ହିମଵତ୍କନ୍ଦରୋଦ୍ଗୀର୍ଣାଶ୍ ଚଣ୍ଡା ହେମନ୍ତଵାଯଵଃ । ଅଙ୍ଗେ ନିରମ୍ବରେ ସୋଢା ମୃତ୍ଯୁମୁକ୍ତା ଇଵେଷଵଃ
ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରୁ ବାହାରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଶୀତଳ ପବନ, ନିରାବରଣ ଦେହରେ ସହିବାକୁ ପଡ଼ୁଛି, ମୃତ୍ୟୁ ଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ତୀର ପରି।
ଜରଜ୍ଜରଢମୂଢେନ ମୂଲାନି କ୍ଷୀଣଭୂରୁହାମ୍ । ସୁକୃତାନାମ୍ ଇଵୈକେନ ସମୁତ୍ଖାତାନି ଭୂରିଶଃ
ବୁଢ଼ା, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅବୁଝ ମଣିଷ, ଶୁଷ୍କ ଗଛର ମୂଳ ବାରମ୍ବାର ଖୋଡ଼ୁଛି, ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଲୋକମାନଙ୍କର ସୁକୃତ୍ୟ ଏକ ଏକ କରି ଉଠାଯାଉଛି।
ଶରାଵକେଷ୍ଵ୍ ଅଟଵ୍ଯାଂ ଚ ପଲଲଂ ପକ୍ଵମ୍ ଆଦରାତ୍ । ଅମୃଷ୍ଟେନ ଜନୈର୍ ଭୁକ୍ତଂ କୁକଲତ୍ରଵତା ମଯା
ଅଟବୀ ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟ ଭାଣ୍ଡାରେ ରାନ୍ଧା ମାଟିକୁ ଆଗ୍ରହରେ ଖାଇଛି, ଯାହା ଅପରିଷ୍କୃତ ଲୋକମାନେ ଭୋଜନ କରିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଥିବା ପରି।
ଗ୍ରହୀତୃତେଜଃକ୍ଷତଯେ ବହୁଵକ୍ତ୍ରଵିକାରିଣା । ଭାଗଧେଯମ୍ ଇଵାତ୍ମୀଯଂ ଵିକ୍ରୀତଂ ପଣ୍ଯମ୍ ଅନ୍ଯତଃ
ଖାଇବାର ଶକ୍ତି କମିବା ପାଇଁ, ମୋର ନିଜର ଭାଗ୍ୟ, ଏକ ନିଜର ସଞ୍ଚୟ ଭଳି, ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ଅନେକ ମୁହଁ ଓ ବିକୃତ ଚେହେରା ଥିବା ଜଣେ ଦ୍ୱାରା ହେଇଛି।
ପ୍ରାଣ୍ଯଙ୍ଗଵପୁଷସ୍ ସ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରୋତ୍କୃତ୍ଯୋତ୍କୃତ୍ଯ ପେଶଯଃ । ଆଯୁଷଃ ପରି ଵିକ୍ରୀତା ଵିନ୍ଧ୍ଯପକ୍କଣଭୂମିଷୁ
ମୋ ଜୀବନ୍ତ ଶରୀରର ମାଂସ, ବାରମ୍ବାର କାଟିକାଟି, ମୂଲ୍ୟ ପାଇଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପରିଆ ଭୂମିରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଇଛି; ଏହା ମୋ ଆୟୁଷ୍ୟ ଭଳି।
ଜନ୍ମାନ୍ତରସହସ୍ରୋତ୍ଥଂ ସ୍ଵଂ ପାପମ୍ ଇଵ ଵୃଦ୍ଧଯେ । ଅଵକୀର୍ଣଂ ଚ ସଙ୍କୀର୍ଣଂ ମଣ୍ଡଲାରାମଭୂମିଷୁ
ହଜାର ଜନ୍ମରେ ଜମା ହୋଇଥିବା ମୋର ପାପ, ତାହାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ମଣ୍ଡଳ ଆରାମ ଭୂମିରେ ଚିଁଡାଯାଇ ଓ ମିଶିଯାଇଛି।
ଦୃଷ୍ଟଂ କୁଦ୍ଦାଲକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଋଜ୍ଵ୍ଯା ସ୍ନେହସମୁତ୍କଯା । ରୌରଵାପତିତେନେଵ ତତ୍କାକସ୍ ସ୍ନିଗ୍ଧତାଂ ଗତଃ
ମୁଁ କୁଦାଳକୁ ସିଧା, ସ୍ନେହଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲି; ରୌରବ ନରକକୁ ପଡିଥିବା ଜଣେ ଭଳି, ସେ କାକ ସ୍ନିଗ୍ଧତାରେ ଭରିଯାଇଲା।
ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରଗୁଲ୍ମାନାଂ ବନ୍ଧୁତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଗଚ୍ଛତା । ପୁଲିନ୍ଦଵପୁଷା ପତ୍ତ୍ରପଙ୍କ୍ତଯୋ ଽଙ୍ଗେ ସମର୍ପିତାଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ପତ୍ରର ଧାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯେପରିକି ଜଙ୍ଗଲ ଜନଜାତି ସହ ଏକ ନିକଟତା ହେଉଥିଲା।
ତର୍ପିତା ଲଗୁଡାସ୍ଫାଲଜିତକୌଲେଯରଂହସା । ପୁତ୍ରଦାରାଃ କଦନ୍ନେନ ଗ୍ରାମ୍ଯକାଦ୍ ଯାଚିତେନ ଚ
ସେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ମାଗିଥିବା କିମ୍ବା ଲଠିର ଜୋରରେ ନେଇଥିବା ମୋଟା ଓ ଅପରିଷ୍କୃତ ଖାଦ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ପିଲାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ଧାରାସାରରଣତ୍ପତ୍ତ୍ରଶୁଷ୍କତାଲତଲେ ନିଶାଃ । ନୀତା ରଣିତଦନ୍ତେନ ସାର୍ଧଂ ଵିପିନଵାନରୈଃ
ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଓ ବନର କୋଳିମାନେ ସହିତ, ଠଣ୍ଡାରେ କମ୍ପିଥିବା ଦାନ୍ତ ସହିତ, ଶୁଖିଲା ତାଳପତ୍ର ଉପରେ ରାତିଗୁଡ଼ିକ କଟାଯାଉଥିଲା।
ରୋମଭିଃ କୋଟିଷୁ ପ୍ରୋଚ୍ଚୈଶ୍ ଶୀତେନୋଦ୍ଧୃଷିତସ୍ଯ ମେ । ଵର୍ଷାସୁ ମୁକ୍ତାକଣଵଦ୍ ଧୃତାସ୍ ସଲିଲବିନ୍ଦଵଃ
ବର୍ଷାକାଳର ଭୟଙ୍କର ଠଣ୍ଡାରେ ମୋ ଶରୀରରେ ଲୋମ ଉଠିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ତାହାରେ ପାଣିର ଫୁଲିକାଗୁଡ଼ିକ ମୁକ୍ତାମାଳା ପରି ଲଗି ରହିଥିଲା।
ଅଜାଜିମୂଲଖଣ୍ଡାର୍ଥଂ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷୋଭକ୍ଷୀଣକୁକ୍ଷିଣା । କଲତ୍ରେଣ ମହାଟଵ୍ଯାଂ କୃତଃ କଲହ ଆକୁଲଃ
ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭୋକରେ ପେଟ ଛୋଟ ହୋଇଥିବା ମୋର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସହ ଏକ ଟୁକୁଡ଼ି ଅଜୱାଇନ କିମ୍ବା ଅଦା ନେଇ ଭୟଙ୍କର ଝଗଡ଼ା ହୋଇଗଲା।
ଵନେ ରଣିତଦନ୍ତେନ ଶୀତକେକରଚକ୍ଷୁଷା । ମଷୀମଲିନଗାତ୍ରେଣ ଵେତାଲସ୍ଵଜନାଯିତମ୍
ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶୀତରେ କମ୍ପିଥିବା ଦାନ୍ତ, ଆତଙ୍କରେ ଫାଟିଯାଇଥିବା ଆଖି, ମସିରେ ମଲିନ ଦେହ ନେଇ ମୁଁ ନିଜ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କୁ ଏକ ଭୂତ ପରି ଦେଖାଉଥିଲି।
ସରିତ୍ତୀରେଷୁ ମତ୍ସ୍ଯାର୍ଥଂ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ବଡିଶଧାରିଣା । କଲ୍ପେ ଜଗତ୍ସୁ ଭୂତାର୍ଥଂ କୃତାନ୍ତେନେଵ ପାଶିନା
ନଦୀ କୂଳରେ ମାଛ ଧରିବା ଆଶାରେ ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲି, ହାତରେ ଚାଉଁ ଧରି, ଯେପରି ଯମ ନିଜ ପାଶ ନେଇ ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ଧରିବାକୁ ଘୁଞ୍ଚେ।
ପୀତଂ ବହୂପଵାସେନ ସମ୍ଯକ୍କୃତ୍ତାନ୍ ମୃଗୋରସଃ । ତତ୍କାଲକୋଷ୍ଣଂ ରୁଧିରଂ ମାତୁସ୍ ସ୍ତନପଯୋ ଯଥା
ବହୁ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ମୁଁ ଏକ ମୃଗକୁ ମାରି ତାହାର ତାଜା ଉଷ୍ଣ ରକ୍ତ ପିଇଥିଲି, ଯେପରି ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ମାଆର ଦୁଧ ପିଏ।
ଶ୍ମଶାନସଂସ୍ଥିତାନ୍ ମତ୍ତୋ ରକ୍ତରକ୍ତାତ୍ ପଲାଶିନଃ । ଵିଦ୍ରୁତା ଵନଵେତାଲାଶ୍ ଚଣ୍ଡିକାଭିଦ୍ରୁତା ଇଵ
ଶ୍ମଶାନରେ ବସିଥିବା, ରକ୍ତରେ ଲପେଟା ହୋଇ ମଦମସ୍ତ ଏବଂ ପଲାଶ ପତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ଭୟରେ ଦାନବମାନେ ଯେପରି ଅତି ଦୂରକୁ ପଳାଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ।
ଵାଗୁରା ଵିପିନେ ଵ୍ଯୁପ୍ତା ବନ୍ଧାର୍ଥଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣାମ୍ । ଆଶା ଇଵ ଵିଵୃଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପୁତ୍ରଦାରକଲତ୍ରଜାଃ
ଅରଣ୍ୟରେ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଧରିବା ପାଇଁ ଯେପରି ଜାଲ ପତିଯାଏ, ସେପରି ପୁଅ, ଝିଅ, ଜଣାଣୀ ଓ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ଆଶା ବଢିବାକୁ ଲୋକ ଆଶା ପ୍ରସାରିତ କରନ୍ତି।
ମଯା ମାଯାମଯୈର୍ ଲୋକାସ୍ ସୂତ୍ରଜାଲମଯୈଃ ଖଗାଃ । ଜାଲୈର୍ ଜର୍ଜରତାଂ ନୀତା ଦିଶଶ୍ ଚ ସୁକୃତାଯୁଷାମ୍
ମୁଁ ମାୟାରେ ଗଢା ଏହି ସଂସାର, ସୂତ୍ରରେ ଗଠିତ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଏବଂ ଜାଲମାନେ—ଏସବୁକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲି, ଭଲ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦିଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତତ୍ରାତିଦତ୍ତପ୍ରସରେ ମନସୋ ଦୁଷ୍କୃତୋଦଯେ । ଆଶା ପ୍ରସାରିତା ଦୂରଂ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ତରଙ୍ଗିଣୀ
ଯେଉଁଠି ମନ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଦୌଡ଼ିଯାଏ, ସେଠି ଆଶା ଏମିତି ଦୂରକୁ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଯେପରି ବର୍ଷାକାଳରେ ନଦୀ ଉଫାନି ଚାଲିଯାଏ।
କରଭ୍ଯା ଇଵ ସର୍ପେଣ ଵିଦ୍ରୁତଂ ଦୂରତୋ ହ୍ରିଯା । ଦୂରେ ତ୍ଯକ୍ତା ଦଯା ଦେହାଦ୍ ଭୁଜଙ୍ଗେନେଵ କଞ୍ଚୁକମ୍
ଯେପରି ସାପ ନିଜ ଚମଡ଼ିକୁ ହାତରୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ଲଜ୍ଜାରେ ଦୟା ମଧ୍ୟ ଦେହରୁ ଦୂରକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ।
କ୍ରୌର୍ଯଂ ମୁଖରସଂରମ୍ଭି ଶରଵର୍ଷି ନିନାଦି ଚ । ଅଙ୍ଗୀକୃତଂ ନିଦାଘାନ୍ତେ ନଭସେଵାସିତାମ୍ବୁଦଃ
ନିଷ୍ଠୁରତା, ରୁଷ୍ଟ କଥା ଓ କ୍ରୋଧର ଚିତ୍କାର, ଏହାମାନେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପରେ ଆକାଶରେ ଘନ ମେଘ ଯେପରି ଜମିଯାଏ, ସେପରି ଆଚରଣରେ ଆସିଯାନ୍ତି।
ଵିକାସିନ୍ଯୋ ଽକ୍ଷତାକାରା ଦୂରଂ ପରିହୃତା ଜନୈଃ । ଶ୍ଵଭ୍ରେଣେଵ କୁମଞ୍ଜର୍ଯଶ୍ ଚିରମ୍ ଊଢା ମଯାପଦଃ
ଯେମାନେ ଫୁଲିଫଳି ଅକ୍ଷତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂରେଇ ରଖାଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଦୀର୍ଘଦିନ ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଗୁହାରେ ଲୁଚି ରହିଛି।
ଶ୍ଵକାକାକୁଲକୋଣାସୁ ନରକୋଡ୍ଡାରଭୂମିଷୁ । ଉପ୍ତା ଦୁଷ୍କୃତବୀଜାନାଂ ମୁଷ୍ଟଯୋ ମୋହଵୃଷ୍ଟଯଃ
କୁକୁର ଓ କାଉଁ ଭରିଥିବା କୋଣାରେ, ମଣିଷର ଦୁଃଖର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଦୁଷ୍କର୍ମର ମଣ୍ଡ ମଣ୍ଡ ମଞ୍ଜି ଛିଟାଯାଏ, ମୂଢତାର ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସିଞ୍ଚାଯାଏ।
ଵାଗୁରାସିମତା ଵିନ୍ଧ୍ଯକନ୍ଦରସ୍ଥେନ ନିର୍ଦଯମ୍ । ଭୂତେଷ୍ଵ୍ ଇଵ କୃତାନ୍ତେନ ମୃଗେଷୁ ପରିଵଲ୍ଗିତମ୍
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ନିର୍ଦୟ ଶିକାରୀ ଯେପରି ତାଙ୍କର ଜାଲ ପତିଆଇ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବା, ସେପରି ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିଲି।
ପାମରୀକଣ୍ଠକୁଡ୍ଯେଷୁ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଶିରସା ମଯା । ସୁପ୍ତମ୍ ଅସ୍ତଵିଵେକେନ ଶେଷାଙ୍ଗେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଶୌରିଣା
ଗ୍ରାମବାସୀମାନଙ୍କ ମାଟି ଦିଵାଳକୁ ମୋ ଥକିଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଶୁଇଥିଲି, ଅଜ୍ଞାନରେ ଏମିତି ଶୋଇ ପଡ଼ିଥିଲି, ଯେପରି ଶେଷନାଗ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଏ।
ଵିଲୋଲପର୍ଣାମ୍ବରଯା ଶରାଵୋଲ୍ଲାସିଧୂମଯା । ମମ ତନ୍ଵା ସନୀହାରଵିନ୍ଧ୍ଯକଚ୍ଛଗୁହାଯିତମ୍
ଉଡ଼ୁଥିବା ପତ୍ର ଦେଇ ଗାଁ ଢାକି, କୁଷ୍ମଣ୍ଡ ଧୂଆଁ ପରି ତୀର ଚମକରେ ଢାକା, ମୋ ଦେହ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଠଣ୍ଡା ଗୁହା ଓ ଉପତ୍ୟକାରେ ରହୁଥିଲା।
କୃଷ୍ଣଦେହେନ ଯୌକାଢ୍ଯା କନ୍ଥା ସ୍କନ୍ଧେ ମଯା ଚିରମ୍ । ଗ୍ରୀଷ୍ମେଷୂଢା ବଲୋଦ୍ଭୂତା ଵରାହେଣ ଯଥୋର୍ଵରା
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ମୋ ଶୋଉଳ ଉପରେ କଳା ଛିରା ଚୋଳି ପିନ୍ଧିଥିଲି, ଯେଉଁଥିରେ ମେଲ ଲାଗିଥିଲା, ଏହା ସେପରି ଯେପରି ପୃଥିବୀ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଜଙ୍ଗଳ ଶୁଆରଙ୍କ ଭାର ବହନ କରେ।
ବହୁଶୋ ଽହଂ ଵନୋତ୍ଥାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧପ୍ରାଣିମଣ୍ଡଲଃ । କଲ୍ପାଗ୍ନିଭୁକ୍ତଜଗତଃ କାଲସ୍ଯାନୁକୃତିଂ ଗତଃ
ମୁଁ ଅନେକଥର ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଦେଇଥିଲି, ଏହିପରି ଯେପରି ଶେଷ ସମୟର ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭସ୍ମ କରିଦିଏ, ସେହିପରି କାଳଙ୍କ ନକଲ କରିଥିଲି।
ଲୋହଲିଙ୍ଗା ଯଥା ରୋଗାନ୍ ଅନର୍ଥାନ୍ ଇଵ ଦୁର୍ଗ୍ରହାଃ । ପ୍ରସୂତାସ୍ ତତ୍ର ମେ ଦାରା ଦୁଃଖାନ୍ଯ୍ ଅପି ସୁତାନ୍ ଅପି
ସେଠାରେ ମୋ ପତ୍ନୀମାନେ ଏବଂ ପିଲାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଲୋହାର ଶୃଙ୍ଖଳା କିମ୍ବା ଦୁଃଖର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ପରି ଅପରିଚାଳିତ ଓ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ।
ତ୍ରିବାଲପୁତ୍ରିକେଣୈକତନଯେନ ତଦା ମଯା । ନୀତା ନୀରନ୍ଧ୍ରଦୋଷେଣ ଷଷ୍ଟିଃ କଲ୍ପସମାସ୍ ସମାଃ
ସେଠାରେ ମୋର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ପୁଅ ଥିଲା, ତାଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ଅନେକ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୋଷରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଜୀବନ କାଟିଥିଲି।