କ୍ରୌର୍ଯଂ ମୁଖରସଂରମ୍ଭି ଶରଵର୍ଷି ନିନାଦି ଚ । ଅଙ୍ଗୀକୃତଂ ନିଦାଘାନ୍ତେ ନଭସେଵାସିତାମ୍ବୁଦଃ
ନିଷ୍ଠୁରତା, ରୁଷ୍ଟ କଥା ଓ କ୍ରୋଧର ଚିତ୍କାର, ଏହାମାନେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପରେ ଆକାଶରେ ଘନ ମେଘ ଯେପରି ଜମିଯାଏ, ସେପରି ଆଚରଣରେ ଆସିଯାନ୍ତି।
ଵିକାସିନ୍ଯୋ ଽକ୍ଷତାକାରା ଦୂରଂ ପରିହୃତା ଜନୈଃ । ଶ୍ଵଭ୍ରେଣେଵ କୁମଞ୍ଜର୍ଯଶ୍ ଚିରମ୍ ଊଢା ମଯାପଦଃ
ଯେମାନେ ଫୁଲିଫଳି ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂରେଇ ରଖାଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଦୀର୍ଘଦିନ ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଗୁହାରେ ଲୁଚି ରହିଛି।
ଶ୍ଵକାକାକୁଲକୋଣାସୁ ନରକୋଡ୍ଡାରଭୂମିଷୁ । ଉପ୍ତା ଦୁଷ୍କୃତବୀଜାନାଂ ମୁଷ୍ଟଯୋ ମୋହଵୃଷ୍ଟଯଃ
କୁକୁର ଓ କାଉଁ ଭରିଥିବା କୋଣାରେ, ମଣିଷର ଦୁଃଖର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଦୁଷ୍କର୍ମର ମଣ୍ଡ ମଣ୍ଡ ମଞ୍ଜି ଛିଟାଯାଏ, ମୂଢତାର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସିଞ୍ଚାଯାଏ।
ଵାଗୁରାସିମତା ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରସ୍ଥେନ ନିର୍ଦଯମ୍ । ଭୂତେଷ୍ଵ୍ ଇଵ କୃତାନ୍ତେନ ମୃଗେଷୁ ପରିଵଲ୍ଗିତମ୍
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ନିର୍ଦୟ ଶିକାରୀ ଯେପରି ତାଙ୍କର ଜାଲ ପତିଆଇ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବା, ସେପରି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିଲି।
ପାମରୀକଣ୍ଠକୁଡ୍ଯେଷୁ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଶିରସା ମଯା । ସୁପ୍ତମ୍ ଅସ୍ତଵିଵେକେନ ଶେଷାଙ୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଶୌରିଣା
ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କ ମାଟି ଦିଵାଳକୁ ମୋ ଥକିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଶୁଇଥିଲି, ଅଜ୍ଞାନରେ ଏମିତି ଶୋଇ ପଡ଼ିଥିଲି, ଯେପରି ଶେଷନାଗ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଏ।
ଵିଲୋଲପର୍ଣାମ୍ବରଯା ଶରାଵୋଲ୍ଲାସିଧୂମଯା । ମମ ତନ୍ଵା ସନୀହାରଵିନ୍ଧ୍ଯକଚ୍ଛଗୁହାଯିତମ୍
ଉଡ଼ୁଥିବା ପତ୍ର ଦେଇ ଗାଁ ଢାକି, କୁଷ୍ମଣ୍ଡ ଧୂଆଁ ପରି ତୀର ଚମକରେ ଢାକା, ମୋ ଦେହ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଠଣ୍ଡା ଗୁହା ଓ ଉପତ୍ୟକାରେ ରହୁଥିଲା।
କୃଷ୍ଣଦେହେନ ଯୌକାଢ୍ଯା କନ୍ଥା ସ୍କନ୍ଧେ ମଯା ଚିରମ୍ । ଗ୍ରୀଷ୍ମେଷୂଢା ବଲୋଦ୍ଭୂତା ଵରାହେଣ ଯଥୋର୍ଵରା
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋ ଶୋଉଳ ଉପରେ କଳା ଛିରା ଚୋଳି ପିନ୍ଧିଥିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ମେଲ ଲାଗିଥିଲା, ଏହା ସେପରି ଯେପରି ପୃଥିବୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜଙ୍ଗଳ ଶୁଆରଙ୍କ ଭାର ବହନ କରେ।
ବହୁଶୋ ଽହଂ ଵନୋତ୍ଥାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧପ୍ରାଣିମଣ୍ଡଲଃ । କଲ୍ପାଗ୍ନିଭୁକ୍ତଜଗତଃ କାଲସ୍ଯାନୁକୃତିଂ ଗତଃ
ମୁଁ ଅନେକଥର ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଦେଇଥିଲି, ଏହିପରି ଯେପରି ଶେଷ ସମୟର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ, ସେହିପରି କାଳଙ୍କ ନକଲ କରିଥିଲି।
ଲୋହଲିଙ୍ଗା ଯଥା ରୋଗାନ୍ ଅନର୍ଥାନ୍ ଇଵ ଦୁର୍ଗ୍ରହାଃ । ପ୍ରସୂତାସ୍ ତତ୍ର ମେ ଦାରା ଦୁଃଖାନ୍ଯ୍ ଅପି ସୁତାନ୍ ଅପି
ସେଠାରେ ମୋ ପତ୍ନୀମାନେ ଏବଂ ପିଲାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳା କିମ୍ବା ଦୁଃଖର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ପରି ଅପରିଚାଳିତ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ।
ତ୍ରିବାଲପୁତ୍ରିକେଣୈକତନଯେନ ତଦା ମଯା । ନୀତା ନୀରନ୍ଧ୍ରଦୋଷେଣ ଷଷ୍ଟିଃ କଲ୍ପସମାସ୍ ସମାଃ
ସେଠାରେ ମୋର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ପୁଅ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଅନେକ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୋଷରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନ କାଟିଥିଲି।
ଆକ୍ରୁଷ୍ଟମ୍ ଉଦ୍ଧତରଵଂ ରୁଦିତଂ ଵିପତ୍ସୁ ଭୁକ୍ତଂ କଦନ୍ନମ୍ ଉଷିତଂ ହତପକ୍କଣେଷୁ । କାଲାନ୍ତରଂ ବହୁ ମଯୋପହତେନ ତତ୍ର ଦୁର୍ଵାସନାନିଗଡବନ୍ଧଗତେନ ସଭ୍ଯାଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଖରାପ ଆଦତର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧି ଅନେକ କଷ୍ଟ ସହିଥିଲି— ଗାଳି ଖାଇବା, କଠୋର କଥା ଶୁଣିବା, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିବା, ଖରାପ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଭଙ୍ଗା ଝୋପଡ଼ିରେ ରାତି କାଟିବା।
ଅଥ ଗଚ୍ଛତି କାଲେ ଽତ୍ର ଜରାଜର୍ଜରିତାଯୁଷି । ତୁଷାରପୂର୍ଣଶଷ୍ପୌଘସମଶ୍ମଶ୍ରୁଧୃତେ ମଯି
ଏଠାରେ ସମୟ ବିତିବା ସହିତ, ବୟସର ଭାରରେ ମୋ ଜୀବନ ଶିଉଁଖା ହୋଇଯାଉଛି, ମୋ ଚୁଲି ତୁଷାର ପରି ସ୍ଵେତ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେହ ତିଆଳି ଭିଜା ଘାସ ପରି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି।
କର୍ମଵାତାଵନୁନ୍ନେଷୁ ସରସେଷ୍ଵ୍ ଅରସେଷ୍ଵ୍ ଅପି । ପତତ୍ସୁ ଵାସରୌଘେଷୁ ଶୀର୍ଣପର୍ଣଗଣେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
କର୍ମର ପବନରେ ଜୀବନ ଏପଟେ ସେପଟେ ହେଉଛି, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳରେ ଯେପରି, ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖିଗଲା ପତ୍ରମାଳା ପରି ପଡ଼ିଯାଉଛି।
ଆଜାଵ୍ ଇଵ ଶରୌଘେଷୁ ସୁଖଦୁଃଖେଷ୍ଵ୍ ଅନାରତମ୍ । କଲହେଷ୍ଵ୍ ଅଥ କାର୍ଯେଷୁ ଆଗଚ୍ଛତ୍ସୁ ଵ୍ରଜତ୍ସୁ ଚ
ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବାଣମାଳା ଏକଠା ହୁଏ, ସେପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖ ନିରନ୍ତର ଆସେ ଓ ଯାଏ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଓ କାମକାଜ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଆସିଯାଉଛି।
ଵିକଲ୍ପକଲନାଵର୍ତଵର୍ତିନୀଵ ଜଗଦ୍ଭ୍ରମେ । ସମୁଦ୍ର ଇଵ କଲ୍ଲୋଲଭରେ ଭ୍ରମତି ଚେତସି
ଭାବନାର ଚକ୍ରବାତରେ ଯେପରି ଜଗତ ଭ୍ରମାଣ୍ଡ ଘୂରୁଛି, ସେପରି ମନ ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇ ଘୂରୁଛି।
ଚଲଂ ଚିନ୍ତାଚିତଂ ଚକ୍ରମ୍ ଆରୂଢେ ଭ୍ରାନ୍ତ ଆତ୍ମନି । ପ୍ରୋହ୍ଯମାନେ ତୃଣ ଇଵ ସାଵର୍ତେ କାଲସାଗରେ
ଚିନ୍ତାର ଚିନ୍ତାରେ ଗଠିତ ଅସ୍ଥିର ଭାବନାର ଚକ୍ର, ଭ୍ରମିତ ମନରେ ଘୁରୁଛି, ସେ ଚକ୍ର କାଳ ସମୁଦ୍ରର ତରଙ୍ଗରେ ଏକ ଘାସର ଟୁକୁଡ଼ିଏ ପରି ଏପଟେ ସେପଟେ ଉଠାଯାଉଛି।
ଵିନ୍ଧ୍ଯୋର୍ଵୀଵ୍ରଣକୀଟସ୍ଯ ଗ୍ରାମୈକଶରଣସ୍ଯ ଚ । ଦ୍ଵିବାହୋର୍ ଗର୍ଦଭସ୍ଯାତ୍ର କ୍ଷୀଣ ଇତ୍ଥଂ ସମାଗଣେ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଆଘାତରେ ଥିବା କୀଟ, କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ପାଉଁ ଥିବା ଗଧା, କିମ୍ବା ଏକମାତ୍ର ଗ୍ରାମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ଲୋକ ପରି, ଏହି ସଭାରେ ମୁଁ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଛି।
ଵିସ୍ମୃତେ ମମ ଭୂପତ୍ଵେ ଶଵସ୍ଯେଵ ମହାଜ୍ଵରେ । ଚଣ୍ଡାଲତ୍ଵେ ସ୍ଥିରୀଭୂତେ ଛିନ୍ନପକ୍ଷ ଇଵାଚଲେ
ମୋ ରାଜ୍ୟ ଭୁଲିଯିବା ପରେ, ମହା ଜ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୃତଦେହ ପରି, ଚଣ୍ଡାଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଡ଼ିଗଲି, ଅଟଳ ପାହାଡ଼ରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ପାଖି ପରି ହୋଇଯାଇଛି।
ସଂସାରମ୍ ଇଵ କଲ୍ପାନ୍ତୋ ଦାଵାଗ୍ନିର୍ ଇଵ କାନନମ୍ । ସାଗରୋର୍ମିସ୍ ତଟମ୍ ଇଵ ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷମ୍ ଇଵାଶନିଃ
ସମ୍ସାର ପାଇଁ ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତ, କାନନ ପାଇଁ ଯେପରି ଦାହିଯାଉଥିବା ଅଗ୍ନି, ଶୁଷ୍କ ଗଛକୁ ଯେପରି ବିଜୁଳି ଆଘାତ କରେ, କିମ୍ବା ସାଗର ତରଙ୍ଗ ତଟକୁ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେପରି ମୋର ଅବସ୍ଥା।
ଅକାଣ୍ଡମରଣୋଡ୍ଡୀନଚଣ୍ଡଚଣ୍ଡାଲମଣ୍ଡଲମ୍ । ନିରନ୍ନତୃଣପତ୍ତ୍ରାମ୍ବୁ ଵିନ୍ଧ୍ଯକଚ୍ଛଂ ତଦା ଯଯୌ
ତାହାପରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶଟି ଏମିତି ଏକ ଶୂନ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ର ଅଟୁଟ ଭାବେ ଘୁରୁଥିଲା, ଖାଦ୍ୟ, ଘାସ, ପତ୍ର କିମ୍ବା ପାଣି କିଛି ମିଳୁନାହିଁ।
ନ ଵର୍ଷତି ଘନଵ୍ରାତେ ଦୃଷ୍ଟନଷ୍ଟେ କ୍ଵଚିତ୍ ସ୍ଥିତେ । ପୂତାଙ୍ଗାରକଣୋନ୍ମିଶ୍ରଗତୌ ଵହତି ମାରୁତେ
ଘନ ମେଘମାନେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେବା ପରେ ହଟାତ୍ ହରାଇଗଲେ, କେଉଁଠିଁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷା ହେଲାନି। ପବନ ମାତ୍ର ରାଖ ଓ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଙ୍ଗାର ମିଶିଥିବା ଧୂଳି ଉଠାଉଥିଲା।
ଶୀର୍ଣମର୍ମରପର୍ଣାସୁ ଦାଵାଗ୍ନିଵଲିତାସୁ ଚ । ଵନସ୍ଥଲୀଷୁ ଶୂନ୍ଯାସୁ ଚିରପ୍ରଵ୍ରଜିତାସ୍ଵ୍ ଇଵ
ବନରେ ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖିଯାଇ ମରମର ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ, ଉଦ୍ୟାନମାନେ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଛି।
ଅକାଣ୍ଡମ୍ ଅଭଵଦ୍ ଭୀମମ୍ ଉଦ୍ଦାମଦଵପାଵକମ୍ । ଶୋଷିତାଶେଷଗହନଂ ଭସ୍ମଶେଷତୃଣୋଲପମ୍
ଅଚାନକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶୁଖାଇଦେଲା, ଶେଷରେ କେବଳ ରାଖ ଓ ଅଳ୍ପ ଘାସ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା।
ପାଂସୁଧୂସରସର୍ଵାଙ୍ଗଂ କ୍ଷୁଧିତାଶେଷମାନଵମ୍ । ନିରନ୍ନତୃଣପାନୀଯଦେଶୋଦ୍ଯଦ୍ଦାଵମଣ୍ଡଲମ୍
ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହ ଧୂଳିରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ସମସ୍ତେ ଭୁଖା ଥିଲେ; ଭୂମିରେ ଖାଦ୍ୟ, ଘାସ ଓ ପାଣି ନଥିଲା, ଚାରିପଟେ ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ଘେରି ରହିଥିଲା।
କଚନ୍ମରୁମରୀଚ୍ଯମ୍ବୁମଜ୍ଜନ୍ମହିଷମଣ୍ଡଲମ୍ । ଵାତୋତ୍ଥସୈକତଵ୍ଯୂହଵାରିଵାହାଵୃତାମ୍ବରମ୍
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମରୁମରୀଚିକା ଓ ବାଳୁକାରେ ଭେସିଯାଉଥିବା ମହିଷମାନେ ଥିଲେ; ପବନରେ ବାଳୁକା ଉଡ଼ି ଏକଠା ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଆକାଶ ମେଘରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।
ପାନୀଯଶବ୍ଦମାତ୍ରୈକଶ୍ରଵଣୋତ୍କନରଵ୍ରଜମ୍ । ଆତପାଦ୍ ଅତିସଂଶୋଷସୀଦତ୍ସକଲମାନଵମ୍
ପାଣିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବା ଆଶାରେ ଲୋକମାନେ ଏକଠା ହେଉଥିଲେ; ତୀବ୍ର ଘର୍ମରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଶୁଖିଯାଉଥିଲା।
ପୁତ୍ରଗ୍ରସନସଂରବ୍ଧକ୍ଷୁଧିତୋଜ୍ଝିତଜୀଵିତମ୍ । ସ୍ଵାଙ୍ଗଚର୍ଵଣସଂରମ୍ଭଲୁଠଦ୍ଦଶନମଣ୍ଡଲମ୍
ଭୁଖରେ କେହି ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ଖାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଜୀବନ ହରାଇଥିଲେ; କେହି ଆତ୍ମନିର୍ଭର ହୋଇ ନିଜ ଅଂଗକୁ କାମୁଡ଼ି କାମୁଡ଼ି ଦନ୍ତ ଦେଇ ଦେହକୁ ଦଳି ଦେଉଥିଲେ।
ମାଂସଶଙ୍କାନିଗୀର୍ଣୋଗ୍ରଖଦିରାଗ୍ନିକଣୋତ୍କରମ୍ । ମଣ୍ଡୂକାଶାଵଶଗ୍ରସ୍ତଵନପାଷାଣଖଣ୍ଡକମ୍
ଏଠାରେ ମାଂସ ଓ ହାଡ଼ ଛିଟାଉଥିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଦିର କାଠର ଟୁକୁଡ଼ା ଓ ଅଗ୍ନିର ଅଙ୍ଗାର ଛିଟାଉଥିବା, ଏବଂ ଭୁକା ଏଣ୍ଡୁଆ ଦ୍ୱାରା ଚିବାଇଦିଆଯାଇଥିବା ଅଟାଳି ଓ ପାଥର ରହିଛି।
ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଦ୍ରୁତସଂସକ୍ତମାତୃପୁତ୍ରପିତୃଵ୍ରଜମ୍ । ଗୃଧ୍ରୋଦରରଟତ୍ସାଗ୍ରନିଗୀର୍ଣଵନଶାରିକମ୍
ଏଠାରେ ମାଆ, ପୁଅ ଓ ବାପା ଏକାଠି ହୋଇ, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟେ ଦ୍ୱାରା ଝଟି ଧରାଯାଉଛନ୍ତି; ଏଠି ଗଛ ମନ୍ଦାରା ଚିଲିକା ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟଙ୍କର ଭୁକ୍କୁଡ଼ିଆ ଗୃଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗିଳିଯାଉଛନ୍ତି।
ପରସ୍ପରାଙ୍ଗଵିଚ୍ଛେଦରକ୍ତସିକ୍ତଧରାତଲମ୍ । ହରିଗ୍ରସନସଂରବ୍ଧମତ୍ତକ୍ଷୁଭିତଵାରଣମ୍
ଏଠି ପ୍ରାଣୀମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ଅଂଗ ଛେଦ କରି ରକ୍ତରେ ଭୂମିକୁ ଭିଜାଇଦେଉଛନ୍ତି; ଏଠି ମଦମସ୍ତ ହାତୀମାନେ ସିଂହମାନଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ ବିପ୍ରଳୋଭିତ ହୋଇ, ତୀବ୍ର ଭାବେ ଗିଳିଯାଉଛନ୍ତି।