ୍ଷକାଶ୍ ଶ୍ଯେନୈଃ ଖଗା ନୀଡୋଦ୍ଗତା ଇଵ
କିଛି ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଘର ଛାଡ଼ିବା ବେଳେ ଅଞ୍ଚଳର ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଦିଆଯାଇଥିଲେ; ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଅପରିପକ୍ୱ ପକ୍ଷୀମାନେ ନୀଡ଼ ଛାଡ଼ିଲେ ଶ୍ୟେନ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଇଯାଏ।
ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ କେଚିଦ୍ ଅନଲଂ ଜ୍ଵଲିତଂ ଶଲଭା ଇଵ । କେଚିଚ୍ ଛ୍ଵଭ୍ରେଷୁ ପତିତାଶ୍ ଶିଲାଶ୍ ଶୈଲଚ୍ଯୁତା ଇଵ
କେହି ଜଣେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ଶଳଭ ପରି ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଆଉ କେହି ଜଣେ ପାହାଡ଼ରୁ ଗଡ଼ି ପଡ଼ୁଥିବା ପାଥର ପରି ଗଭୀର ଖାଇକୁ ଝରିପଡ଼ିଲେ।
ଅହଂ ତୁ ତାନ୍ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଶ୍ଵଶୁରାଦୀନ୍ ସ୍ଵକାଞ୍ ଜନାନ୍ । କଲତ୍ରମାତ୍ରମ୍ ଆଦାଯ କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ ଦେଶାଦ୍ ଵିନିର୍ଗତଃ
ମୁଁ ତ ମୋ ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ମୋ ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ ନେଇ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ସେଇ ଦେଶରୁ ବାହାରି ଆସିଲି।
ଅନଲାନ୍ ଅନିଲାଂଶ୍ ଚୈଵ ରକ୍ଷକାନ୍ ଭକ୍ଷକାନ୍ ଅପି । ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ଭଯାନ୍ ମୃତ୍ଯୋସ୍ ସଦାରୋ ଽହଂ ଵିନିର୍ଗତଃ
ଅଗ୍ନି, ପବନ, ରକ୍ଷକ ଓ ମାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେଙ୍କୁ ଚକ୍କା ଦେଇ, ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ମୁଁ ମୋ ଜୀବନ ସାଥୀ ସହିତ ବାହାରି ପାରିଲି।
ପ୍ରାପ୍ଯ ତଦ୍ଦେଶପର୍ଯନ୍ତଂ ତତ୍ର ତାଲତରୋସ୍ ତଲେ । ଅଵରୋପ୍ଯ ସୁତାନ୍ ସ୍କନ୍ଧାତ୍ ତାନ୍ ଅନର୍ଥାନ୍ ଇଵୋଲ୍ବଣାନ୍
ସେ ଦେଶର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ତାଳଗଛ ତଳେ, ମୁଁ ମୋ ପିଲାମାନେକୁ କନ୍ଧରୁ ଉତାରିଲି, ଏକ ଭାର ଭଳି ଅନର୍ଥ ଦୂରେ ରଖିଲି।
ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଽସ୍ମି ଚିରଶ୍ରାନ୍ତୋ ରୌରଵାଦ୍ ଇଵ ନିର୍ଗତଃ । ଗ୍ରୀଷ୍ମଦାଵନିଦାଘାର୍ତୋ ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଦ୍ମ ଇଵାଜଲଃ
ଦୀର୍ଘ କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ଥକି ମୁଁ ବିଶ୍ରାମ କରିଲି, ଏକ ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପରି, ଗ୍ରୀଷ୍ମର ଜଙ୍ଗଲ ଆଗରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମ ପରି ଜଳ ବିହୀନ।
ଅଥ ଚଣ୍ଡାଲକନ୍ଯାଯାଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତାଯାଂ ତରୋସ୍ ତଲେ । ସୁପ୍ତାଯାଂ ଶୀତଲଚ୍ଛାଯେ ଦ୍ଵୌ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ଦାରକୌ
ତାଳଗଛ ତଳେ ଚଣ୍ଡାଳ କନ୍ୟା ବିଶ୍ରାମ କରି, ଶୀତଳ ଛାୟାରେ ଘୁମାଉଥିବା ବେଳେ, ଦୁଇଟି ପିଲା ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରିଥିଲେ।
ଥୁତ୍ଥକୋ ନାମ ତନଯୋ ମମୈକଃ ପୁରତସ୍ ସ୍ଥିତଃ । ଅତ୍ଯନ୍ତଵଲ୍ଲଭୋ ଽସ୍ମାକଂ କନୀଯାନ୍ କାନ୍ତିମାନ୍ ଇତି
ମୋର ଏକ ପୁଅ ଥୁତ୍ଥକ ନାମରେ, ସେ ଆଗରେ ଦାଉଁଥିଲା; ସେ ଆମର ସବୁଠୁ ଛୋଟ, ବହୁତ ଆଦରିଆ ଏବଂ ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ସ ମାମ୍ ଉଵାଚ ଦୀନାତ୍ମା ବାଷ୍ପପୂର୍ଣଵିଲୋଚନଃ । ଆପ୍ତ ଦେହ୍ଯ୍ ଆଶୁ ମେ ମାଂସଂ ପାନଂ ଚ ରୁଧିରଂ କ୍ଷଣାତ୍
ସେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟ ଏବଂ ଅଶୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ନେଇ ମୋତେ କହିଲା: 'ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ମାଂସ ଦେଅ, ଏବଂ ଏକାକି ରକ୍ତ ପିଇବାକୁ ଦେଅ।'
ପୁନଃ ପୁନର୍ ଵଦନ୍ନ୍ ଏଵଂ ସ ବାଲସ୍ ତନଯୋ ମମ । ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୀଂ ଦଶାଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ ସାକ୍ରନ୍ଦୋ ହି ପୁନଃ କ୍ଷୁଧା
ମୋର ଏହି ଛୋଟ ପୁଅ ପୁନିପୁନି ଏହି କଥା କହୁଥିଲା; ଖାଇବାକୁ ଦେଖି ଅନ୍ତିମ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲା, ଏବଂ ହୁଁହୁଁ କରି କାନ୍ଦୁଥିଲା।
ତସ୍ଯୋକ୍ତଂ ହି ମଯା ପୁତ୍ର ମାଂସଂ ନାସ୍ତୀତି ଭୂରିଶଃ । ତଥାପି ମାଂସଂ ଦେହୀତି ଵଦତ୍ଯ୍ ଏଵ ସୁଦୁର୍ମତିଃ
ମୁଁ ବାରମ୍ବାର କହିଲି: 'ପୁଅ, ମାଂସ ନାହିଁ', ତଥାପି ସେ ଅତି ଅବୁଝ ହୋଇ, 'ଦେହରୁ ମାଂସ ଦେଅ' ବୋଲି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଚାହିଁ ରହିଲା।
ଅଥ ଵାତ୍ସଲ୍ଯମୂଢେନ ମଯା ଦୁଃଖାତିଭାରିଣା । ତସ୍ଯୋକ୍ତଂ ପୁତ୍ର ମନ୍ମାଂସଂ ପକ୍ଵଂ ସମ୍ଭୁଜ୍ଯତାମ୍ ଇତି
ତାପରେ, ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭାସିଯାଇ, ମୁଁ ସେଠାରେ କହିଲି, 'ପୁଅ, ମୋ ରାନ୍ଧା ମାଂସ ଖା।'
ତଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗୀକୃତଂ ତେନ ଦେହୀତି ଵଦତା ପୁନଃ । ମନ୍ମାଂସଭକ୍ଷଣଂ କ୍ଷୀଣଵୃତ୍ତିନା ଶ୍ଲଥକୃତ୍ତିନା
ସେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ମନୋଇଲା, ପୁଣି କହିଲା, 'ମୋତେ ତୁମ ମାଂସ ଦିଅ,' ଏବଂ ଶକ୍ତି ହରାଇ, ଦେହ ଢିଲା ପଡ଼ି, ମୋ ମାଂସ ଖାଇଲା।
ସର୍ଵଦୁଃଖାପନୋଦାଯ ସ୍ନେହକାରୁଣ୍ଯମୋହିତଃ । ମରଣାଯାତ୍ତମିତ୍ରାଯ ତତୋ ଽହଂ ସହସୋତ୍ଥିତଃ
ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ସ୍ନେହ ଓ କରୁଣାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ମୁଁ ତାହା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଲି, ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁ ସମୀପରେ ଥିଲା।
ଗ୍ରୀଷ୍ମତାପୋପତପ୍ତାନି କାଷ୍ଠାନ୍ଯ୍ ଆହୃତ୍ଯ ଜଙ୍ଗଲାତ୍ । ମରଣାଯାତ୍ମନସ୍ ତତ୍ର ଚିତା ଵିରଚିତା ମଯା
ଗ୍ରୀଷ୍ମର ତାପରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ ଆଣି, ମୁଁ ସେଠାରେ ନିଜ ପାଇଁ ଚିତା ତିଆରି କଲି, ମୃତ୍ୟୁ ନିମିତ୍ତେ।
ଲେଲିହାନାନଲଜ୍ଵାଲା ଚିତା ପ୍ରଜ୍ଵାଲିତାଥ ସା । କ୍ଷଣାଚ୍ ଚଟଚଟାସ୍ଫୋଟୈସ୍ ସ୍ଥିତା ମଦଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣୀ
ତାପରେ ଶବଦାହ ଆଗୁନି ଜଳିଉଠିଲା, ତାହାର ଶିଖା ଉପରକୁ ଲପଲପାଉଥିଲା, ଏବଂ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଚଟଚଟିଆ ଶବ୍ଦ କରି ମୋ ଦେହକୁ ଆସା କରି ଦାଉଡ଼ି ଆସିଗଲା।
ମଯୋକ୍ତଂ ତନଯାସ୍ଯାଂ ତୁ ଚିତାଯାଂ ପତିତାତ୍ ପୁନଃ । ଉତ୍କୃତ୍ଯୋତ୍କୃତ୍ଯ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ମତ୍ତୋ ମାଂସଂ କ୍ଷଣାତ୍ ତ୍ଵଯା
ମୋ ଝିଅ ମୋତେ କହିଲା: 'ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଶବଦାହରେ ପଡ଼ିବ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ତୁମ ଦେହର ମାଂସ ଟୁକୁଡ଼ି ଟୁକୁଡ଼ି କରି ତୁରନ୍ତ ଖାଇଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ।'
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଯାଵଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ସ୍ଵଂ ଚିତାଯାଂ କ୍ଷିପାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଲୁଠିତୋ ଽସ୍ମି ଜଵାତ୍ ତାଵଦ୍ ଅସ୍ମାତ୍ ସିଂହାସନାନ୍ ନୃପଃ
ଏପରି କହି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ମୋ ଦେହକୁ ଶବଦାହରେ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଯାଉଥିଲି, ହଠାତ୍ ଏହି ସିଂହାସନରୁ ଲୁଡ଼ି ପଡ଼ିଲି, ରାଜା।
ତତସ୍ ତୂର୍ଯନିନାଦେନ ଜଯଶବ୍ଦେନ ଚାଭିତଃ । ଭୃଶମ୍ ଏଵ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଽହଂ ସ୍ମୃତ୍ଯା ଚ ଵଲିତସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ଦୁନିଆ ଭରି ଢୋଳ ଓ ଜୟଧ୍ୱନି ଶୁଣି, ମୁଁ ହଠାତ୍ ସଚେତନ ହେଲି, ସ୍ମୃତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଫେରିଗଲା।
ଇତି ଶାମ୍ବରିକେଣେହ ମୋହ ଉତ୍ପାଦିତୋ ମମ । ଅଜ୍ଞାନେନେଵ ଜୀଵସ୍ଯ ଦଶାଶତସମନ୍ଵିତଃ
ଏହିପରି, ଶାମ୍ବରିକଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଭାରି ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଗଲି, ଯେପରି ଜଣେ ଜୀବ ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାଙ୍କାଯାଇ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ।
ଆତ୍ମୋଦନ୍ତଂ ଭଵତ୍ସ୍ଵ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଏନଂ କଥିତଵାନ୍ ଅହମ୍ । ମାର୍କାଣ୍ଡେଯ ଇଵାନନ୍ତଂ କଲ୍ପଦୁଃଖଂ ସୁରାଜସୁ
ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ମୋ ଜୀବନର କଥା ଏହିପରି ଭାବେ କହିଲି, ଯେପରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅନନ୍ତ କଳ୍ପର ଦୁଃଖର କଥା କହିଥିଲେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତି ରାଜେନ୍ଦ୍ରେ ଲଵଣେ ଭୂରିତେଜସି । ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଜଗାମାସୌ ତତ୍ର ଶାମ୍ବରିକଃ କ୍ଷଣାତ୍
ଏପରି ଭାବେ ରାଜା ଲବଣ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ କଥା କହିଥିବାବେଳେ, ଶାମ୍ବରିକ ସେଠାରୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଅଥେଦମ୍ ଊଚୁସ୍ ତେ ସଭ୍ଯା ଵିସ୍ମଯାକୁଲଚେତସଃ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯାଲୋକନଵ୍ଯଗ୍ରପଦ୍ମପତ୍ତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣାଃ
ତାପରେ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁରେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖି, ଏହିପରି କହିଲେ:
ଅହୋ ନୁ ଖଲୁ ଚିତ୍ରେଯଂ ମାଯା ନନୁ ଵିଲକ୍ଷଣା । କୋ ନୁ ଶାମ୍ବରିକୋ ନାମ କ୍ଵ ଚାସାଵ୍ ଅଗ୍ରତୋ ଗତଃ
ହାଁ, ଏହି ମାୟା କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅସାଧାରଣ! ଏହି ଶାମ୍ବରିକ କିଏ, ଏବଂ ସେ କେଉଁଠି ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ?
ସର୍ଵଶକ୍ତେର୍ ଵିଚିତ୍ରା ହି ଶକ୍ତଯଶ୍ ଶତଶୋ ଵିଧେଃ । ଯଦ୍ ଵିଵେକିମନୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଷ ଵିମୋହଯତି ମାଯଯା
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ କେତେ ଅନେକ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ! ଏହି ମାୟା ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ।
ଵିଜ୍ଞାତଲୋକଵୃତ୍ତାନ୍ତଃ କ୍ଵ ନାମାଯଂ ମହୀପତିଃ । କ୍ଵ ସାମାନ୍ଯମନୋଵୃତ୍ତିଯୋଗ୍ଯା ଵିପୁଲସମ୍ଭ୍ରମାଃ
ଯିଏ ଏହି ସଂସାରର ଘଟଣାବଳୀକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ରାଜା ଏବେ କେଉଁଠି? ଏବଂ ସାଧାରଣ ମନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ବଡ଼ ଭ୍ରମ ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି ଗଲା?